Przez trzy oceany. Notatki z podr\u00f3\u017cy \u201eDaru Pomorza” dooko\u0142a \u015bwiata. Warszawa 1936. Wydawnictwo Ligi Morskiej i Kolonialnej. Wydanie to stanowi podstaw\u0119 niniejszej edycji.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Zainteresowanie rejsem, jego znaczenie propagandowe , a tak\u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce inni uczestnicy wyprawy pracuj\u0105 nad swoimi relacjami nie sprzyja\u0142y pracy redakcyjnej nad tekstem ostatecznym ksi\u0105\u017cki. Ta,\u00a0 w znacznej mierze sk\u0142ada si\u0119 z korespondencji publikowanych w czasie trwania rejsu \u201eDaru Pomorza”, przygotowanych na zam\u00f3wienie \u201eGazety Gda\u0144skiej”. Autor przes\u0142a\u0142 redakcji trzyna\u015bcie reporta\u017cy. W prawie niezmienionym kszta\u0142cie zosta\u0142y one umieszczone w ksi\u0105\u017cce. Stanowi\u0105 ok. 30-40% jej tre\u015bci. Dziewi\u0119\u0107 relacji S. Koski drukowa\u0142o \u201eMorze”. Ich skondensowana forma w niczym nie przypomina gaw\u0119dziarskiego tonu i klimatu ksi\u0105\u017ckowej narracji. Brak w nich anegdot i dygresji, a wyra\u017anie wyczuwa si\u0119 akcenty o charakterze kolonialnym oraz w mniejszym stopniu, gospodarczo-morskie. \u201eMiejscem akcji” tych artyku\u0142\u00f3w jest cz\u0119\u015bciej l\u0105d, odwiedzane porty, ich osobliwo\u015bci ni\u017c morze. Nie znaczy to, \u017ce brak w omawianych relacjach rzeczowych opis\u00f3w ukazuj\u0105cych morsk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Przyk\u0142adem \u2014 opis sztormu jaki wstrzyma\u0142 fregat\u0119 u wybrze\u017cy Japonii.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Prac\u0119 nad ksi\u0105\u017ck\u0105 S. Kosko rozpocz\u0105\u0142 wi\u0119c jeszcze w czasie trwania wyprawy \u017caglowca. Po\u015bpiech narzucony przez wydawc\u0119 nie pozwoli\u0142 autorowi na dopracowanie maszynopisu, por\u00f3wnanie go z tekstami korespondencji adiustowanych pod wzgl\u0119dem merytorycznym i j\u0119zykowym przez redakcje czasopism. Jak wa\u017cna i potrzebna to by\u0142a praca niech \u015bwiadczy przyk\u0142ad dotycz\u0105cy nazw geograficznych. S. Kosko twierdzi w ksi\u0105\u017cce, \u017ce \u201eDar” cumowa\u0142 w zatoce przy jednej z wysp archipelagu Galapagos \u2014 Wrack Bay (Zatoka Rozbitk\u00f3w). Zdaniem redaktora \u201eMorza” nazwa tej zatoki brzmi: Wreck Bay (Zatoka Wrak\u00f3w). Wydaje si\u0119, \u017ce racj\u0119 mia\u0142o \u201eMorze”. W korespondencji stwierdza S. Kosko, \u017ce Galapagos sk\u0142ada si\u0119 z 15 wysp. Redaktor miesi\u0119cznika \u201eMorze\u201d stwierdza, \u017ce wysp jest szesna\u015bcie.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Daleko ciekawsze spostrze\u017cenia przynosi por\u00f3wnanie tekstu ksi\u0105\u017cki z jej maszynopisem. Ju\u017c na pierwszych stronach zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna istotne r\u00f3\u017cnice. Sugeruj\u0105 one wniosek: wydawca zrezygnowa\u0142 z wielu fragment\u00f3w maszynopisu, kt\u00f3re \u2014 najprawdopodobniej \u2014 odbiega\u0142y od przyj\u0119tej koncepcji ksi\u0105\u017cki. Edytor pierwszego wydania ograniczy\u0142 ilo\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych \u017cycia codziennego za\u0142ogi \u017caglowca, zrezygnowa\u0142 z kilku epizod\u00f3w \u201epok\u0142adowych”, wyeliminowa\u0142 jednoznacznie brzmi\u0105ce sympatie polityczne autora.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Oto dwa przyk\u0142ady:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\nRozdzia\u0142 \u201ePrzygotowania i odjazd” w maszynopisie ko\u0144czy si\u0119 zdaniem: \u201eCzy jako Polacy nie mo\u017cemy by\u0107 dumni ze swego Prezydenta, \u017ce w nawale wielu pierwszej donios\u0142o\u015bci spraw codziennego \u017cycia pa\u0144stwowego znalaz\u0142 chwil\u0119, by przes\u0142a\u0107 kilka przyjaznych, m\u0105drych s\u0142\u00f3w garstce swych obywateli?”