Tak, to prawda.<\/p>\n
Chcia\u0142bym – a ta my\u015bl towarzyszy mi od kilkudziesi\u0119ciu ju\u017c lat \u2013 cho\u0107by przez kilka chwil\u2026 pomilcze\u0107 z Gustawem Holoubkiem.<\/p>\n
Co jaki\u015b czas przechadzam si\u0119 obok \u0142awki, na kt\u00f3rej siedzi, ale jako\u015b brak mi \u015bmia\u0142o\u015bci, by si\u0119 przysi\u0105\u015b\u0107, a ju\u017c nie do pomy\u015blenia \u2013 zagada\u0107!<\/p>\n
Wszak – chcia\u0142bym tylko pomilcze\u0107\u2026<\/p>\n
Ujmuje mnie swoim wyczuciem pauzy i ciszy\u2026<\/p>\n
Cisza<\/strong>.<\/p>\n Jedno z najwi\u0119kszych szalbierstw cz\u0142owieka. Tylko on m\u00f3g\u0142 nazwa\u0107 co\u015b, co nie istnieje!<\/p>\n Ciszy nie ma!<\/p>\n Nie ma takiego stanu we wszech\u015bwiecie, kt\u00f3ry mo\u017cna by\u0142oby nazwa\u0107 cisz\u0105! Gdyby nawet komu\u015b uda\u0142o si\u0119 miejsce lub zjawisko takie jak cisza znale\u017a\u0107, to zawo\u0142a\u0142by z ca\u0142\u0105 moc\u0105: cisza ma swoje brzmienie!<\/p>\n Skup si\u0119. Powiedz: na chwil\u0119 nie chc\u0119 nic s\u0142ysze\u0107. Kompletnie. Zmu\u015b si\u0119. Skoncentruj si\u0119 i uspok\u00f3j oddech… I co? No w\u0142a\u015bnie. Dobrze, \u017ce powiedzia\u0142em: uspok\u00f3j oddech. Dzi\u0119ki temu us\u0142ysza\u0142e\u015b wiecznie rozdzwonione dzwony, kt\u00f3rych d\u017awi\u0119k t\u0142umiony by\u0142 dotychczas przez uliczny szum, prac\u0119 agregatora lod\u00f3wki, tw\u00f3j oddech, odg\u0142os dysku komputera. Cz\u0142owiek potrafi biec r\u00f3wnie szybko jak wiatr, wspina\u0107 si\u0119 ponad najwy\u017cszy szczyt g\u00f3rski, ale \u2013 na szcz\u0119\u015bcie \u2013 nie jest w stanie wywo\u0142a\u0107 ciszy bezwzgl\u0119dnej, ca\u0142kowitej. Bo wtedy by og\u0142uch\u0142. Z jego, cz\u0142owieka otch\u0142ani, w wyniku erupcji totalnej wyrwa\u0142yby si\u0119 wszystkie j\u0119ki i westchnienia, \u015bmiech, p\u0142acz, wrzask i szloch! I nic nie by\u0142oby w stanie zag\u0142uszy\u0107 tego wewn\u0119trznego piek\u0142a d\u017awi\u0119k\u00f3w.<\/p>\n Potwierdzam, panie profesorze Sacks.<\/p>\n I szelest gwiazd, i echo wielkiego wybuchu, i ryk pterodaktyla, gdy spada na ziemi\u0119 ze z\u0142amanym skrzyd\u0142em.<\/p>\n W nas, w cz\u0142owieku, skupiona jest ca\u0142a pami\u0119\u0107 o brzmieniu kosmosu. Tego wielkiego i tego naszego, wewn\u0119trznego. I tylko poeta, tylko g\u0142os aktora potrafi jednym s\u0142owem, jego wybrzmieniem lub pauz\u0105, zag\u0142uszy\u0107 t\u0119 nawa\u0142nic\u0119 d\u017awi\u0119k\u00f3w. Pi\u0119knych i gro\u017anych, mi\u0142ych i kalecz\u0105cych. Wszystkich. Po to, by zaj\u0105\u0107 ich miejsce. Na jak d\u0142ugo? To zale\u017cy tylko od ciebie. Holoubek i inni daj\u0105 ci sygna\u0142, milkn\u0105c \u2013 otwieraj\u0105 miejsce na brzmienie ciszy\u2026 Jak ona brzmi? Nie wiem, nie wiem te\u017c, czy ktokolwiek j\u0105 s\u0142ysza\u0142?