{"id":12777,"date":"2024-03-23T18:26:28","date_gmt":"2024-03-23T17:26:28","guid":{"rendered":"https:\/\/koszur.net\/?p=12777"},"modified":"2024-03-24T08:24:42","modified_gmt":"2024-03-24T07:24:42","slug":"pierwsze-wy-nauciarze-pierwsze-okretniki-100-lat-temu-polska-bandera-przeciela-rownik-i-dotarla-do-brazylii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/2024\/03\/23\/pierwsze-wy-nauciarze-pierwsze-okretniki-100-lat-temu-polska-bandera-przeciela-rownik-i-dotarla-do-brazylii\/","title":{"rendered":"Pierwsze wy nauciarze, pierwsze okr\u0119tniki – 100 lat temu polska bandera przeci\u0119\u0142a r\u00f3wnik i dotar\u0142a do Brazylii"},"content":{"rendered":"

Otwieram stary karton, ten z liter\u0105 T, jak Tczew. W \u015brodku – setki kartek, notatek, zdj\u0119cia, wycinki prasowe. Nie si\u0119ga\u0142em po nie od dwudziestu, mo\u017ce nawet wi\u0119cej lat.<\/p>\n

\u201ePierwsze wy nauciarze, pierwsze okr\u0119tniki\u201d. Pami\u0119tam, jak na zielonej niegdy\u015b ok\u0142adce skoroszytu zapisa\u0142em ten tytu\u0142, zaczerpni\u0119ty z jednego z tczewskich kuplet\u00f3w.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka pod tym tytu\u0142em jeszcze si\u0119 nie ukaza\u0142a. Zatwierdzona w Wydawnictwie Morskim, zosta\u0142a przej\u0119ta przez szczeci\u0144ski Glob, kt\u00f3ry wyda\u0142 mojego \u201eKapitana kapitan\u00f3w\u201d, a po likwidacji wydawnictwa pod koniec lat 80. XX wieku \u2013 wyl\u0105dowa\u0142a w tym kartonie. Jak kilka innych \u2013 przegra\u0142a z czasem, pogoni\u0105 za nowymi tematami, w\u0119dr\u00f3wk\u0105 wok\u00f3\u0142 \u015bwiata, aby dostarcza\u0107 materia\u0142y do miesi\u0119cznika MORZE, do mojego telewizyjnego Magazynu MORZE, do program\u00f3w radiowych.<\/p>\n

Nauciarze \u2013 to pierwsi polscy marynarze, absolwenci \u201efabryki bezrobotnych\u201d jak m\u00f3wili o swojej szkole. Starzy frontowcy, bezrobotni i uciekinierzy z bogatych, mieszcza\u0144skich rodzin, ch\u0142opcy i m\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rzy zasiedli w 1920 roku w \u0142awkach \u017ce\u0144skiej, poniemieckiej szko\u0142y. Wszyscy chcieli trafi\u0107 na morze. A przynajmniej po\u0142owa z nich nigdy wcze\u015bniej morza nie widzia\u0142a!<\/div>\n

Tak jak ich nauczyciele i wychowawcy, m\u00f3wili w trzech j\u0119zykach. Ale na czapkach mieli wyhaftowany ciemnobordow\u0105 nitk\u0105 napis \u2013 Szko\u0142a Morska.<\/p>\n

Przywiod\u0142a ich tutaj si\u0142a i magia literatury, marze\u0144 i potrzeby dozna\u0144 na tyle silnych, by przykry\u0142y koszmar ostatnich, wojennych i rewolucyjnych lat. Poza tym \u2013 szko\u0142a dawa\u0142a dach nad g\u0142ow\u0105 i wikt. Dla wielu ch\u0142opc\u00f3w to by\u0142o wa\u017cniejsze od czegokolwiek innego. Oni znale\u017ali tutaj sw\u00f3j nowy dom.<\/p>\n

Moj\u0105 przewodniczk\u0105 i dobrym duchem w tej podr\u00f3\u017cy w czasie by\u0142a pani doktor Jadwiga Titz-Kosko, \u017cona kapitana Stanis\u0142awa Koski, ostatniego przed wojn\u0105 dyrektora Pa\u0144stwowej Szko\u0142y Morskiej.<\/p>\n

Jada i Sia\u2026 To historia niezwyk\u0142ej mi\u0142o\u015bci i przyja\u017ani. Kapitan pisa\u0142 z rejs\u00f3w do swojej Jady setki obszernych list\u00f3w, niekiedy o obj\u0119to\u015bci szkolnego brulionu. Nie ma sensu wysy\u0142a\u0107 jednej, dw\u00f3ch karteczek, bo c\u00f3\u017c w nich zawrze\u0107 mo\u017cna? Ale wysy\u0142a\u0142 nawet puste koperty \u2013 uprzednio rozklejone, wype\u0142nia\u0142 maczkiem od wewn\u0119trznej strony, skleja\u0142 je ponownie i wrzuca\u0142 do pocztowej skrzynki. Ca\u0142owa\u0142 ukochane oczy i \u0142apki, przez sen krzycza\u0142 jej imi\u0119 i zapewnia\u0142\u2026 o swojej wielkiej mi\u0142o\u015bci. Ona \u2013 c\u00f3rka budowniczego daleko azjatyckich magistrali kolejowych, r\u00f3wnie\u017c ow\u0142adni\u0119ta ciekawo\u015bci\u0105 \u015bwiata – czeka\u0142a na nabrze\u017cu, na ka\u017cdy powr\u00f3t Ma\u0142ego Sia, kt\u00f3rego w pewnym sensie sama sobie wymy\u015bli\u0142a, zdefiniowa\u0142a, ukierunkowa\u0142a \u2013 od przynale\u017cno\u015bci do kijowskiego \u201eSoko\u0142a\u201d po wys\u0142anie \u201emojego Stacha\u201d do tczewskiej szko\u0142y.<\/p>\n