<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\nCz\u0119\u015b\u0107 pierwsza rozdzia\u0142u \u201eZ Kopenhagi do Santa Cruz de Tenerife” ko\u0144czy si\u0119 w ksi\u0105\u017cce wydania pierwszego zdaniem: \u201eCa\u0142a za\u0142oga wys\u0142ucha\u0142a tych s\u0142\u00f3w w skupieniu”. Jest to zdanie wprowadzone przez wydawc\u0119. S. Kosko w maszynopisie cytuje dalszy ci\u0105g przem\u00f3wienia komendanta Maciejewicza: \u201eTego b\u0119d\u0119 wymaga\u0142 od ca\u0142ej obsady. Jestem pewien, \u017ce opiesza\u0142ych w\u015br\u00f3d nas nie b\u0119dzie. Na cze\u015b\u0107 Pierwszego Obywatela i Marsza\u0142ka Polski wznie\u015bmy tu, w kanale La Manche, trzykrotny okrzyk: niech \u017cyje!”.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n\r\n\r\n\r\n
Wydawca zrezygnowa\u0142 ze szczeg\u00f3\u0142owych opis\u00f3w ceremonii po\u017cegnalnych, skre\u015bli\u0142 obszern\u0105 list\u0119 go\u015bci bior\u0105cych udzia\u0142 w uroczysto\u015bci, pomin\u0105\u0142 kwestie dotycz\u0105ce problem\u00f3w zwi\u0105zanych ze skompletowaniem za\u0142ogi oficerskiej \u201eDaru Pomorza”.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Odnosi si\u0119 zatem wra\u017cenie, \u017ce zamiarem edytora by\u0142o dostarczenie czytelnikowi opowie\u015bci o wyprawie morskiej, o odwiedzanych krajach i portach, specyfice i odr\u0119bno\u015bci kulturowej innych narod\u00f3w. Nie zosta\u0142 usuni\u0119ty ani jeden fragment maszynopisu opowiadaj\u0105cy o nawigacji \u201eDaru”. Zatem wszystko, co \u015bci\u015ble odpowiada\u0142o za\u0142o\u017ceniom ideowym Ligi Morskiej i Kolonialnej zosta\u0142o uszanowane przez wydawc\u0119. Trudno jednak zgodzi\u0107 si\u0119 z ingerencjami w krytyczn\u0105 ocen\u0119 dziennikarsk\u0105, refleksj\u0119 i spostrze\u017cenia maj\u0105ce na celu np. \u201ezawstydzenie polskiego organizmu gospodarczego”, ukazanie braku jego operatywno\u015bci. Dotyczy to m. in. uwag S. Koski poczynionych w fabryce farb Hempla w Kopenhadze. Czytelnik nie mia\u0142 okazji do zapoznania si\u0119 z tym fenomenem gospodarczym: fabryk\u0105, kt\u00f3ra zatrudnia\u0142a 80 pracownik\u00f3w administracyjnych i… 5 robotnik\u00f3w! Kadra ta, w odpowiedni spos\u00f3b zorganizowana, by\u0142a w stanie utrzymywa\u0107 wysok\u0105 renom\u0119 zak\u0142adu w \u017ceglugowym \u015bwiecie.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Niekt\u00f3re ingerencje edytorskie trudno dzi\u015b uzasadni\u0107. Uwaga ta odnosi si\u0119 m.in. do szczeg\u00f3\u0142owego opisu dziej\u00f3w powstania Kana\u0142u Panamskiego. Wszystkie, bardzo dok\u0142adnie i precyzyjnie podane przez Kosk\u0119 dane techniczne zosta\u0142y w ksi\u0105\u017cce \u201ezaokr\u0105glone”.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
W sferze gramatyki i stylu dostrzegamy r\u00f3wnie wiele istotnych r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy maszynopisem a ksi\u0105\u017ck\u0105. Ingerencje te nale\u017cy jednak uzna\u0107 za niezwykle korzystne z punktu widzenia walor\u00f3w j\u0119zykowych ksi\u0105\u017cki. Oto przyk\u0142ad pracy nad zdaniem:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\nMaszynopis: Przy nim te\u017c powsta\u0142 ca\u0142y szereg przemys\u0142u…<\/p>\r\n
Popr. aut.: Za czas\u00f3w Trujillo powsta\u0142 te\u017c ca\u0142y szereg przemys\u0142\u00f3w…<\/p>\r\n
Ksi\u0105\u017cka: Za rz\u0105d\u00f3w tego\u017c prezydenta powsta\u0142 te\u017c ca\u0142y szereg ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u…<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n\r\n\r\n\r\n
