W tytule tych rozwa\u017ca\u0144 nie ma cienia przesady.<\/p>\n
Ale zacz\u0105\u0107 poni\u017csze uwagi musz\u0119 w spos\u00f3b do\u015b\u0107 osobisty.<\/p>\n
To by\u0142a szybka i prosta decyzja. Podpowiedzia\u0142 mi j\u0105 Cicero, kt\u00f3ry w swoim \u201eTraktacie o pa\u0144stwie\u201d pisa\u0142 o mieszka\u0144cach miast morskich:<\/p>\n
\u201ekiedy nawet cia\u0142em przebywaj\u0105 w domu, to jednak duchem uciekaj\u0105 stamt\u0105d i w\u0142\u00f3cz\u0105 si\u0119 po \u015bwiecie\u201d.<\/p><\/blockquote>\n
W\u0142\u00f3czy\u0107 si\u0119 po \u015bwiecie\u2026<\/h2>\n
Dla obywatela kraju izolowanego w ramach \u00f3wczesnego obozu politycznego, wyjazd w inne rejony Ziemi motywacj\u0105, kt\u00f3rej dzi\u015b mo\u017ce mog\u0142aby dor\u00f3wna\u0107 ambicja odbycia lotu kosmicznego. (Gdyby by\u0142o jeszcze wolne miejsce w takiej ekspedycji \u2013 zg\u0142aszam sw\u00f3j akces, a w\u0142a\u015bciwie \u2013 dwa miejsca poprosz\u0119, bo przecie\u017c musz\u0119 lecie\u0107 z operatorem\u2026).<\/p>\n
Ten Cicero\u2026 Jak on mi namiesza\u0142 w g\u0142owie!<\/h2>\n
A w\u0142a\u015bciwie \u2013 ustawi\u0142 wszystko tak, jak nakazywa\u0142a logika i do\u015bwiadczenie. Ono potwierdza\u0142o, \u017ce \u017cadna spo\u0142eczno\u015b\u0107 w dziejach naszej cywilizacji nie rozwija\u0142a si\u0119 tak bujnie jak \u017ceglarze, ludzie wyp\u0142ywaj\u0105cy na morze, \u0142\u0105cz\u0105cy narody ze sob\u0105 nie tylko poprzez wymian\u0119 d\u00f3br i owoc\u00f3w pracy, ale przede wszystkim poprzez upowszechnianie my\u015bli i nauki, sztuki i obyczaju. Osobne miejsce w tej wymianie zajmowa\u0142a religia i polityka. \u017beglarze widzieli i rozmawiali z innymi, \u017cyli po\u015br\u00f3d nich, uczyli tubylc\u00f3w swoich zwyczaj\u00f3w, przejmowali ich rytua\u0142y. Kuchnia, moda, modele gospodarcze, budowa statk\u00f3w, sztuka nawigacyjna, astronomia, technologie, finanse\u2026 Wszystko. Absolutnie wszystko, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z organizacj\u0105 i rozwojem spo\u0142ecznym oraz gospodarczym odbywa\u0142o si\u0119 za po\u015brednictwem i z udzia\u0142em\u2026\u017ceglarzy!<\/p>\n
Czy dzi\u015b ktokolwiek patrzy na morze, na obywateli miasta \u201emorskiego\u201d, na dobrodziejstwo, jakim jest dost\u0119p do morskiego brzegu w spos\u00f3b podobny jak robi\u0142 to Cicero, profesor Franciszek Bujak, profesor Andrzej Piskozub i wielu, wielu innych, wybitnych znawc\u00f3w wp\u0142ywu czynnika morskiego na rozw\u00f3j naszej pa\u0144stwowo\u015bci i obyczajowo\u015bci?<\/p>\n
Jest 5 wrze\u015bnia 2024.<\/h2>\n
