10.10.2022<\/p>\n
Wypo\u017cyczalnia kanark\u00f3w<\/strong><\/p>\n Jako\u015b ch\u0142odno si\u0119 zrobi\u0142o.<\/p>\n Od tej ziemskiej szarzyzny niebo te\u017c si\u0119 postrz\u0119pi\u0142o.<\/p>\n Gdzie\u015b wysoko, nad domem, gdzie opary z komina pewnie ju\u017c nie docieraj\u0105, puchnie rejwach dzikiego ptactwa. Ani ci on \u0142adny, ani wart odnotowania. Co mi do ich przekomarzanek. Dok\u0105d, kt\u00f3r\u0119dy, jak wysoko, a mo\u017ce jeszcze nie teraz, kogo brakuje?\u2026 Przewodz\u0105 dzikie g\u0119si. Ich skrzeczliwy g\u0142os wbija si\u0119 pod poszewk\u0119 m\u00f3zgu, ju\u017c zimow\u0105. Za tydzie\u0144, dwa wyjm\u0119 te baranie skarpety\u2026 Uhm\u2026 I gdyby nie ta wilgo\u0107\u2026 Brrrrr\u2026.<\/p>\n Nigdy wcze\u015bniej tego nie zrobi\u0142em.<\/p>\n By\u0142o jak zawsze. Imbryk na 79 stopni, zielone listki w sitku imbryczka, w lewej gar\u015bci kilka tabletek potwierdzaj\u0105cych, \u017ce dbam o siebie i kiesze\u0144 farmaceut\u00f3w. Mo\u017ce dorzuc\u0119 dzi\u015b jogurt z p\u0142atkami? Kupi\u0142em nowe. Mieszanka egzotyczna. Dobrze\u2026 Kt\u00f3ra to ju\u017c godzina? O, po \u00f3smej\u2026 A tyle mam jeszcze do zrobienia.<\/p>\n Ze zdziwieniem zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce pilot od telewizora le\u017ca\u0142 na fotelu. A to niby dlaczego? Si\u0119gn\u0105\u0142em, by przenie\u015b\u0107 go na stolik i\u2026 zupe\u0142nie niechc\u0105cy, wcisn\u0105\u0142em czerwony guzik. Nigdy o tej porze tego nie robi\u0119!<\/p>\n Wieczorne wydanie g\u0142\u00f3wnych wiadomo\u015bci kana\u0142u ARD. Ukraina. Prezydent w zielonym fotelu. Ochro\u0144cie nasze niebo. Nic innego nie jest tak wa\u017cne. Ruiny, roztrzaskany wielopi\u0119trowy dom mieszkalny, wystraszeni ludzie, inni z tobo\u0142kami, w p\u00f3\u0142biegu, szukaj\u0105 schronu\u2026 pod ziemi\u0105. Hm\u2026 \u017beby prze\u017cy\u0107 trzeba si\u0119 zakopa\u0107\u2026<\/p>\n Moderator u\u015bmiecha si\u0119, \u017cegna z widzami, \u017cyczy im mi\u0142ego wieczoru i zaprasza na film\u2026<\/p>\n Poniedzia\u0142ek, my\u015bl\u0119, zawsze ogl\u0105dali\u015bmy teatr\u2026<\/p>\n Przysiadam. Film oparty na faktach. Liebermann, Liebermann\u2026 Tak, Max Liebermann. Niemiecki malarz \u017cydowskiego pochodzenia. Pami\u0119tam jego \u201eKobiety skubi\u0105ce g\u0119si\u201d. Ucze\u0144 m.in. Courbeta, kt\u00f3rego \u201ePochodzenie \u015bwiata\u201d parali\u017cowa\u0142o zmys\u0142y, gdy pr\u00f3bowa\u0142em sprawdzi\u0107, jak g\u0142\u0119boko jestem w stanie wci\u0105gn\u0105\u0107 w siebie zapach farb olejnych, schn\u0105cych na sztywnym p\u0142\u00f3tnie naci\u0105gni\u0119tym na w\u0142asnor\u0119cznie zrobionym blejtramie\u2026 S\u0142awa Berlina, cz\u0142owiek szanowany, honorowany, ambasador w Japonii, pe\u0142en godno\u015bci i krytycznego stosunku do \u017cycia. Jego prace by\u0142y wysoko cenione. On kocha\u0142 swoj\u0105 \u017con\u0119, Marth\u0119. To ona, jak wyzna\u0142 u schy\u0142ku losu, wr\u0119czaj\u0105c jej rodowy pier\u015bcionek, nada\u0142a sens ca\u0142emu jego \u017cyciu.<\/p>\n Malarze\u2026 Spogl\u0105dam na rega\u0142 biblioteki\u2026 Hm\u2026 Ilu z tych zgromadzonych biografii jeszcze nie przeczyta\u0142em?<\/p>\n Ogl\u0105dam film.