Wydawca zmieni\u0142 zaproponowany przez autora podzia\u0142 na rozdzia\u0142y oraz zmniejszy\u0142 ilo\u015b\u0107 akapit\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\u017ba\u0142owa\u0107 nale\u017cy przede wszystkim tych kilku fragment\u00f3w dotycz\u0105cych \u017cycia codziennego za\u0142ogi fregaty. Dlaczego usuni\u0119to zdanie o tym, \u017ce kpt. Maciejewicz zadowolony z efektu jaki przynios\u0142a wielodniowa praca uczni\u00f3w nad noworoczn\u0105 szopk\u0105, zaprosi\u0142 dwudziestoosobow\u0105 grup\u0119 autor\u00f3w i aktor\u00f3w na popo\u0142udniow\u0105 herbatk\u0119 do kapita\u0144skiego salonu \u2014 nie wiadomo. Albo te dwa fragmenty:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
- s. 42 maszynopisu:<\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n\u201ePami\u0119tam, w Santo Domingo, gdy stali\u015bmy na kotwicy harmonista zrezygnowa\u0142 z wyj\u015bcia na l\u0105d i wzi\u0105\u0142 si\u0119 do „treningu”. Pocz\u0105tkowo s\u0142ycha\u0107 go by\u0142o z mi\u0119dzypok\u0142adu, potem przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na dzi\u00f3b statku. W pewnej chwili s\u0142ysz\u0119 okrzyk:<\/p>\r\n
– W\u0142adeek!<\/p>\r\n
– A co?<\/p>\r\n
– Poszed\u0142by\u015b z t\u0105 harmoni\u0105 do z\u0119zy! (najni\u017csze miejsce na statku, do kt\u00f3rego prowadz\u0105 \u015bcieki na brudn\u0105 wod\u0119).<\/p>\r\n
Harmonista odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119, wzruszy\u0142 ramionami i gra\u0142 dalej. Zapytuj\u0119 przeciwnika muzyki, dlaczego koledze dokucza.<\/p>\r\n
– Jak mu nie dokucza\u0107, kiedy nam ju\u017c uszy puchn\u0105. Od Kopenhagi gra wci\u0105\u017c to samo tango \u2014 s\u0142ysz\u0119 odpowied\u017a. Oczywi\u015bcie by\u0142a to tylko z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107”.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
- Opis wieczoru wigilijnego. S. Kosko napisa\u0142, a wydawca zrezygnowa\u0142 z nast\u0119puj\u0105cego fragmentu: \u201ePo zaj\u0119ciu miejsc i przem\u00f3wieniu kapitana, kt\u00f3ry podkre\u015bli\u0142 rodzinny charakter uroczysto\u015bci, wypili\u015bmy kieliszek wina za zdrowie i pomy\u015blno\u015b\u0107 swych najbli\u017cszych. Kolacja by\u0142a tak obfita i urozmaicona, nastr\u00f3j za\u015b tak mi\u0142y i serdeczny, \u017ce wstali\u015bmy od niej do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano. Ka\u017cdy otrzyma\u0142 wielk\u0105 torb\u0119 z bakaliami, owocami i paczk\u0105 papieros\u00f3w, a kapitan pr\u00f3cz tego \u2014 sporego gumowego wilka, kt\u00f3ry ostatnio jest popularny w Stanach Zjednoczonych Ameryki pod nazw\u0105 \u00abThe Big Bad Wolf\u00bb, u nas za\u015b wyst\u0119puje jako bohater \u2018Trzech \u015bwinek\u2019.”<\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n\r\n\r\n
P\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej…<\/h1>\r\n\r\n\r\n\r\n
Wydanie niniejsze ksi\u0105\u017cki \u201ePrzez trzy oceany” r\u00f3\u017cni si\u0119 od wydania pierwszego, albowiem:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
- Uaktualniono pisowni\u0119 w my\u015bl obowi\u0105zuj\u0105cych obecnie zasad (\u201ej” zamieniono na \u201ei” we wszystkich wymagaj\u0105cych tego wyrazach; poprawiono pisowni\u0119 \u0142\u0105czn\u0105 np. araukarja = araukaria i roz\u0142\u0105czn\u0105, np. tembardziej = tym bardziej, to te\u017c = tote\u017c).<\/li>\r\n
- Usuni\u0119to omy\u0142ki o charakterze drukarskim lub korektorskim.<\/li>\r\n
- Wprowadzono obowi\u0105zuj\u0105ce obecnie nazewnictwo geograficzne (Kana\u0142 Angielski = kana\u0142 La Manche, Batawja = Jakarta, Indie Holenderskie = Indonezja, mimo \u017ce z niekt\u00f3rymi nazwami wi\u0105za\u0142y si\u0119 okre\u015blone realia spo\u0142eczno-polityczne). Zabiegi te przeprowadzono w oparciu o: Atlas \u015bwiata. PWN. Warszawa 1962, Brytanica Atlas. London. 1978, Haack geographischer Atlas. Leip-zig. 1979, S\u0142ownik geografii \u015bwiata. Warszawa. 1977, Encyklopedia Powszechna PWN. Warszawa. 1974. Przyj\u0119to zasad\u0119 stosowania nazw w brzmieniu narodowym, je\u015bli nie ma wskaza\u0144 dotycz\u0105cych pisowni i brzmienia polskiego danej nazwy.<\/li>\r\n