Ksi\u0105\u017cnica Pomorska. Sala im. Zbigniewa Herberta. Upa\u0142, szklanki \u017ar\u00f3dlanej wody i szereg potarganych wiatrem, posiwia\u0142ych skroni uczestnik\u00f3w spotkania promuj\u0105cego dwa zeszyty \u201emorskie\u201d, wydane staraniem Szczeci\u0144skiego Towarzystwa Kultury przy wsp\u00f3\u0142pracy z Ksi\u0105\u017cnic\u0105. \u201eMaszt Maciejewicza, pi\u00f3ra Ryszarda Kotli oraz \u201eMorskie pami\u0105tki Szczecina\u201d opracowany przez pani\u0105 Mari\u0119 \u0141opuch, przy redakcyjnej wsp\u00f3\u0142pracy prof. Tadeusza Bia\u0142eckiego.<\/p>\n
Oba wydawnictwa godne s\u0105 osobnego om\u00f3wienia. I pewnie wr\u00f3c\u0119 do nich przy najbli\u017cszej okazji, jednak dzi\u015b musz\u0119 da\u0107 upust frustracji, kt\u00f3ra niczym rozerwana rana, dowodzi niezbicie, \u017ce Stettin nigdy morskim miastem nie by\u0142, a Szczecin nigdy nim nie zosta\u0142. I cho\u0107by\u015bmy nie wiem jak d\u0142ugimi, jak pi\u0119knymi strofami nie zaklinali rzeczywisto\u015bci, mieszka\u0144cy Szczecina \u2013 tylko z zrz\u0105dzenia losu \u2013 osiedlili si\u0119 w miejscu, z kt\u00f3rego \u017caden z nich nie wyr\u00f3s\u0142, nie piel\u0119gnowa\u0142 tu grob\u00f3w swoich przodk\u00f3w, nie nosi\u0142 nazwisk pierwszych osadnik\u00f3w, Pomorzan, kt\u00f3rych wypar\u0142 z tych ziem \u017cywio\u0142 niemiecki. Trudno wi\u0119c do nas, mieszka\u0144c\u00f3w Szczecina odnie\u015b\u0107 szczeg\u00f3lnie dzi\u015b s\u0142owa zapisane w \u201eZwierciadle morza\u201d przez potomka Cicerona, J\u00f3zefa Conrada Korzeniowskiego:<\/p>\n
\n\u201eMi\u0142o\u015b\u0107 do morza, do kt\u00f3rej pewni ludzie i pewne narody przyznaj\u0105 si\u0119 z tak\u0105 gotowo\u015bci\u0105, jest uczuciem z\u0142o\u017conym; sk\u0142ada si\u0119 na ni\u0105 wiele dumy, sporo musu, a najlepsza i najistotniejsza jej cz\u0119\u015b\u0107 to przywi\u0105zanie do okr\u0119t\u00f3w, niestrudzonych s\u0142u\u017cebnik\u00f3w naszych nadziei i naszej godno\u015bci\u201d.<\/p><\/blockquote>\n
Nie budujemy ju\u017c \u201es\u0142u\u017cebnik\u00f3w naszych nadziei i naszej godno\u015bci\u201d na miar\u0119 lat minionych. (My\u015bl t\u0119 rozwin\u0119 w kolejnej cz\u0119\u015bci tych rozwa\u017ca\u0144).<\/p>\n
Dzisiejsze zako\u0144cz\u0119 jednym z wniosk\u00f3w z ponad pi\u0119ciu dziesi\u0105tek lat do\u015bwiadczenia, wzbogaconego w pewnym okresie wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z profesorem Ludwikiem Janiszewskich, moim dziekanem i wyk\u0142adowc\u0105 logiki, a p\u00f3\u017aniej – Boles\u0142awem Klepajczukiem, kt\u00f3rego wyk\u0142ad\u00f3w z socjologii i filozofii s\u0142ucha\u0142em z wypiekami na twarzy, tw\u00f3rcami szczeci\u0144skich bada\u0144 z zakresu socjologii ludzi morza powiedzie\u0107, \u017ce tak zwana morsko\u015b\u0107 to fundamentalny sk\u0142adnik naszej mentalno\u015bci czyli SPOSOBU MY\u015aLENIA, to stan ducha i \u015bwiadomo\u015bci. Morsko\u015b\u0107 tkwi nie na morskim brzegu, a w g\u0142owie. U tak zwanych marynist\u00f3w, lokuje si\u0119 w spos\u00f3b chyba patologiczny w okolicach serca. A serce z rozumem ma tak niewiele wsp\u00f3lnego.