<\/p>\n Herbata nietkni\u0119ta, tabletki te\u017c wystyg\u0142y, a prawda tej fabularyzowanej, ale prawdziwej opowie\u015bci k\u0142adzie si\u0119 wszystkimi kolorami koszmaru na p\u0142\u00f3tnie wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata.<\/p>\n Martha, w jej roli Thekla Carola Wied\u2026<\/p>\n Czy t\u0119 rol\u0119 mo\u017cna by\u0142o zagra\u0107? Tak, ale pro\u015bciej by\u0142o znale\u017a\u0107 aktork\u0119, kt\u00f3ra potrafi\u0142aby inkarnowa\u0107 si\u0119 w t\u0119 posta\u0107. A to zadanie wr\u0119cz niewykonalne. Bo by\u0107 Marth\u0105 Liebermann, to znaczy\u0142o prze\u017cywa\u0107 to, co sta\u0142o si\u0119 udzia\u0142em tamtej kobiety. Operator kamery jako pierwszy si\u0119 o tym przekona\u0142. Swoimi zdj\u0119ciami udowodni\u0142, \u017ce pani Wied stworzy\u0142a kreacj\u0119, p\u0142ac\u0105c za to do\u015bwiadczenie wysok\u0105 cen\u0119. Po nakr\u0119ceniu filmu stwierdzi\u0142a, \u017ce odchodzi z aktorstwa. Ten film zwie\u0144czy\u0142 jej karier\u0119. By\u0142 tak ogromnym wyzwaniem, \u017ce na wi\u0119ksze liczy\u0107 ju\u017c nie chce\u2026 I chyba si\u0119 nie zdob\u0119dzie.<\/p>\n Patrz\u0119 na jej twarz, na mimik\u0119, gesty. Wyczuwam fascynacj\u0119 operatora, kt\u00f3ry tak portretuje ka\u017cd\u0105 emocj\u0119, jakby chcia\u0142 ujawni\u0107 najmniejszy cho\u0107by fa\u0142sz w reakcjach i gestach. Nie znalaz\u0142 go.<\/p>\n Re\u017cyser portretowa\u0142\u2026 godno\u015b\u0107. Ka\u017cdy wyraz twarzy Marthy Liebermann, to jak element w galerii kamieni. B\u00f3l i wynios\u0142o\u015b\u0107, pewno\u015b\u0107 siebie i bezczelno\u015b\u0107\u2026 Ta \u2013 rozumiana jako poziom, poni\u017cej kt\u00f3rego cz\u0142owiek kulturalny zej\u015b\u0107 nie mo\u017ce. Martha by\u0142a osob\u0105 o wra\u017cliwo\u015bci ukszta\u0142towanej przez pokolenia. Przez literatur\u0119, muzyk\u0119, malarstwo i rze\u017ab\u0119. Przez znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyk\u00f3w, podr\u00f3\u017ce, polityk\u0119 i religi\u0119. A nade wszystko budowa\u0142a siebie na fundamencie niepodwa\u017calnych norm i zasad w pojmowaniu prawa, obowi\u0105zku, rzetelno\u015bci i uczciwo\u015bci.<\/p>\n Ogl\u0105dam ten film a w oczach mam te migawki z Ukrainy. Czasy i sytuacje nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na siebie. Inna sceneria, odmienne atrybuty, ale\u2026 ale triumf pod\u0142o\u015bci ten sam, wiwatuj\u0105cy ruinami i krwi\u0105 z d\u0142oni sp\u0119tanych drutem. Agresja nie znajduje \u017cadnego usprawiedliwienia. Ale te\u017c nikt w gruncie rzeczy si\u0119 jej nie przeciwstawia. Jestem w b\u0142\u0119dzie? To dlaczego dalej, w \u015brodku nocy padaj\u0105 tam na u\u015bpione domy wielotonowe bomby i rakiety? Wsz\u0119dzie i gdziekolwiek. W imi\u0119 czego?<\/p>\n Hm\u2026 Lektor \u017cyczy\u0142 mi\u0142ego wieczoru\u2026<\/p>\n Na ekranie m\u0142ody gestapowiec. Inteligentny, przebieg\u0142y, bezwzgl\u0119dny, kulturalny, \u017c\u0105dny w\u0142adzy i w\u0142adz\u0119 posiadaj\u0105cy. Kochaj\u0105cy ojciec\u2026 Pewnie tak\u017ce troskliwy m\u0105\u017c. A jego oczy zdolne by\u0142yby zahipnotyzowa\u0107 kobr\u0119\u2026<\/p>\n – Albo powie mi pani teraz, kto pomaga pani w wyje\u017adzie do Szwajcarii, albo pojutrze, \u00f3sma rano, dworzec i jedzie pani do obozu koncentracyjnego. Theresienstadt.