– W tym pokoju przesiadywali godzinami koledzy m\u0119\u017ca. Tu z Kotem Kowalskim radzi\u0142, jak ocali\u0107 \u201eDar Pomorza\u201d przed Niemcami. Z Konstantym Maciejewiczem dyskutowa\u0142 nad kszta\u0142tem szko\u0142y. Prosz\u0119 tu podej\u015b\u0107\u2026 W tej szufladzie wszystko jest tak, jak na kilka godzin przed wybuchem drugiej wojny \u015bwiatowej, gdy m\u0105\u017c przy tym biurku pracowa\u0142. O, a to pi\u00f3ro mojego m\u0119\u017ca. Prosz\u0119 spojrze\u0107 – tu dokumentacja zwi\u0105zana z kupnem Galapagos dla Polski. Tam – korespondencja z Gustavem Eriksonem. M\u0105\u017c prosi\u0142 go, aby uczniowie gdy\u0144skiej Szko\u0142y Morskiej mogli odbywa\u0107 praktyk\u0119 na jego \u017caglowcach typu \u201eP\u201d.<\/p>\n

Na jednej z teczek \u2013 zauwa\u017cy\u0142em spis zawarto\u015bci: 1923, Lw\u00f3w, r\u00f3wnik, chrzest, uciekinierzy, Kilfenora, skauci, rekiny i\u2026 wigilia. Zawarto\u015b\u0107 teczki sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 trzech rozdzia\u0142\u00f3w w ksi\u0105\u017cce o \u201eNauciarzach\u2026\u201d.<\/p>\n

Te \u015bwi\u0119ta, 2023 roku maj\u0105 w naszym polskim morskim kalendarium znaczenie szczeg\u00f3lne. Dok\u0142adnie sto lat temu, w 1923 roku wracali na pok\u0142adzie \u201eLwowa\u201d, \u017caglowca szkolnego szko\u0142y tczewskiej uczestnicy pierwszego rejsu polskiej bandery przez r\u00f3wnik do Brazylii. Nigdy wcze\u015bniej i d\u0142ugo, d\u0142ugo p\u00f3\u017aniej polska jednostka nie zaw\u0119drowa\u0142a tak daleko.<\/div>\n

1923 \u2013 \u201eLwowem\u201d do Brazylii \u2013 ledwie fragmenty<\/span><\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\u017bagle rozpi\u0119to, ruszy\u0142y si\u0119 nawy, <\/em>
\nG\u0142o\u015bno zahucza\u0142 weso\u0142y motorek. <\/em>
\nMow\u0119 ma jaki\u015b delegat z Warszawy, <\/em>
\n\u017begna nas z brzegu dwana\u015bcie aktorek. <\/em>[1]<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wyruszyli 3 maja 1923 roku. Dzie\u0144 by\u0142 s\u0142oneczny i bezwietrzny. Trasa wyprawy wiod\u0142a przez Kopenhag\u0119, Limhamn, Le Havre, Wyspy Zielonego Przyl\u0105dka do Rio de Janeiro i Santos. W drodze powrotnej bark mia\u0142 zawin\u0105\u0107 do Falmouth i Cherbourga.<\/p>\n

Za Helem postawiono \u017cagle.
\n– Na bakburtwanty, wspinaj si\u0119!!!
\nJeden z ch\u0142opc\u00f3w zdj\u0105\u0142 czapk\u0119 i zacz\u0105\u0142 ni\u0105 wymachiwa\u0107.
\n– Najja\u015bniejsza Rzeczpospolita i jej prezydent niech \u017cyj\u0105!!!
\nOkrzyk powt\u00f3rzono trzykrotnie. Czapki poszybowa\u0142y w g\u00f3r\u0119, kilka wpad\u0142o do wody.<\/p>\n

Z Gda\u0144ska zabrano wystaw\u0119 polskich wyrob\u00f3w kosmetycznych i alkoholowych (oko\u0142o 50 skrzy\u0144 jarz\u0119biak\u00f3w, wi\u015bniak\u00f3w, mi\u0119t\u00f3wek, \u017cytni\u00f3wek i \u017cubr\u00f3wek) oraz 500 p\u0142ug\u00f3w i sierpy do \u015bcinania trzciny cukrowej. Za\u0142adowano tak\u017ce drewno, kt\u00f3re Du\u0144czycy kupowali w ka\u017cdej ilo\u015bci.<\/p>\n

S\u0142o\u0144ce chyli\u0142o si\u0119 ju\u017c ku zachodowi. Ze wschodu wia\u0142 coraz silniejszy wiatr.<\/p>\n