<\/p>\n <\/div>\n I oczy. G\u0142\u0119bia, czelu\u015b\u0107, wr\u0119cz otch\u0142a\u0144 pomrukuj\u0105ca elektryczno\u015bci\u0105. Ten wolno przygaszany u\u015bmiech po wyg\u0142oszonej kwestii\u2026 Parafrazuj\u0105c \u2013 Wielki Brat\u2026 Prawdy.<\/p>\n To serwowanie s\u0142\u00f3w… Bezg\u0142o\u015bnie padaj\u0105 na puste pola, zape\u0142niaj\u0105c je bez reszty znaczeniami. Te s\u0142owne smecze i loby parali\u017cuj\u0105 swoj\u0105 celno\u015bci\u0105 i kunsztem. Dzi\u015b nie wiem ju\u017c, co w Jego sztuce aktorskiej by\u0142o pi\u0119kniejsze (w sensie: wa\u017cniejsze) \u2013 my\u015bl, w ca\u0142ej jej z\u0142o\u017cono\u015bci nakre\u015blonej przez autora tekstu czy spos\u00f3b, w jaki j\u0105 nam ukazywa\u0142? \u015amiem twierdzi\u0107, \u017ce Jego demiurgizm polega\u0142 na tym, \u017ce bez najmniejszego wysi\u0142ku poddawa\u0142 si\u0119 inkarnacji, wchodzi\u0142 w dusz\u0119 autora, nim si\u0119 stawa\u0142\u2026 Albo\u2026 odwrotnie. Gustaw Holubek w \u017cadnej z r\u00f3l nie przestawa\u0142 by\u0107 sob\u0105. Ka\u017cd\u0105 rol\u0119 podnosi\u0142 do poziomu swojej wra\u017cliwo\u015bci. Cz\u0142owieka, artysty, trybuna\u2026<\/p>\n Taki aktor to dla re\u017cysera zbawienie. Albo przedsionek do depresji lub niemocy.<\/p>\n Kiedy\u015b, przez moment dostrzega\u0142em w Nim rysy Doriana Graya\u2026 My\u015bl\u0119, \u017ce \u015bwiadom swojej aktorskiej si\u0142y przekroczy\u0142 pr\u00f3g niedost\u0119pny \u015bmiertelnym i tworzy\u0142 sztuk\u0119 dla sztuki!<\/p>\n x x x x x<\/p>\n Do\u015b\u0107!<\/p>\n Bo zdradz\u0119 sekret, kt\u00f3ry skrywam od wielu lat. A w\u0142a\u015bciwie – od zawsze. I prosz\u0119 nie pyta\u0107, nie docieka\u0107, bo nie powiem, czy sekret \u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 z moim rozumieniem i pojmowaniem \u201ebycia po\u015br\u00f3d innych\u201d?<\/p>\n By\u0107 – czasownik posi\u0142kowy, s\u0142u\u017c\u0105cy do tworzenia z\u0142o\u017conych form czasownik\u00f3w; nie ma \u017cadnego znaczenia w\u0142asnego.<\/p>\n Ale przecie\u017c by\u0107 to znaczy: jestem.