<\/p>\n On nie musia\u0142 bi\u0107, \u0142ama\u0107 r\u0105k, przystawia\u0107 pistolet do skroni. Nie l\u017cy\u0142, nie opluwa\u0142, nie masakrowa\u0142. Do c\u00f3reczki dzwoni\u0142, \u017cycz\u0105c jej mi\u0142ych sn\u00f3w i obiecuj\u0105c, \u017ce rano przeczyta jej jak\u0105\u015b bajk\u0119\u2026 Cz\u0142owiek-symbol \u00f3wczesnej, nowej ery, idealny, nieskazitelny, rasowo czysty, z prawem klasyfikowania innych\u2026 Elokwentny, wykszta\u0142cony, wytrawny m\u00f3wca, intrygant. Mi\u0142a twarz, maniery, a pod powiek\u0105? Kto\u015b z niemieckich znajomych powiedzia\u0142 mi kiedy\u015b – verk\u00f6rpertes B\u00f6ses – z\u0142o wcielone.<\/p>\n Oczywi\u015bcie musia\u0142 raz czy nawet kilka razy pokaza\u0107, \u017ce jest wzorowym hitlerowcem! By\u0142a bro\u0144 wymierzona w g\u0142ow\u0119, by\u0142o dr\u017cenie r\u0119ki, krzyki i\u2026 bezradno\u015b\u0107 w postaci jak\u017ce groteskowej. To gestapowskie teatrum na Marcie nie robi\u0142o \u017cadnego wra\u017cenia.<\/p>\n – Ja zdecyduj\u0119, kiedy \u017byd b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 umrze\u0107. Ja!<\/p>\n Patrz\u0119 w twarz aktora\u2026 Czy ta rola wymaga\u0142a r\u00f3wnie wielkiej m\u0105dro\u015bci \u017cyciowej jak ta, kreowana przez pani\u0105 Wied?<\/p>\n Widz\u0119 obrazy sprzed p\u00f3\u0142godziny\u2026 Ukrai\u0144ska dziewczyna z py\u0142em rozbitej \u015bciany we w\u0142osach, jaki\u015b m\u0119\u017cczyzna z wyci\u0105gni\u0119tymi do kamery, spracowanymi i dr\u0105\u017cymy r\u0119koma: nic nie ocala\u0142o\u2026<\/p>\n Inny w\u0105tek filmu. Para homoseksualist\u00f3w\u2026 Jeden z nich jest ekspertem i rzeczoznawc\u0105 w zakresie malarstwa. Na polecenie gestapo sprawdza\u0142, czy kolekcja obraz\u00f3w Maxa Liebermanna nie zosta\u0142a uszczuplona, sprzedana a wspania\u0142e orygina\u0142y \u2013 zast\u0105piono kopiami? Nazistom bardzo na tej kolekcji zale\u017ca\u0142o. Ekspert zauwa\u017cy\u0142 od razu dwa falsyfikaty. Dwa najwa\u017cniejsze p\u0142\u00f3tna to kopie, z \u015bwie\u017c\u0105 jeszcze farb\u0105.<\/p>\n – Nie zdradz\u0119 pani, je\u015bli pomo\u017ce mi pani ocali\u0107 pewnego m\u0142odego cz\u0142owieka, artyst\u0119, niezwykle utalentowanego. Pani wie, \u017ce ja dobrze si\u0119 na tym znam.<\/p>\n Martha Liebermann odmawia. Nie z\u0142amie prawa.<\/p>\n – Ale to prawo ustanowili przest\u0119pcy! \u2013 wo\u0142a m\u0119\u017cczyzna trac\u0105cy ostatni\u0105 w jego mniemaniu szans\u0119 na uratowanie kochanka.<\/p>\n Ta jednak okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 przedostatni\u0105. Zadenuncjowa\u0142 Marth\u0119 Liebermann. Otrzyma\u0142 od gestapowca polecenie zdemaskowania grupy przygotowuj\u0105cej ucieczk\u0119 \u017byd\u00f3wki. W ten spos\u00f3b ocali\u0142 partnera. Ten, poznawszy cen\u0119 swojego \u017cycia, strzeli\u0142 sobie w skro\u0144.<\/p>\n Ot, jeden z w\u0105tk\u00f3w, taka zwyk\u0142a, historia w \u2013 chcia\u0142by si\u0119 powiedzie\u0107 \u2013 niezwyk\u0142ym czasie.<\/p>\n Czas\u2026<\/p>\n Mann pisa\u0142 w Czarodziejskiej g\u00f3rze o czasie\u2026 Czym jest? Tajemnic\u0105 \u2013 bo jest nierealny, a wszechpot\u0119\u017cny. Jest warunkiem zjawiskowego \u015bwiata\u2026<\/p>\n Warunkiem\u2026 Zjawiskowego \u015bwiata, czyli \u2013 jakiego?\u2026<\/p>\n Wielkie s\u0142owa. Niepojmowalne terminy. A sekunda za sekund\u0105 zbli\u017ca nas do ko\u0144ca czasu, \u017cycia, niezale\u017cnie od stopnia jego zjawiskowo\u015bci\u2026 Za \u017cycie cz\u0142owiek odda wszystko. Doczesne. Cho\u0107 niewzruszenie twierdzi i robi wszystko, by osi\u0105gn\u0105\u0107 \u017cycie wieczne.