Po drodze widz\u0105c w Limhamn jakie\u015b brzegi, <\/em>
\nStary rozpozna\u0142, \u017ce to jest l\u0105d szwedzki, <\/em>
\nWi\u0119c uszykowa\u0142 nas w cztery szeregi, <\/em>
\nKrzy\u017c wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki i jak ksi\u0105dz Kordecki <\/em>
\nWpad\u0142 naszym <\/em>Lwowem a\u017c na rynek miasta. <\/em>[2]<\/a><\/p>\n

– Mieli\u015bmy za\u0142adowa\u0107 beczki z cementem – wspomina Stanis\u0142aw Wojciechowski. – Przez pi\u0119\u0107 dni pracowali\u015bmy wsp\u00f3lnie z miejscowymi dokerami. Jednak najbardziej interesowa\u0142y nas przymilne buzie Szwedek, ich niebieskie oczy i zabawnie zadarte noski.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

10 czerwca „Lw\u00f3w” ruszy\u0142 przez Kattegat i Skagerrak na Morze P\u00f3\u0142nocne i dalej do Francji.<\/p>\n

Zapad\u0142a noc. Wiatr wzmaga\u0142 na sile. Kto wychodzi\u0142 na pok\u0142ad, by\u0142 przywi\u0105zywany linami. Przy kolejnym uderzeniu fali, przygotowana w kuchni kolacja spad\u0142a na pod\u0142og\u0119. Gor\u0105ce ziemniaki, kasza, gorzka kawa, chleb. Pospada\u0142y te\u017c talerze. Nagle pot\u0119\u017cny huk zag\u0142uszy\u0142 g\u0142o\u015bne komendy i gwizdki. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce p\u0119k\u0142 \u0142a\u0144cuch od grotobermarsa. Po chwili drugi huk. Tym razem \u017cagiel. Jego strz\u0119py \u0142opota\u0142y na wietrze, a oderwane kawa\u0142ki tkaniny gin\u0119\u0142y w ciemno\u015bciach. Kilka st\u0142oczonych pod masztem os\u00f3b przekrzykiwa\u0142o si\u0119 nawzajem. Dodawali sobie odwagi. Pojedynczo, a potem grupkami zacz\u0119li wspina\u0107 si\u0119 na wanty. Na wysoko\u015bci trzydziestu metr\u00f3w nad pok\u0142adem zwijali pozosta\u0142o\u015bci \u017cagla. Poprzez tumany rozpylonej wody kapitan Zi\u00f3\u0142kowski stara\u0142 si\u0119 dojrze\u0107 pracuj\u0105cych na rei.<\/p>\n

– Paduny! – krzycza\u0142 ucze\u0144. – Paduny, panie komendancie! P\u0119k\u0142y! Tam, przy fokmaszcie!<\/p>\n

Niemal w tej samej chwili mechanik powiadomi\u0142 kapitana, \u017ce zepsu\u0142y si\u0119 motory i aby je naprawi\u0107, trzeba zawin\u0105\u0107 do portu. Tymczasem wiatr zmieni\u0142 kierunek i wia\u0142 od dziobu. Wykonano zwrot. Jednak \u017caglowiec pozbawiony wspomagania motor\u00f3w by\u0142 spychany przez nawa\u0142nic\u0119 w stron\u0119 skalistych wybrze\u017cy Szwecji. Wi\u0119cej \u017cagli! To jedyna szansa na ratunek! Postawili je uczniowie najstarszego kursu i „Lw\u00f3w” po\u017ceglowa\u0142 w stron\u0119 Helsing\u00f8r. Nad ranem rzucono kotwic\u0119. Wszyscy u\u0142o\u017cyli si\u0119 do snu, nie bacz\u0105c na g\u0142\u00f3d oraz wielki ba\u0142agan i szkody wyrz\u0105dzone przez morderczy, wyra\u017anie s\u0142abn\u0105cy ju\u017c sztorm.<\/p>\n

Do Le Havre „Lw\u00f3w” przyby\u0142 z dziesi\u0119ciodniowym op\u00f3\u017anieniem. W\u0142adze miasta z dnia na dzie\u0144 odwleka\u0142y \u201epieczenie powitalnych tort\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Przyjmuj\u0105 nas tu bardzo go\u015bcinnie<\/em> \u2013 pisa\u0142 Stanis\u0142aw Kosko. \u2013 Miasto jest udekorowane chor\u0105gwiami polsko-francuskimi, publiczno\u015b\u0107 przyja\u017anie usposobiona. A Polak\u00f3w si\u0119 do nas naschodzi\u0142o! Siedzieli wczoraj z \u017conami i dzie\u0107mi do godziny 23.00, przyci\u0105gn\u0119li z sob\u0105 wino i raczyli si\u0119 z nasz\u0105 za\u0142og\u0105. \u015apiewali\u015bmy, grali\u015bmy, rado\u015b\u0107, \u015bmiech. Teraz znowu przyszli reporterzy z pism i prosz\u0105, by\u015bmy si\u0119 dali sfotografowa\u0107<\/em>. [3]<\/a><\/div>\n

Poznawali rutyn\u0119 \u017ceglarskiej codzienno\u015bci morskiej i portowej.<\/p>\n