\u00a0 To jedno s\u0142owo okre\u015bla i potwierdza, \u017ce nie ma nikogo w tym \u015bwiecie wa\u017cniejszego ni\u017ali ja sam! Chyba, \u017ce Szekspir\u2026<\/p>\n By\u0107 \u2013 to fundament \u015bwiadomo\u015bci. Dow\u00f3d \u017cycia! Ka\u017cdy odkrywany dla cywilizacji zachodu obcokrajowiec, gdy uczy\u0142 si\u0119 naszych j\u0119zyk\u00f3w, komunikacj\u0119 z nami rozpoczyna\u0142 od stwierdzenia: ja by\u0107 lub moja mie\u0107\u2026<\/p>\n Ja by\u0107, moja mie\u0107\u2026<\/div><\/span><\/em><\/p>\n Bo cz\u0142owiek jest jednak przede wszystkim egocentrykiem. Czy\u015b kr\u00f3lem czy s\u0142ug\u0105 \u2013 dla siebie jeste\u015b najwa\u017cniejszy. Sobie wszystko wybaczysz, ca\u0142ego nieba uchylisz, b\u0142\u0105d usprawiedliwisz, k\u0142amstwo przemilczysz.<\/p>\n – Ja? \u017bartujesz! To nie ja, mnie tam nie by\u0142o\u2026 Nigdy w \u017cyciu nie o\u015bmieli\u0142bym si\u0119, mylisz mnie z kim\u015b innym!<\/p>\n Cz\u0142owiek, po drugie \u2013 jest k\u0142amc\u0105 idealnym. Psychiatrzy najlepiej o tym wiedz\u0105. Mo\u017ce nawet s\u0105 w zmowie z tymi, kt\u00f3rzy k\u0142ami\u0105, us\u0142u\u017cnie podaj\u0105c naukowe wyja\u015bnienie \u0142garstwa po\u015bwiadczaj\u0105c, \u017ce jest ono wynikiem skomplikowanych proces\u00f3w konsolidacji i rekonsolidacji. Ba! Cz\u0142owiek tworzy fakty, kt\u00f3rych nigdy nie by\u0142o, a on w nich nie uczestniczy\u0142, cho\u0107 relacjonuje ich przebieg w spos\u00f3b nad wyraz wiarygodny!<\/p>\n K\u0142amstwo nie zawsze jest intencjonalne. Stanowi ono drug\u0105 natur\u0119 cz\u0142owieka. P\u0142awi\u0107 si\u0119 w k\u0142amstwie, mami\u0107, wodzi\u0107, przesadza\u0107, nie dopowiada\u0107\u2026 Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas nie zna \u017cycia poza k\u0142amstwem.<\/p>\n Chyba, \u017ce Holoubek\u2026<\/p>\n K\u0142amstwo\u2026 Mo\u017ce jest ono niezbitym dowodem na istnienie \u015bwiat\u00f3w r\u00f3wnoleg\u0142ych?<\/p>\n Co jaki\u015b czas musz\u0119 Go pos\u0142ucha\u0107… Wystarczy kilka zda\u0144. Tak jak koncertmistrz odbiera od oboisty d\u017awi\u0119k by orkiestra mog\u0142a zestroi\u0107 instrumenty tak ja musz\u0119 us\u0142ysze\u0107 jedn\u0105 fraz\u0119 odczytan\u0105 przez Gustawa Holoubka.<\/p>\n Hm\u2026 Wiele razy stawa\u0142em wobec opinii: On ci\u0105gle jest taki sam! Jak Zapasiewicz czy M\u0142ynarski! Po ciemku ich rozpoznasz! Rudzki, Hanuszkiewicz, Hanin czy Kuc\u00f3wna\u2026 Nie zaskocz\u0105 ci\u0119 odmienionym akcentem, melodi\u0105, brzmieniem g\u0142osu – w ka\u017cdym z wymienionych przyk\u0142ad\u00f3w – niepowtarzalnym!<\/p>\n By\u0107 sob\u0105 w mowie i my\u015bli.<\/p>\n Kiedy\u015b zaryzykowa\u0142em twierdzenie: najlepiej radz\u0105 w sobie w ta\u0144cu ludzie prawdom\u00f3wni\u2026<\/p>\n (\u015bmiech)<\/p>\n Dzi\u015b koryguj\u0119: prawdom\u00f3wni m\u0119\u017cczy\u017ani. Z kobietami jest dok\u0142adnie odwrotnie. Tych pierwszych praktycznie ju\u017c si\u0119 nie spotyka.<\/p>\n (cisza? nikt si\u0119 nie \u015bmieje? \u2013 do czasu!)