<\/p>\n Dyskusje o niczym. Bezprzedmiotowe i niczemu nie s\u0142u\u017c\u0105ce. Takie pozory, zamiast kurtyny, kt\u00f3ra mog\u0142aby os\u0142oni\u0107 nasz\u0105 bezradno\u015b\u0107 w zrozumieniu sensu i celu powo\u0142ania nas lub naszego w naszej postaci \u017cycia.<\/p>\n Phi\u2026 Sam popadam w t\u0119 stylistyk\u0119. Skutek na\u0142ogu wiedzy\u2026<\/p>\n Pani Liebermann rozumie swoj\u0105 sytuacj\u0119. Wie, \u017ce plan jej ucieczki do Szwajcarii jest nierealny. Prostszy b\u0119dzie ten, kt\u00f3ry uwolni j\u0105 od\u2026 \u017cycia. Przedawkowa\u0142a leki. Gestapowiec wpada w furi\u0119. Ka\u017ce ratowa\u0107 kobiet\u0119. Lekarz nie robi \u017cadnych nadziei.<\/p>\n – Ona nie mo\u017ce umrze\u0107!<\/p>\n Napisy ko\u0144cowe i ju\u017c \u2013 jak to w ka\u017cdej telewizji – zapowied\u017a skr\u00f3tu wiadomo\u015bci, i za chwil\u0119 publicystyka \u2013 Iran, dramatyczna sytuacja kobiet i narastaj\u0105ce wrzenie spo\u0142eczne\u2026 Ot, normalna rzeczywisto\u015b\u0107\u2026 telewizyjna. Bo to telewizor jest g\u0142\u00f3wnym organizatorem i animatorem \u017cycia miliard\u00f3w ludzi.<\/p>\n Herbata ju\u017c ca\u0142kiem zimna, wystyg\u0142y te\u017c tabletki, zza kr\u0119gu nik\u0142ego \u015bwiat\u0142a wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 granice chyba jednak depresji…<\/p>\n Dzi\u015b 10 pa\u017adziernika 2022 roku, dzie\u0144 zemsty Putina na miastach ukrai\u0144skich za atak na most kercze\u0144ski\u2026 Dzi\u015b niemieccy telewidzowie na p\u00f3\u0142torej godziny wracaj\u0105 do drugiej wojny \u015bwiatowej. \u00a0Tu, w Ukrainie i wtedy w wymiarze \u015bwiatowym \u2013 celem jednego, podkre\u015blam \u2013 jednego cz\u0142owieka jest unicestwienie ca\u0142ych narod\u00f3w.<\/p>\n Doskonale wiem, jak powstaje ram\u00f3wka telewizyjna, wiem, \u017ce zmiana repertuaru filmowego w telewizji wobec bie\u017c\u0105cych wydarze\u0144 nie jest zabiegiem prostym, ale te\u017c nie jest czym\u015b niemo\u017cliwym. Chyba, \u017ce \u017cyjemy w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym warto\u015bci takie jak \u017cycie ludzkie wa\u017cy si\u0119 na tej samej targowej szalce co ziemniaki. Nikt z powodu mostu kercze\u0144skiego nie zmieni filmu zaplanowanego do emisji w porze najwi\u0119kszej ogl\u0105dalno\u015bci! A reklamy? A zobowi\u0105zania? A w ko\u0144cu \u2013 ten most – to nie moja sprawa!<\/p>\n Przypominam sobie\u2026 Wiecz\u00f3r, dochodzi dwudziesta. Jad\u0119 autem, gdzie\u015b w Polsce. 1993, mo\u017ce 1994 rok. Telefon. To pan Tomasz, zast\u0119puj\u0105cy dzi\u015b w sprawach programowych prezesa.<\/p>\n – Panie Marku, chc\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce podj\u0105\u0142em decyzj\u0119 o zmianie filmu, kt\u00f3ry by\u0142 zaplanowany na 20.00. A to w zawi\u0105zku z dzisiejszymi wydarzeniami. Ten film nie pasowa\u0142 do atmosfery dnia. Musz\u0119 panu powiedzie\u0107, \u017ce to niezwyk\u0142e uczucie decydowa\u0107 o tym, co ludzie b\u0119d\u0105 w ca\u0142ej Polsce o godzinie 20.00 w Jedynce ogl\u0105dali\u2026<\/p>\n Dzi\u015b telewizja wykracza poza po\u0142udniki i r\u00f3wnole\u017cniki, nak\u0142ada na nasze \u017cycie inny\u2026 knebel moralny.