<\/p>\n

Jak wszyscy m\u0142odzi ch\u0142opcy \u2013 <\/em>pisa\u0142 Pawe\u0142 Traczewski, \u2013 czytali\u015bmy po kryjomu pornograficzne ksi\u0105\u017cki i wiedzieli\u015bmy o wielu ciekawych rzeczach odbywaj\u0105cych si\u0119 za kurtyn\u0105 tak zwanej przyzwoito\u015bci, nie zdawali\u015bmy sobie jednak sprawy, \u017ce ta wa\u017cna strona \u017cycia ludzkiego przebiega zupe\u0142nie inaczej u nas, marynarzy, ni\u017c na l\u0105dzie, przede wszystkim dlatego, \u017ce ogranicza si\u0119 do postoj\u00f3w w porcie. Na skutek tego ludzie z morza, w czasie kr\u00f3tkich postoj\u00f3w, musz\u0105 w po\u015bpiechu nadrobi\u0107 zaleg\u0142y czas i r\u00f3\u017cne wynikaj\u0105ce z tego sytuacje s\u0105 nies\u0142usznie \u017ale widziane i interpretowane przez ludzi z l\u0105du. (\u2026) W 1923 roku, w pi\u0119kne majowe popo\u0142udnie, znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w Havrze. Kilku z nas, z I i II kursu, wybra\u0142o si\u0119 na wsp\u00f3lny spacer. Zwiedzili\u015bmy jakie\u015b muzeum czy bibliotek\u0119 i troch\u0119 zm\u0119czeni wa\u0142\u0119sali\u015bmy si\u0119 bez celu po ulicach. (\u2026) Nie\u015bwiadomie zdryfowali\u015bmy do dzielnicy<\/em> czerwonych \u015bwiate\u0142. (\u2026)<\/p>\n

To, co nast\u0105pi\u0142o, nie by\u0142o ani ciekawe, ani przyjemne, ani nawet warte pami\u0119ci \u2013 nieudolne pr\u00f3by niedo\u015bwiadczonej m\u0142odo\u015bci. Takie lub podobne epizody powtarza\u0142y si\u0119 w r\u00f3\u017cnych portach, z partnerkami r\u00f3\u017cnych kolor\u00f3w sk\u00f3ry, ale jednego zawodu, zwykle pozostawiaj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce nast\u0119pnym razem b\u0119dzie lepiej<\/em>. [4]<\/a><\/p>\n

<\/div>\n

Wreszcie \u2013 ocean! S\u0142o\u0144ce, sprzyjaj\u0105cy wiatr, dobre nastroje.<\/p>\n

P\u00f3\u0142nocny Atlantyk, 5 lipca 1923. Siedzia\u0142o sobie bractwo w kuchni, sma\u017cy\u0142o \u201ep\u00f3\u0142nocnika\u201d i \u015bmia\u0142o si\u0119, a by\u0142o to podczas s\u0142u\u017cby. Wtem wpada stary. Z\u0142y by\u0142 tego dnia, gdy\u017c z rana w motorach zapali\u0142a si\u0119 ropa i przez par\u0119 minut <\/em>Lw\u00f3w mia\u0142 wiele szans, aby wylecie\u0107 w powietrze (co mog\u0142o si\u0119 sta\u0107, gdyby ogie\u0144 przedosta\u0142 si\u0119 do tank\u00f3w z rop\u0105 i benzyn\u0105). I jak nie ryknie: <\/em>Ha-a-aa! To wy tu siedzie\u0107 b\u0119dziecie \u2013 na kucharz\u00f3w si\u0119 kszta\u0142cicie \u2013 na pok\u0142ad zaraz! Ooo! \u2013 jak ja si\u0119 dzisiaj nie wyp\u0119kn\u0119, to ja si\u0119 ju\u017c nigdy nie wyp\u0119kn\u0119! D\u0142ugo potem ch\u0142opcy demonstrowali starego, a jego <\/em>wyp\u0119kni\u0119cie zasili\u0142o nasz s\u0142ownik \u017ceglarski. <\/em><\/div>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Na kursie – Wyspy Zielonego Przyl\u0105dka. 25 lipca „Lw\u00f3w” przeci\u0105\u0142 zwrotnik Raka. By\u0142o to w 26 dniu \u017ceglugi od wyj\u015bcia z Le Havre, w odleg\u0142o\u015bci sze\u015bciuset mil od wybrze\u017cy afryka\u0144skich.<\/p>\n

– W\u0142a\u015bnie wtedy – opowiada\u0142 Stanis\u0142aw Wojciechowski – in\u017cynier poleci\u0142 nam oczy\u015bci\u0107 z sadzy rury wydechowe i t\u0142umiki. Pr\u00f3bowali\u015bmy wi\u0119c osad zdrapa\u0107, ale nic z tego nie wysz\u0142o. In\u017cynier poradzi\u0142, aby\u015bmy do rury wsadzili troch\u0119 paku\u0142, oblali je rop\u0105 i podpalili. W okamgnieniu z t\u0142umika zacz\u0105\u0142 wydostawa\u0107 si\u0119 czarny dym, a czerwone j\u0119zory oparzy\u0142y jednego z koleg\u00f3w. Wybiegli\u015bmy na pok\u0142ad. Tu tak\u017ce by\u0142o sporo dymu. Z komina wali\u0142 snop dymu i ognia. „Lw\u00f3w” przes\u0142oni\u0142a zas\u0142ona dymna. Spostrzegli\u015bmy te\u017c, \u017ce przelatuj\u0105cy w pobli\u017cu samolot zni\u017cy\u0142 lot, by odczyta\u0107 napis na burcie. P\u00f3\u017aniej wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze i nada\u0142 w \u015bwiat depesz\u0119, \u017ce na po\u0142udnie od Azor\u00f3w sp\u0142on\u0105\u0142 polski \u017caglowiec „Lw\u00f3w”.<\/p>\n