<\/div><\/span><\/em><\/p>\n Tancerki zawsze dzieli\u0142em na dwie grupy. Lubi\u0119 te, kt\u00f3re przybieraj\u0105c poz\u0119 skoczka o tyczce, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie pokona\u0142 poprzeczk\u0119 i zaczyna spada\u0107 z wysoko\u015bci tych pi\u0119ciu metr\u00f3w – oddaj\u0105 mi si\u0119 bez reszty. Oj, niekt\u00f3re spadaj\u0105 szybciej ni\u017ali Newton to wyliczy\u0142. Ale to tylko w pierwszej chwili. W nast\u0119pnej \u2013 osi\u0105gaj\u0105 stan niewa\u017cko\u015bci i mo\u017cesz z nimi robi\u0107 co zechcesz. Wr\u0119cz \u2013 daj\u0105 ci wyra\u017any sygna\u0142 \u2013 powiniene\u015b. OK, musisz! \u017badna, niestety, nie chwyci\u0142a mnie w ramiona, nie potraktowa\u0142a jak lasso, nie strzeli\u0142a mn\u0105 tak jak biczem, by nogawki spodni postrz\u0119pi\u0142y si\u0119 niczym bandera jachtu, kt\u00f3ry trzy razy \u015bwiat, nie wiadomo po co – op\u0142yn\u0105\u0142 dooko\u0142a. A rzuconego w k\u0105t pokoju – nie podnios\u0142a, nie otar\u0142a sobie mn\u0105 potu pod nosem, a uchwyciwszy za cienk\u0105 szyj\u0119 nie zawo\u0142a\u0142a z kresowym akcentem: shall we dance? again?<\/p>\n Drugi typ tancerek przypomina mi motornicz\u0105 tramwaj\u00f3w z pocz\u0105tku lat 60. ubieg\u0142ego stulecia, kt\u00f3ra uchwyciwszy malutk\u0105 d\u0142oni\u0105 jedn\u0105 korb\u0105 nadaje wagonowi kosmiczn\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107, a kr\u0119c\u0105c drug\u0105 – wyhamowuje mamuta z rozklekotanej blachy na przystanku a on (czyli niby ja) wagon marzy tylko o tym, aby wypa\u015b\u0107 z tor\u00f3w w szczytowym momencie rozedrgania partnerki, wzmacnianego jako\u015bci\u0105 trakcji i ci\u0105gle wzmagaj\u0105cym si\u0119 zaanga\u017cowaniem mojej bajadery.<\/p>\n Swoj\u0105 drog\u0105\u2026 to straszny widok. Przewr\u00f3cony na bok tramwajowy wagon, ten z pocz\u0105tku lat 60. ubieg\u0142ego stulecia\u2026 Widzia\u0142em. Obraz zapisa\u0142 mi si\u0119 na negatywie moich gen\u00f3w czy mo\u017ce lepiej powiedziawszy \u2013 na genowym dagerotypie.<\/p>\n Skoro wi\u0119c znamy przepis na cz\u0142owieka, to ju\u017c krok do rozszyfrowania has\u0142a dost\u0119pu do\u2026 duszy! No, a jak si\u0119 ju\u017c do niej dobierzemy \u2013 to wszystko skorygujemy, co niepo\u017c\u0105dane \u2013 usuniemy, inne elementy uwypuklimy i przed nazwiskiem dodawa\u0107 b\u0119dziemy mogli z dum\u0105 tytu\u0142 \u201eidealny\u201d. Tak zmodyfikowan\u0105 dusz\u0119 wy\u015blemy przed najwy\u017cszy s\u0105d ostateczny. Wyrok trybuna\u0142u b\u0119dzie dla nas pomy\u015blny \u2013 gwarantuj\u0119! <\/div><\/span><\/em><\/p>\n Czy Gustaw Holoubek (rocznik 1923) by\u0142 cz\u0142owiekiem po takim duchowym liftingu? Niestety, chyba tak\u2026 W ostatni\u0105 noc pa\u017adziernika 2020, daleko po p\u00f3\u0142nocy, a wi\u0119c ju\u017c pierwszego listopada, nie maj\u0105c \u017cadnego pomys\u0142u na ostatni \u0142yk rioji (grand reserve 2016) \u2013 w\u0142\u0105czy\u0142em historyczny zapis Promethidiona, w interpretacji Henryka Bouko\u0142owskiego (rocznik 1937).<\/p>\n Oniemia\u0142em. Bouko\u0142owski m\u00f3wi\u0142 Holoubkiem! Ta fraza, ta melodia, ta poza\u2026<\/p>\n Zetkn\u0119li si\u0119 na planie Awatara, Janusza Majewskiego oraz Sanatorium pod klepsydr\u0105, Wojciecha Jerzego Hasa.<\/p>\n Postaci \u2013 dzi\u015b widz\u0119 to z melancholi\u0105 – nad wyraz metafizyczne, magiczne, a mo\u017ce nawet surrealistyczne? Obu otacza\u0142a aura niepoj\u0119tego ju\u017c dzi\u015b \u017cywio\u0142u poezji. Obaj podawali j\u0105 nam jak kromk\u0119 chleba. Ich interpretacje dzie\u0142 romantyk\u00f3w \u2013 jakby wyj\u0119te z serca epoki \u2013 pulsuj\u0105ce, \u017carliwe, przepojone pasj\u0105 i\u2026 \u015bmiertelno\u015bci\u0105. Zawsze mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce m\u00f3wi\u0105c: jutrzenka \u2013 s\u0142owu nadawali barw\u0119 zmierzchu. Nie wzbudzali nadziei. Oznajmiali \u2013 stanie si\u0119 tak, jak si\u0119 stanie. \u015amiem twierdzi\u0107, \u017ce pr\u00f3bowali w duszy chowa\u0107 z wielkim sukcesem cia\u0142o lub to cia\u0142o okrywa\u0107 dusz\u0105. Krzysztof Kolberger, W\u0142adys\u0142aw Kowalski, J\u00f3zef Duriasz, Leszek Herdegen\u2026 Niezbyt d\u0142ugi jest ten orszak \u017ca\u0142obnik\u00f3w w kondukcie wielkiej Poezji\u2026<\/p>\n Ale, ale! Dusza sta\u0142a si\u0119 cia\u0142em, a ono \u2013 dusz\u0105!?<\/p>\n No i si\u0119 porobi\u0142o\u2026<\/p>\n Dusza\u2026 I jak si\u0119 mam nie garbi\u0107, skoro id\u0119 w stron\u0119 mola trzy kilometry, potem wracam t\u0105 sam\u0105 tras\u0105 przez promenad\u0119, a w tym czasie musz\u0119 ow\u0105 kwesti\u0119 sobie obja\u015bni\u0107? Manu, praojciec ludzko\u015bci i prawodawca w hinduizmie, kt\u00f3ry czuwa nad funkcjonowaniem wszech\u015bwiata i definiuje obowi\u0105zuj\u0105ce w nim prawa twierdzi, \u017ce dusza jest w\u0142asnym \u015bwiadkiem swoim, w\u0142asn\u0105 ucieczk\u0105. Nie pogardzajcie nigdy dusz\u0105 w\u0142asn\u0105 \u2013 napomina – tym najwa\u017cniejszym \u015bwiadkiem cz\u0142owieka\u2026<\/p>\n Dusza jest\u2026 \u015bwiadkiem cz\u0142owieka\u2026<\/p>\n Dodaje: \u017ali powiadaj\u0105 sobie: nikt nas nie widzi! Ale zapominaj\u0105, \u017ce bogowie ich widz\u0105 oraz duch tkwi\u0105cy w nich samych.