<\/p>\n Magia i moc telewizji. Art Buchwald, tak, to zapewne on w jednym ze swoich felieton\u00f3w przedstawi\u0142 wyniki bada\u0144 na temat znaczenia telewizji w \u017cyciu Amerykanina. Na pytanie: jaki dzie\u0144 uzna\u0142by\u015b za najszcz\u0119\u015bliwszy w swoim \u017cyciu – najwi\u0119cej os\u00f3b odpowiedzia\u0142o: ten, w kt\u00f3rym wyst\u0105pi\u0142bym w telewizji.<\/p>\n Ten sam Art Buchwald, kt\u00f3rego felietony s\u0105 pere\u0142kami kunsztu warsztatu dziennikarskiego twierdzi\u0142, \u017ce oczekiwanie na \u015bmier\u0107 to najlepszy okres w jego \u017cyciu.<\/p>\n We wtorek sprawdzi\u0142em ogl\u0105dalno\u015b\u0107 filmu o pani Liebermann.<\/p>\n Primetime:<\/p>\n – ZDF (drugi niemiecki program krajowy): 5,37 mln widz\u00f3w obejrza\u0142o odcinek serialu kryminalnego ZDF \u201eNachtschicht\u201d.<\/p>\n – ARD \u2013 najpierw dziesi\u0119ciominutowy \u201eFocus\u201d po\u015bwi\u0119cony wojnie w Ukrainie, nadany zaraz po g\u0142\u00f3wnym wydaniu \u201eTagesschau\u201d (5,42 mln widz\u00f3w) obejrza\u0142o 4,1 mln widz\u00f3w. Film Zieglera „Martha Liebermann – Ein gestohlenes Leben” nagrodzony w czerwcu 2022 dwiema The Golden Nymph Awards w Monte Carlo, zatrzyma\u0142 przy odbiornikach 2,7 mln widz\u00f3w.<\/p>\n Zazwyczaj, o tej porze publiczn\u0105 telewizj\u0119 niemieck\u0105 ogl\u0105da 7-10 mln widz\u00f3w.<\/p>\n W tych programach i o tej porze nie ma reklam\u2026.<\/p>\n Dlaczego milcz\u0119? Bo\u2026 bo\u2026<\/p>\n OK, powiem\u2026 Od zawsze dr\u0119czy mnie ta kwestia\u2026<\/p>\n Bo o czym by\u0142 ten film?<\/p>\n Dlaczego powsta\u0142?<\/p>\n Spogl\u0105dam na termometr \u2013 w pokoju prawie 19 stopni. Ten za oknem \u2013 potwierdza 12 stopni. Bezwietrzna i niemal bezchmurna noc, bli\u017cej p\u00f3\u0142nocy a coraz dalej od jakiejkolwiek koj\u0105cej my\u015bli. Wychodz\u0119 na ganek. S\u0105\u2026 Ci\u0105gle kr\u0105\u017c\u0105 nad domem i bez przerwy debatuj\u0105. \u017burawie, czaple, bociany, \u0142ab\u0119dzie\u2026 No i g\u0119si\u2026<\/p>\n W szybie okna odbija si\u0119 ekran telewizora. Iran. Protesty, t\u0142umy, uniesione w g\u00f3r\u0119 setki r\u0105k\u2026<\/p>\n Nie wiem, czy ptaki widz\u0105 te zdj\u0119cia? Mo\u017ce tam w\u0142a\u015bnie si\u0119 wybiera\u0142y?<\/p>\n Kiedy\u015b mia\u0142em kanarka. Kasia. \u017b\u00f3\u0142to seledynowa. \u017badna tam paniusia. Ot, klasyczna bestia dla iluzjonist\u00f3w, wyszkolona przez pana Miros\u0142awa Kowalskiego. Uwielbia\u0142a zup\u0119 pomidorow\u0105. Gdy pierwsza chochla nape\u0142nia\u0142a talerz, Kasia lotem kosz\u0105cym p\u0119dzi\u0142a przez ca\u0142e mieszkanie, \u017ceby si\u0119 w tej zupie\u2026 wyk\u0105pa\u0107. Nie w og\u00f3rkowej czy rosole, tylko w pomidorowej. Potem siada\u0142a na moim ramieniu i dzi\u00f3b wyciera\u0142a w wewn\u0119trzn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mojego ucha. Je\u015bli jej nie pog\u0142aska\u0142em \u2013 dzioba\u0142a do krwi\u2026 Ot, takie typowe relacje, damsko-m\u0119skie\u2026<\/p>\n Kasia nie pozwala\u0142a na nic innego jak tylko zajmowanie si\u0119 jej potrzebami. Kolejna i jak\u017ce wa\u017cna pasja w jej \u017cyciu polega\u0142a na zsuwaniu si\u0119 po w\u00f3wczas d\u0142ugiej mojej grzywce, w zwisie do g\u00f3ry \u0142apkami i ca\u0142owania mnie w usta. Na punkcie takich kares\u00f3w mia\u0142a fio\u0142a. Kilka razy pr\u00f3bowa\u0142a wersji ekstremalnej