Cabo Verde. Wyj\u015b\u0107 z portu mo\u017cna by\u0142o w spos\u00f3b r\u00f3wnie \u201ekawaleryjski\u201d, jak teraz i zawsze p\u00f3\u017aniej czyni\u0142 to kapitan Maciejewicz – pod pe\u0142nymi \u017caglami.<\/p>\n

– Unter i ober fok grot marsle luz! Wspinaj si\u0119! \u2013 pad\u0142a komenda.<\/p>\n

<\/p>\n

Za\u0142oga skoczy\u0142a na wanty. Reje zaroi\u0142y si\u0119 zr\u0119cznym, pracowitym ludkiem. Nikt nie m\u00f3g\u0142 nic zarzuci\u0107, a do tego przekupnie, widz\u0105c, \u017ce przestano zwraca\u0107 na nich uwag\u0119, sami odp\u0142yn\u0119li. <\/em>Stary rozpogodzi\u0142 si\u0119 nieco. <\/em><\/p>\n

\u2013 Na ster\u2013burt foka brasy!<\/em>\n\u2013 Unter fok i grot marsle stawiaj!<\/em>\nSko\u015bnie ku sobie postawione \u017cagle fok i grot maszt\u00f3w nabra\u0142y wiatru i wyd\u0119\u0142y si\u0119 w przeciwne strony. Statek stan\u0105\u0142 w dryfie. Zahucza\u0142y nasze pomocnicze motorki, s\u0142ynne <\/em>kiwajki, stawajki mechanika Sobieraja. <\/em>Lw\u00f3w powoli okr\u0119ci\u0142 si\u0119 wok\u00f3\u0142 swej osi. Zaturkota\u0142y \u0142a\u0144cuchy kotwicy, podnoszonej parow\u0105 wind\u0105. <\/em>\n\u2013 Za grot i fok ober mars\u00f3w fa\u0142y!<\/em>\nZa\u0142oga w dw\u00f3ch dru\u017cynach poci\u0105gn\u0119\u0142a mocno, z wysi\u0142kiem, ale p\u00f3\u0142biegiem, obie pot\u0119\u017cne liny wzd\u0142u\u017c pok\u0142adu.\u00a0 <\/em>\n\u2013 Razem, ho \u2013 up!<\/em>\nA gdy si\u0119 z tym uporano, pad\u0142a komenda:<\/em>\n\u2013 Fok \u017cagiel, grot \u017cagiel luz, kliwry i sztensztagsle stawiaj!<\/em>\nI zn\u00f3w za\u0142oga rzuci\u0142a si\u0119 p\u0119dem na reje i do lin. Rozwini\u0119te \u017cagle coraz wi\u0119cej nabiera\u0142y wiatru. <\/em>\n\u2013 Na bak-burt\u0119 foka brasy!<\/em>\nReje fok masztu wr\u00f3ci\u0142y do poprzedniej pozycji a ich \u017cagle zachlasta\u0142y i wyd\u0119\u0142y si\u0119 wprz\u00f3d\u2026 <\/em>Lw\u00f3w, wspomagany jeszcze motorkami, ruszy\u0142 z miejsca.<\/em><\/p>\n

<\/div>\n

Gdzie jest ta Brazylia? Wok\u00f3\u0142 tylko ocean!<\/p>\n

22 sierpnia 1923 roku. Roboty du\u017co, bo Ryj \u2013 tak ochrzcili\u015bmy Rio \u2013 blisko, 1000 mil. P\u0142yniemy wolno, 1-3 w\u0119z\u0142y. I tak oto dop\u0142yn\u0119li\u015bmy wreszcie do 1 stopnia. Wi\u0119c? Ano jutro b\u0119dzie r\u00f3wnik. I rzeczywi\u015bcie. Tego\u017c dnia wylaz\u0142o jeszcze co\u015b takiego\u015b zza burty; d\u0142ugie, na chudych piszczelach, w wodorosty przybrane i przy akompaniamencie dwu nurk\u00f3w, kt\u00f3rzy przybyli razem z nim, to <\/em>co\u015b uda\u0142o si\u0119 do kapitana. By\u0142 to Tryton, wys\u0142annik Neptuna, kt\u00f3ry zawiadomi\u0142 kapitana o maj\u0105cej si\u0119 jutro odby\u0107 uroczysto\u015bci <\/em>Chrztu.<\/div>\n

Przygotowania do ceremonii trwa\u0142y kilka tygodni. Uk\u0142adano kuplety, robiono rekwizyty, uzgadniano scenariusz.<\/p>\n