- Poprawiono, zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cymi dzi\u015b zasadami terminologi\u0119 \u017ceglarsk\u0105 i nazwy statkowego wyposa\u017cenia (messa = mesa, grotareja = grotreja).<\/li>\r\n
- Ujednolicono spos\u00f3b okre\u015blania godzin, dat, pr\u0119dko\u015bci statku, jego kursu, temperatury, stanu morza, si\u0142y wiatru. W oryginale zapisy te prowadzone by\u0142y w spos\u00f3b niekonsekwentny.<\/li>\r\n
- Zrezygnowano z kilku przypis\u00f3w autorstwa S. Koski, poniewa\u017c nie mia\u0142y one znaczenia z punktu widzenia lepszego odbioru tre\u015bci, wr\u0119cz powtarza\u0142y pewne oczywisto\u015bci. Pozosta\u0142e przypisy autorskie (16) zachowano zgodnie z pierwowzorem.<\/li>\r\n
- Poprawiono b\u0142\u0119dy ortograficzne, fleksyjne i stylistyczne w bardzo ra\u017c\u0105cych przypadkach. Intencj\u0105 edytora niniejszego wydania ksi\u0105\u017cki by\u0142o zachowanie specyfiki j\u0119zyka S. Koski, jego stylu. Zmiany w zakresie interpunkcji nie maj\u0105 istotnego znaczenia dla stylistyki. Usuni\u0119to kilka wyra\u017ce\u0144 tautologicznych.<\/li>\r\n
- W pierwszym wydaniu ksi\u0105\u017cki zamieszczono 11 jednostronnych wk\u0142adek z 17 fotografiami. Edycja niniejsza zawiera wk\u0142adki z 55 zdj\u0119ciami.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n\r\n\r\n
Niniejsze wydanie \u201ePrzez trzy oceany” wzbogacono o:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
- Wst\u0119p zawieraj\u0105cy m.in. informacje o autorze, jego dzia\u0142alno\u015bci publicystycznej, rejsie \u201eDaru Pomorza” dooko\u0142a \u015bwiata.<\/li>\r\n
- Not\u0119 edytorsk\u0105.<\/li>\r\n
- Kalendarium rejsu.<\/li>\r\n
- Informacje o krajach i portach odwiedzanych przez \u201eDar” w podr\u00f3\u017cy dooko\u0142a \u015bwiata ukazuj\u0105ce ich obecne oblicze, po up\u0142ywie 50 lat.<\/li>\r\n
- Przypisy.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nota edytorska Przez trzy oceany. Notatki z podr\u00f3\u017cy \u201eDaru Pomorza” dooko\u0142a \u015bwiata. Warszawa 1936. Wydawnictwo Ligi Morskiej i Kolonialnej. Wydanie to stanowi podstaw\u0119 niniejszej edycji. Drukarnia czeka! Zainteresowanie rejsem, jego znaczenie propagandowe , a tak\u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce inni uczestnicy wyprawy pracuj\u0105 nad swoimi relacjami nie sprzyja\u0142y pracy redakcyjnej nad tekstem ostatecznym ksi\u0105\u017cki. Ta,\u00a0 w znacznej […]<\/p>\n","protected":false},"author":990004,"featured_media":2756,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[85,115],"tags":[117,118,116],"class_list":["post-3546","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-post","category-przez-trzy-oceany","tag-dar-pomorza","tag-przez-trzy-oceany","tag-stanislaw-kosko"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3546","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/990004"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3546"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3546\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7618,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3546\/revisions\/7618"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2756"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3546"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3546"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3546"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}