tej swojej dewiacji. L\u0105dowa\u0142a na \u0142ysinie maestro Waleriana Paw\u0142owskiego, kt\u00f3ry uwielbia\u0142 pierwsze automaty-symulatory bolid\u00f3w formu\u0142y \u201e1\u201d. A dwa takie przywioz\u0142em kiedy\u015b ze \u015bwiata Piotrusiowi, wtedy mo\u017ce trzylatkowi? Kasia, jak Superman albo inny Kapitan Ameryka splata\u0142a zdecydowanie ostatnie i pojedyncze w\u0142osy dyrygenta i pr\u00f3buj\u0105c ca\u0142u\u015bnik\u00f3w dog\u00f3ryno\u017cnych, zazwyczaj wali\u0142a si\u0119 bez wdzi\u0119ku mistrzowi na kolana. Strzela\u0142a wtedy focha i wraca\u0142a na naro\u017cnik szafy bibliotecznej, gdzie z zapami\u0119taniem odgryza\u0142a nowe li\u015bcie z dorodnego fikusa.<\/p>\n Kasia\u2026<\/p>\n Szkoda, \u017ce dzi\u015b, w mojej wsi nie ma wypo\u017cyczalni\u2026 kanark\u00f3w. Na wiecz\u00f3r, taki jak dzi\u015b, bra\u0142bym sobie do domu jak\u0105\u015b Hermenegild\u0119 lub Gertrud\u0119, a ka\u017cda z nich zapewni\u0142aby mi wiecz\u00f3r pe\u0142en emocji, nawet, je\u015bli mia\u0142yby by\u0107 one r\u00f3wnie stresuj\u0105ce jak te niegdy\u015b, z Kasi\u0105 w roli g\u0142\u00f3wnej.<\/p>\n Gdyby takie wypo\u017cyczalnie by\u0142y w ka\u017cdej wiosce, dzielnicy i stolicy, i gdyby ka\u017cdy sobie tak\u0105 Wydr\u0119, Ma\u0142p\u0119 czy Potwor\u0119 na wiecz\u00f3r wypo\u017cyczy\u0142, do telewizji wr\u00f3ci\u0142yby wiadomo\u015bci normalne, o niczym, bez wojennych news\u00f3w. Bo takich by nie by\u0142o! Kasie nie pozwoli\u0142yby zajmowa\u0107 si\u0119 nikim i niczym innym tylko nimi!<\/p>\n No dobrze, niech ci b\u0119dzie\u2026<\/p>\n Bo o czym by\u0142 ten film?<\/p>\n Dlaczego powsta\u0142?<\/p>\n Dlaczego tekst ten napisa\u0142em?<\/p>\n Ani zgrabny, ani finezyjny, nawet nie felieton.<\/p>\n Bo\u2026 Bo zn\u00f3w mi odwagi nie starczy\u0142o\u2026<\/p>\n Zaczn\u0119 od pytania: dlaczego niemiecka telewizja nieustannie i ci\u0105gle wraca do przykrych, bolesnych, kompromituj\u0105cych dla Niemc\u00f3w wydarze\u0144 z przesz\u0142o\u015bci?<\/p>\n Filmy takie powstaj\u0105 ku przestrodze? Maj\u0105 wymiar moralitetu? Nie czy\u0144 tak, bo to z\u0142e, naganne i niegodne cz\u0142owieka\u2026<\/p>\n Pewnie badacze rynku telewizyjnego zmierzyli, ile razy w ci\u0105gu roku, w jakim programie, o kt\u00f3rej godzinie pojawia si\u0119 kwestia drugiej wojny \u015bwiatowej z Niemcami jako jej sprawcami? Ile razy i jak cz\u0119sto na ekranie widzimy gestapowc\u00f3w? Jak d\u0142ugo trwa ekspozycja ich mundur\u00f3w, okrzyk\u00f3w, brutalno\u015bci, operetkowo\u015bci \u2013 jakkolwiek to zabrzmi \u2013 ich wojskowego drylu, policyjnego fasonu czy szpiclowskiej bezwzgl\u0119dno\u015bci?<\/p>\n Nast\u0119pne badanie zapewne wyka\u017ce, kto filmy te ogl\u0105da? S\u0105 to emeryci czy ludzie w wieku Zbawcy? M\u0119\u017cczy\u017ani czy kobiety? Rodziny czy ludzie ich pozbawieni?<\/p>\n Dlaczego \u2013 powt\u00f3rz\u0119 – te obrazy tak cz\u0119sto si\u0119 tutaj pojawiaj\u0105? Ile milion\u00f3w kosztuje ta produkcja?<\/p>\n Dekad\u0119 temu, przez dwa lata mieszka\u0142em w przepi\u0119knej willi znanej niemieckiej aktorki, ostatnio wyst\u0119puj\u0105cej w popularnych serialach. Bywa\u0142o, puka\u0142a wieczorem do drzwi, rozmawiali\u015bmy.