\nKoniec. Kropka. Nic mniej, nic wi\u0119cej.<\/p>\nSpos\u00f3b my\u015blenia.<\/h2>\n
A mo\u017ce samo my\u015blenie, na pocz\u0105tek tych rozwa\u017ca\u0144. My\u015blenie to j\u0119zyk. To s\u0142ownictwo, terminologia, to szyk zdania wynikaj\u0105cy z norm i zachowania dyktowanego regu\u0142ami danej grupy. W grupie zmilitaryzowanej (to dla lepszego zobrazowania) \u2013 pos\u0142ugiwanie si\u0119 kr\u00f3tkimi komendami jest nie tylko oczekiwan\u0105 form\u0105 relacji, ale wr\u0119cz wymagan\u0105 i jedynie stosowan\u0105 form\u0105 budowania relacji. Ka\u017cdy, kto nie potrafi w spos\u00f3b skondensowany wyrazi\u0107 swojej my\u015bli, bywa uwa\u017cany za cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie wie o czym m\u00f3wi, nie zna si\u0119, ma trudno\u015bci w wys\u0142awianiu si\u0119, a wi\u0119c wyra\u017caniu woli oraz zamiar\u00f3w.<\/p>\n
Kto p\u0142yn\u0105\u0142 na \u017caglowcu, pracowa\u0142 na masztach przy silniejszym wietrze wie, \u017ce s\u0142owa jako spos\u00f3b komunikacji nie maj\u0105 tam najmniejszego sensu. Kto p\u0142yn\u0105\u0142 z rybakami na ich kutrze, przy sze\u015bciu, siedmiu stopniach si\u0142y wiatru, ten wie, \u017ce uprzejmo\u015b\u0107 i kwiecisto\u015b\u0107 pr\u00f3\u015bb oraz polece\u0144 jest form\u0105 jakiej\u015b tragikomicznej mimiki albo pantomimy. Morsko\u015b\u0107 to spos\u00f3b bycia, oparty na zaufaniu i pewno\u015bci, determinacji i profesjonalizmie. Ludzie, kt\u00f3rzy przeszli szko\u0142\u0119 morza nie potrafi\u0105, jak ludzie l\u0105du, lawirowa\u0107, manewrowa\u0107, dryfowa\u0107 czy zwodzi\u0107. (Je\u015bli post\u0119puj\u0105 inaczej \u2013 nie zdali egzaminu morza). Takie zachowania s\u0105 najwy\u017cszym zagro\u017ceniem \u017cycia na morzu. Wchodz\u0105 w krew, staj\u0105 si\u0119 kodeksem, nie dopuszczaj\u0105 odst\u0119pstw od wzorc\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105cych na pok\u0142adzie.<\/p>\n
Pomijam wcale nie tak wiele cech ludzi tworz\u0105cych spo\u0142eczno\u015b\u0107 morsk\u0105. Wspomn\u0119 cho\u0107by wachty czy przestrzeganie zasad bezpiecze\u0144stwa. Czy chcesz czy nie, musisz wsta\u0107 na wacht\u0119. I czuwa\u0107, by statek, dzi\u015b prowadzony satelitarnie, a nie tak dawno wy\u0142\u0105cznie metodami opisanymi przez szczecinianina, kapitana Antoniego Led\u00f3chowskiego, pozostawa\u0142 nieustannie na kursie. A bezpiecze\u0144stwo? Przecie\u017c od niego zale\u017cy \u017cycie moje jak i ka\u017cdego innego cz\u0142onka za\u0142ogi. Nie mo\u017cna uciec z pok\u0142adu, gdy statek tonie. Idzie si\u0119 na dno razem z nim, m\u00f3wi\u0105c wprost i bezpo\u015brednio. A dno, cho\u0107by nie wiem jak malownicze i kolorowe nie dor\u00f3wna wygod\u0105 marynarskiej koji. Wi\u0119c kto dobrowolnie chcia\u0142by pogarsza\u0107 jako\u015b\u0107 swojego snu?<\/p>\n
Morsko\u015b\u0107\u2026 To konstytucja.<\/h2>\n
To zesp\u00f3\u0142 norm i regu\u0142, kt\u00f3rych przestrzeganie \u2013 warunkuje przynale\u017cno\u015b\u0107 do narodu kieruj\u0105cego si\u0119 w \u017cyciu zasadami \u017cycia na morzu. Czy morska konstytucja obowi\u0105zuje w Szczecinie?<\/p>\n
Zach\u0119t\u0105 do dalszych rozwa\u017ca\u0144 niech b\u0119d\u0105 poni\u017csze \u201ezapiski z przesz\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n