<\/p>\n Dusza jest wi\u0119c\u2026 backupem, kopi\u0105, zapisem czyn\u00f3w i my\u015bli naszych?<\/p>\n I jeszcze jedno objawienie Manu \u2013 O, cz\u0142owieku, podczas gdy m\u00f3wisz: oto sam jestem z sob\u0105, w sercu twym \u017cywie bezustannie duch najwy\u017cszy, uwa\u017cny, milcz\u0105cy badacz wszystkiego z\u0142a i dobra.<\/p>\n Milcz\u0105cy badacz\u2026 Ale nie s\u0119dzia! Tym jest Yama, s\u0119dzia umar\u0142ych. Identyfikowany z czasem, uwa\u017cany za pierwszego \u015bmiertelnika, kt\u00f3ry narodzi\u0142 si\u0119 na ziemi, a po \u015bmierci osi\u0105gn\u0105\u0142 \u015bwiat niebia\u0144ski. Manu by\u0142 pierwszym wniebowzi\u0119tym \u015bmiertelnikiem. No c\u00f3\u017c, mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie. Ja nie pogardz\u0119 miejscem drugim w tym rankingu. <\/div><\/span><\/em><\/p>\n G\u0142owa p\u0119ka, r\u0119ce opadaj\u0105, ale przynajmniej deszcz przesta\u0142 pada\u0107. Deszcz, powiedzmy, \u017ce to by\u0142 deszcz. Niez\u0142y ba\u0142agan maj\u0105 w tych wszystkich nad nami niebiesiech!<\/p>\n Kim wi\u0119c jest poeta, kim aktor? Ka\u017cdy mo\u017ce nim by\u0107? To, dlaczego jest nim tylko Holoubek?<\/p>\n Holoubek i Bouko\u0142owski\u2026 Dusze wyzwolone czy zbieg\u0142e, albo wyp\u0119dzone? Dlaczego oni w\u0142a\u015bnie, wraz z Janem Machulskim, znale\u017ali si\u0119 w obsadzie filmu Janusza Majewskiego – <a href=”https:\/\/www.dailymotion.com\/video\/x7tmm02<\/a>„>Awatar,<\/em><\/strong><\/a> czyli zamiana dusz, na podstawie noweli Teophile Gautiera?<\/p>\n Nowela do\u015b\u0107 swobodnie pojmuje poj\u0119cie inkarnacji, ale dobitnie pokazuje, \u017ce dusza jest bezgranicznie powi\u0105zana ze swoim cia\u0142em. Ta sama dusza umieszczona w innym bycie \u2013 cierpi i zatraca si\u0119 w chaosie niesp\u00f3jno\u015bci. Na powr\u00f3t cia\u0142u przywr\u00f3cona \u2013 odzyskuje stan szcz\u0119\u015bcia, a cele, kt\u00f3re osi\u0105gn\u0105\u0107 chcia\u0142a poprzez zamian\u0119 \u2013 trac\u0105 sw\u00f3j sens. Trzymaj si\u0119 wi\u0119c tego, co tobie jest przypisane. Szukaj szcz\u0119\u015bcia nawet w nieszcz\u0119\u015bciu. Nie uciekaj od niego, bo ono jest ci po prostu s\u0105dzone.<\/p>\n Mo\u017ce wi\u0119c od tej strony nale\u017ca\u0142oby szuka\u0107 obja\u015bnienia tego, co sprawia, i\u017c pewni ludzie w spos\u00f3b przemo\u017cny i niezwykle perswazyjny trafiaj\u0105 do ciebie s\u0142owem, my\u015bl\u0105, gestem? To s\u0105 ludzie wewn\u0119trznie pogodzeni. Zespoleni ze swoj\u0105 dusz\u0105, kt\u00f3ra notuje i potwierdza, \u017ce dysponuje pe\u0142nym rejestrem czyn\u00f3w i my\u015bli, a \u017cadnego z nich nie musisz si\u0119 wstydzi\u0107.<\/p>\n