<\/p>\n – Aktor jest aktorem \u2013 t\u0142umaczy\u0142a bez przekonania, gdy rozmawiali\u015bmy o sprawach telewizji, show-biznesu. \u2013 Teraz gram w serialu medycznym. A nie mam poj\u0119cia o chirurgii. Kiedy dostajesz rol\u0119 w filmie o czasach nazist\u00f3w \u2013 grasz, po prostu\u2026 tak, jakby\u015b gra\u0142 w jakim\u015b kostiumowym obrazie z Hiszpanii czy staro\u017cytnej Grecji. Tak my\u015bl\u0119.<\/p>\n Siedzieli\u015bmy na tarasie, z kt\u00f3rego rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 niezapomniany widokiem na doliny Frankenwaldu. Jeszcze s\u0142o\u0144ce nie zgas\u0142o, a p\u0119dz\u0105ce kr\u0119tymi g\u00f3rskimi drogami auta zostawia\u0142y smu\u017ckowy \u015blad na wolno puchn\u0105cej, wieczornej mgle\u2026 Czyste kino\u2026<\/p>\n Innym razem \u2013 podobny temat rozmowy.<\/p>\n – Ale te mundury, te miny\u2026 Na ca\u0142ym \u015bwiecie ka\u017cdy rozumie okrzyk: h\u00e4nde hoch! Utrwalasz te obrazy. Czy nikt ci nie powiedzia\u0142, \u017ce przestroga jest tak\u017ce form\u0105 przypomnienia? Gani\u0105c tak\u0105 postaw\u0119 \u2013 nieustannie j\u0105 o\u017cywiasz, przypominasz, odwzorowujesz, prezentujesz. Ten czy \u00f3w uto\u017csami si\u0119 z ni\u0105, ona mu si\u0119 spodoba. B\u0119dzie stawa\u0142 przed lustrem, przybiera\u0142 miny, mru\u017cy\u0142 oczy, przygryza\u0142 wargi\u2026 O, tak w\u0142a\u015bnie, tak robi\u0107 nie mog\u0119, nie powinienem, to z\u0142e, zakazane i mog\u0142oby zn\u00f3w sko\u0144czy\u0107 si\u0119 fatalnie\u2026<\/p>\n – Gadanie\u2026 Teoria spiskowa. Uprzedzenia. Masz lepsz\u0105 ode mnie pozycje wyj\u015bciow\u0105 do takich pogl\u0105d\u00f3w. Ludzie na\u015bladuj\u0105 myszk\u0119 Miki i nic z tego faktu nie wynika\u2026 \u2013 Maria by\u0142a kobiet\u0105 bardzo energiczn\u0105, typem karabinu maszynowego.<\/p>\n Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej, w autokarze wioz\u0105cym mi\u0119dzynarodow\u0105 grup\u0119 uczestnik\u00f3w pewnego sympozjum siad\u0142em obok kolegi z W\u0119gier.<\/p>\n – Wiem, \u017ce jeste\u015b z Polski – zagadn\u0105\u0142.<\/p>\n – A ja od razu rozpozna\u0142em W\u0119gra\u2026<\/p>\n By\u0142 to rok bodaj 2012, mo\u017ce 2013. On od razu zacz\u0105\u0142 narzeka\u0107. U nas zamordyzm, zakazy, ograniczenia, cenzura\u2026 O, Niemcy, to jest kraj wolny.<\/p>\n – Jak oceniasz m\u00f3j niemiecki? Sam si\u0119 uczy\u0142em\u2026 – nie kry\u0142 zadowolenia.<\/p>\n – Ja te\u017c, w stanie wojennym \u2013 doda\u0142em.<\/p>\n – To tobie te\u017c musi si\u0119 tu podoba\u0107? Ja chcia\u0142bym tu zamieszka\u0107. Wiesz, ci ludzie, ta kultura.<\/p>\n – Ale ty masz niemniej bogat\u0105 i w jakim\u015b sensie do\u015b\u0107 mocno powi\u0105zan\u0105 z niemieckoj\u0119zyczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Europy. Ja \u2013 przeciwnie.<\/p>\n – Ale szef ci\u0119 lubi\u2026<\/p>\n – Ale on jest Czechem \u2013 punktowa\u0142em.<\/p>\n – No tak, i tylko od trzydziestu lat tu mieszka. Ale jak widzisz, nasz niemiecki Szwejk dobrze tu funkcjonuje. To nowoczesne spo\u0142ecze\u0144stwo. Otwarte. Dostali dobr\u0105 lekcj\u0119, przegrali dwie wojny.<\/p>\n – S\u0105dzisz, \u017ce przegranie wojny to jest dobra lekcja?<\/p>\n Moja gospodyni by\u0142a osob\u0105 g\u0142\u0119boko religijn\u0105. Liczy\u0142a ka\u017cdy cent przy podsumowywaniu op\u0142at czynszowych, cz\u0119stowa\u0142a zawsze jednym kawa\u0142kiem ciasta (wyborne!) i nie tolerowa\u0142a op\u00f3\u017anie\u0144 w sobotnim korzystaniu z odkurzacza. Od dziewi\u0105tej zero zero, najwy\u017cej przez siedem minut. Du\u017co i do\u015b\u0107.