Dialog oraz gra dowcipem i zjadliwa dla pewnych os\u00f3b, jak zreszt\u0105 i ca\u0142a rzecz, s\u0142uchaj\u0105c kt\u00f3rej mia\u0142o si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce si\u0119 jest na ca\u0142kiem uczciwej, a zgo\u0142a niezwyk\u0142ej operetce. Tre\u015b\u0107, kostiumy, prawie wszystko \u015bpiewane, dekoracja nieba i morza oraz dziesi\u0105tek bander sygna\u0142owych, a ponadto humory i chwila, jakiej si\u0119 w dziejach marynarki polskiej nie zdarzy\u0142o; wszystko sk\u0142ada si\u0119 na ca\u0142o\u015b\u0107 niezwyk\u0142\u0105. Gra\u0142em rol\u0119 strasznego diab\u0142a <\/em>\u2013 pisa\u0142 Stanis\u0142aw Kosko, \u2013 a \u017ca\u0142uj\u0119 bardzo, \u017cem nie by\u0142 widzem<\/em>.<\/div>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Rio de Janeiro oszo\u0142omi\u0142o polskich nauciarzy. Najwi\u0119cej serdeczno\u015bci odbierali od emigrant\u00f3w, rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy tu znale\u017ali now\u0105 ojczyzn\u0119.<\/p>\n

Dziewi\u0105tego dnia pobytu w Rio poselstwo polskie wyda\u0142o po\u017cegnalny bankiet.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

16 wrze\u015bnia statek odda\u0142 cumy i skierowa\u0142 si\u0119 do najwi\u0119kszego portu Brazylii – Santos. Dwa dni \u017ceglugi by\u0142y chwilami odpoczynku i nabrania si\u0142 przed kolejnymi wra\u017ceniami.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W Santos, wieczorami pok\u0142ad zaludnia\u0142 si\u0119 i rozbrzmiewa\u0142 muzyk\u0105. Codziennie przybywa\u0142a Polonia z wybrze\u017ca i g\u0142\u0119bi kraju. Ka\u017cdy chcia\u0142 popatrze\u0107 na polskich marynarzy. Dla wielu emigrant\u00f3w by\u0142a to pierwsza i ostatnia okazja w \u017cyciu.<\/p>\n

Na te pielgrzymki wybiera\u0142y si\u0119 ca\u0142e rodziny. Nierzadko po trapie wspina\u0142a si\u0119 mama, a za ni\u0105… tuzin c\u00f3rek. Skutki tych wizyt da\u0142y si\u0119 odczu\u0107 ju\u017c po paru dniach. Na „poszukiwanie przyg\u00f3d” i z zamiarem pozostania w Brazylii wybra\u0142o si\u0119 dwudziestu uczni\u00f3w i sze\u015bciu cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi. Policja stanu Sao Paulo odszuka\u0142a osiemnastu uciekinier\u00f3w. Ka\u017cdy odby\u0142 rozmow\u0119 z kapitanem Zi\u00f3\u0142kowskim. Wyrok by\u0142 \u0142agodny: nagana, przysi\u0119ga, \u017ce „ju\u017c nigdy”, bo w przeciwnym razie kara b\u0119dzie surowa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u017bar la\u0142 si\u0119 z nieba na trasie, kt\u00f3r\u0105 w drugiej po\u0142owie listopada „Lw\u00f3w” zd\u0105\u017ca\u0142 do Europy. 35 stopni w cieniu!<\/p>\n

Prowiant si\u0119 psuje<\/em> \u2013 pisa\u0142 Stanis\u0142aw Kosko. \u2013 Wyrzucili\u015bmy 16 work\u00f3w pachn\u0105cego sztokwisza. Robaczki w magazynie za\u0142o\u017cy\u0142y sw\u0105 republik\u0119, panuj\u0105 tam i chc\u0105 nas zgn\u0119bi\u0107. Zdecydowali\u015bmy si\u0119 u\u017cy\u0107 pewnych metod i rozpocz\u0105\u0107 walk\u0119. Codziennie wi\u0119c przy obiedzie uzbrajam si\u0119 w \u0142ych\u0119 i chleb, siadam na wprost talerza, zamykam oczy, wyginam w pa\u0142\u0105k podniebienie i staraj\u0105c si\u0119 nie oddycha\u0107, \u0142ykam szybko dary Bo\u017ce. A potem k\u0142ad\u0119 si\u0119 na s\u0142o\u0144cu i my\u015bl\u0119 o befsztykach<\/em>.<\/div> [5]<\/a><\/p>\n

Grudzie\u0144 zasta\u0142 „Lw\u00f3w” na 21o<\/sup> szeroko\u015bci p\u00f3\u0142nocnej, w pi\u0119\u0107dziesi\u0105tym dniu rejsu powrotnego.<\/p>\n

A gdyby\u015b widzia\u0142a wod\u0119 do mycia <\/em>\u2013 Stanis\u0142aw Kosko skar\u017cy\u0142 si\u0119 w li\u015bcie do Jadwigi Titz. \u2013 Gdyby komu\u015b na l\u0105dzie zaproponowano mycie si\u0119 w tej pachn\u0105cej czarno-burej g\u0119stej cieczy, to na pewno obrazi\u0142by si\u0119 na ca\u0142e \u017cycie; tu za\u015b o t\u0119 wod\u0119 I oficer jeszcze awanturuje si\u0119, \u017ce jej wi\u0119cej ni\u017c litr bior\u0105. O rety!<\/em><\/div>\u00a0[6]<\/a><\/p>\n