<\/p>\n – Wysz\u0142am za m\u0105\u017c za m\u0119\u017cczyzn\u0119, kt\u00f3ry pochodzi z innego kontynentu, jest innego koloru, wychowany w \u015bwiecie niezwykle odmiennym od mojego. Przepa\u015b\u0107. A po\u0142\u0105czy\u0142o nas uczucie. Nasza c\u00f3rka, sam widzia\u0142e\u015b \u2013 czy spotka\u0142e\u015b kiedy\u015b pi\u0119kniejsz\u0105 kobiet\u0119? Jak ona m\u00f3wi po niemiecku! Ja nie mog\u0119 wyj\u015b\u0107 z podziwu! My\u015bla\u0142am, \u017ce jej sk\u00f3ra b\u0119dzie mniej ciemna. \u017be wymowa b\u0119dzie nie tak egzaltowana\u2026 Wiesz, jak ona czyta Rilkego? A do tego te w\u0142osy, jak \u00a0Rity Hayword\u2026<\/p>\n Maria m\u00f3wi\u0142a o potrzebie \u0142amania uprzedze\u0144, o budowaniu spo\u0142ecze\u0144stwa wielokulturowego, podkre\u015bla\u0142a co powinno by\u0107 fundamentem wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata.<\/p>\n – Jutro czwartek, nie zapomnij wystawi\u0107 pojemnik na \u015bmieci! Zasady! Uzgodnienia! Wystarczy je przestrzega\u0107.<\/p>\n Pogmatwa\u0142em wszystko, co?<\/p>\n Tak, jestem smakoszem s\u0142owa. \u0141adnego zdania. Metafora \u2013 bardzo prosz\u0119, nawet bez bitej \u015bmietany i kobia\u0142ki przymiotnikowych truskawek. My\u015bl\u0119 te\u017c, \u017ce wiem, jak\u0105 moc sprawcz\u0105 maj\u0105 s\u0142owa. S\u0105 jak dobra w\u0119dkarska przyn\u0119ta. Podobno te bia\u0142e, bardzo ruchliwe s\u0105 doskona\u0142e, bo\u2026 \u017ceruj\u0105 na zgni\u0142ym mi\u0119sie\u2026 S\u0142owa te\u017c musz\u0105 z czego\u015b wyrasta\u0107 \u2013 wra\u017cliwo\u015bci, uczuciowo\u015bci, przekona\u0144?<\/p>\n Co mo\u017cna ludziom powiedzie\u0107 s\u0142owem i obrazem? Jakie stereotypy mo\u017cna tym or\u0119\u017cem pokonywa\u0107, a jakie wdrukowa\u0107 w pod\u015bwiadomo\u015b\u0107? Na przyk\u0142ad filmem o Marcie Liebermann.<\/p>\n Mo\u017ce kto\u015b z Pa\u0144stwa zechce obejrze\u0107 ten film\u2026 Uprzedz\u0119. Nie wspomnia\u0142em ani s\u0142owem o roli Hausfrau\u2026 Nie zdziwi\u0119 si\u0119, je\u015bli t\u0119 posta\u0107 uznaj\u0105 Pa\u0144stwo za rol\u0119\u2026 pierwszoplanow\u0105 w tym filmie. Jestem nawet tego pewny.<\/p>\n Pewien m\u00f3j znajomy z lustra, po jednej z podobnych dyskusji, wpad\u0142 na\u2026 pomys\u0142.<\/p>\n – Jest program dla entuzjast\u00f3w motoryzacji, s\u0105 kana\u0142y dla gospody\u0144 domowych, albo z\u0142o\u017cone z samych soap oper. Dlaczeg\u00f3\u017cby nie utworzy\u0107 kana\u0142u ostrzegawczego? Na przyk\u0142ad kana\u0142 antynazistowski. Od rana do rana filmy o hitlerowcach. Wiesz, jakie to by\u0142oby wychowawcze? \u2013 prowokowa\u0142.<\/p>\n Telewizja\u2026 Czy rozterki takie by\u0142yby dzi\u015b mo\u017cliwe, gdyby jej nie by\u0142o?<\/p>\n Ciekawe, ile dzi\u015b kosztuje klatka dla kanarka? Jutro wybieram si\u0119 do miasta. Kiedy\u015b Ma\u0142e ZOO by\u0142o przy tej ulicy, kt\u00f3ra si\u0119 dzi\u015b inaczej nazywa\u2026 zaraz, zaraz sobie przypomn\u0119. OK. Znajd\u0119.\u00a0 No i musz\u0119 kupi\u0107 przecier. Dawno nie robi\u0142em pomidorowej!<\/p>\n Ps. Je\u015bli b\u0119dziesz kiedykolwiek szuka\u0142 odpowiedzi na trudne pytanie, nigdy nie zagl\u0105da\u0142 w g\u0142ow\u0119 cz\u0142owiekowi. Tam nic nie znajdziesz.<\/p>\n