11 grudnia „Lw\u00f3w” osi\u0105gn\u0105\u0142 wysoko\u015b\u0107 Azor\u00f3w. Kapitan postanowi\u0142 wykorzysta\u0107 sprzyjaj\u0105cy wiatr i mo\u017cliwie najszybciej dop\u0142yn\u0105\u0107 do brzeg\u00f3w Starego Kontynentu.<\/p>\n

Dzi\u015b, 21 grudnia 1923 roku zar\u017cni\u0119to Kilfenor\u0119<\/em> \u2013 pisa\u0142 Stanis\u0142aw Kosko. \u2013 Misternym ciosem pozbawi\u0142 j\u0105 \u017cycia \u017caglomistrz Leszczy\u0144ski. On te\u017c j\u0105 preparowa\u0142 i on te\u017c otrzyma\u0142 za sw\u00f3j czyn butelk\u0119 czystej <\/em>Baczewskiego. Przed trupem Kilfenory sta\u0142y gromady; opukiwano, wa\u017cono, badano ilo\u015b\u0107 mi\u0119sa, t\u0142uszczu. Obliczano te\u017c, wiele tego \u015bwie\u017cego mi\u0119sa wypadnie na ka\u017cde podniebienie, k\u0142\u00f3cono si\u0119, s\u0142owem robiono ruch. Przed po\u0142udniem lotem b\u0142yskawicy roznios\u0142a si\u0119 po statku wie\u015b\u0107, \u017ce Kilfenorze odci\u0119to g\u0142ow\u0119 i \u017ce sma\u017c\u0105 co\u015b dla oficer\u00f3w. <\/em>Hola, panowie! Kto to s\u0142ysza\u0142? Wszak nasze \u017co\u0142\u0105dki te\u017c 71. dzie\u0144 nie trawi\u0142y \u015bwie\u017cego mi\u0119sa! Spraw\u0119 zatuszowano. <\/em><\/div>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pierwsza Wigilia w morzu… By\u0142o to na 47o<\/sup> szeroko\u015bci p\u00f3\u0142nocnej i 22o<\/sup>30′ d\u0142ugo\u015bci zachodniej. Rankiem sprz\u0105tanie i porz\u0105dki w szafkach. Przed rozpocz\u0119ciem kolacji radiooficer odebra\u0142 depesz\u0119 z Warszawy: -12o<\/sup>C i \u015bnieg. Termometr na „Lwowie” wskazywa\u0142 +17o<\/sup>. Pada\u0142 deszcz i wia\u0142 silny wiatr.<\/p>\n

Wchodzi kapitan i oficerowie w od\u015bwi\u0119tnych mundurach, winszuj\u0105 nam, my im i \u0142amiemy si\u0119 czym\u015b w rodzaju op\u0142atka. Wtem wnosz\u0105 choink\u0119! Tak, prawdziw\u0105 choink\u0119! Drzewko zbudowane z desek sosnowych, \u0142adnie i oryginalnie wyci\u0119tych w ga\u0142\u0119zie i ga\u0142\u0105zki, odpowiednio pomalowane i udekorowane. A zabawki! Jest gwiazda u szczytu, wewn\u0105trz pr\u00f3\u017cna i przezroczysta, b\u0142yszcz\u0105ca ukryt\u0105 \u015bwiec\u0105, s\u0105 cukierki, pierniki w formie serc w\u0142asnego wypieku i lukrowane, szalupy male\u0144kie, trup \u015bwini Kilfenory wisz\u0105cej na kiju ze znakiem zapytania zamiast g\u0142owy, pi\u0119kny order z napisem <\/em>virtuti detectivi (dla poszukiwaczy, naszych emigrant\u00f3w w Santos), s\u0105 pi\u0119kne p\u0142cie z ameryka\u0144skiego \u017curnala, naklejone na tektur\u0119 i \u015blicznie przybrane w bia\u0142e futerka z waty, zabawki z papieru, koraliki z muszelek, \u0142a\u0144cuchy itd. A wszystko posypane wat\u0105 higroskopijn\u0105. Obok stoi male\u0144ka szopka, gustownie wykonana przez jednego z koleg\u00f3w. Jest tam i niebo, na kt\u00f3rym znajdziesz g\u0142\u00f3wne konstelacje<\/em>.<\/div> [7]<\/a><\/p>\n

Choink\u0119 budowano w najwi\u0119kszej tajemnicy. Deski pochodzi\u0142y ze starych opakowa\u0144. Zielon\u0105 farb\u0119 wykradziono z magazynu bosmana Kalety, kt\u00f3ry na co dzie\u0144 zwyk\u0142 by\u0142 j\u0105 wydawa\u0107 „jak aptekarz kokain\u0119”. Wi\u0119cej zabieg\u00f3w i sprytu wymaga\u0142o zdobycie waty od „sk\u0105pego lekarza”. \u015awieczniki wykonano z drutu, \u0142a\u0144cuchy z kolorowych opakowa\u0144 po papierosach, a sople lodu z blachy puszek po suszonych ziemniakach.<\/p>\n

Kolacja by\u0142a i\u015bcie kr\u00f3lewska: zupa owocowa z kluseczkami, sa\u0142atka ze \u015bledzia, piero\u017cki z marmolad\u0105 i „Baczewski”. O 20.00 nast\u0105pi\u0142a zmiana wacht, ale kol\u0119dy \u015bpiewali wszyscy.<\/p>\n

29 grudnia 1923 roku, pi\u0105tek<\/em> \u2013 to kolejny zapis w notatniku Stanis\u0142awa Koski. \u2013 Przedwczoraj barometr, kt\u00f3ry od godziny 10.00 spada\u0142 powoli, nagle zacz\u0105\u0142 spada\u0107 na \u0142eb w d\u00f3\u0142. Wiatr wzr\u00f3s\u0142 i zaszed\u0142 na NW. Zameldowa\u0142em kapitanowi. Przesz\u0142o p\u00f3\u0142 godziny, a mieli\u015bmy liny rozci\u0105gni\u0119te wzd\u0142u\u017c pok\u0142adu, a za drugie p\u00f3\u0142 godziny tylko trzy \u017cagle \u0142opota\u0142y weso\u0142o na masztach. Koledzy \u015bmiali si\u0119 z przesadnej ostro\u017cno\u015bci kapitana i dowcipkowali na ten temat<\/em>.<\/div> [8]<\/a><\/p>\n

– Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce nasz komendant nie by\u0142 salonowcem – wspomina Stanis\u0142aw Wojciechowski. – Poirytowany docinkami zebra\u0142 nas w jednym miejscu i… eksplodowa\u0142. Wyzwa\u0142 nas od szczeniak\u00f3w, smarkaczy i \u017ceglarzy z bo\u017cej \u0142aski. Obiecywa\u0142 kopniaki i krzycza\u0142, \u017ce jak da komu w pysk, to trafionemu „wszystkie k\u0142yki powypadaj\u0105!”.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nagle wiatr zawy\u0142 w napr\u0119\u017conych linach tak przera\u017aliwie, \u017ce wszyscy rzucili si\u0119 do mi\u0119dzypok\u0142adu po cieplejsze okrycia i czapki. „Lw\u00f3w” przechyli\u0142 si\u0119, a kilku uczni\u00f3w upad\u0142o na pok\u0142ad niczym bezw\u0142adne beczki.<\/p>\n

<\/p>\n

W kuchni spustoszenia <\/em>\u2013 zapisa\u0142 Stanis\u0142aw Kosko \u2013 kolacja si\u0119 wyla\u0142a, reszt\u0119 co\u015bmy dostali zjada si\u0119 w najnieprawdopodobniejszych pozycjach. Organizuje si\u0119 towarzystwo<\/em> podstolich, kt\u00f3rzy jedz\u0105 siedz\u0105c pod sto\u0142ami, gdy\u017c ze sto\u0142\u00f3w wszystko zje\u017cd\u017ca w d\u00f3\u0142. Przed 08.00 przychodzi kolega ze skaleczonym okiem i prosi, bym go opatrzy\u0142. Do doktora nie chce i\u015b\u0107, gdy\u017c ten nie potrafi mu nic poradzi\u0107. <\/em>Za silnie ko\u0142ysze, cz\u0142owieku! Wchodz\u0119 na pok\u0142ad. <\/em><\/p>\n

\u2013 Oliwy zabrak\u0142o! <\/em>\n\u2013 Wi\u0119c lejcie rop\u0119! \u2013 powiadam. <\/em><\/p>\n

W mi\u0119dzypok\u0142adzie st\u0142uczona lampa wydaje sw\u0105d. Z maszyn wo\u0142aj\u0105, \u017ce zza przegrody z magazynu przedostaje si\u0119 woda. Kr\u00f3tki alarm. Okazuje si\u0119, \u017ce w magazynie skrzynia z m\u0105k\u0105 spad\u0142a na beczk\u0119 z mi\u0119sem i wyla\u0142 si\u0119 sos. P\u0119ka z hukiem \u017cagiel. Do diab\u0142a z nim! Barometr stan\u0105\u0142. O 11.00 wylaz\u0142 na kr\u00f3tko ksi\u0119\u017cyc. \u015alicznie. Jest na co popatrze\u0107. Chwilami zdaje si\u0119, \u017ce statek nie wstanie<\/em>. [9]<\/a><\/p>\n

<\/div>\n

\u017baglowiec „zbli\u017ca\u0142 si\u0119 do oka cyklonu”. Trzeba by\u0142o wzmocni\u0107 obs\u0142ug\u0119 steru.<\/p>\n

– Przywo\u0142ano wi\u0119c do pracy na pok\u0142adzie tak\u017ce mechanik\u00f3w – m\u00f3wi Stanis\u0142aw Wojciechowski. – Pami\u0119tam, jak stoj\u0105c przy sterze wyczekiwali\u015bmy na moment. w kt\u00f3rym statek nabiera\u0142 maksymalnej szybko\u015bci i na r\u0119k\u0105 dany znak przez kapitana przekr\u0119cali\u015bmy ko\u0142o sterowe. Jednocze\u015bnie zmieniany by\u0142 k\u0105t nastawienia rei. Niemal o 90o<\/sup>! \u017bagle „z\u0142apa\u0142y” w\u00f3wczas wiatr i obrali\u015bmy kurs maj\u0105cy wyprowadzi\u0107 nas z cyklonu. Na chwil\u0119 odetchn\u0119li\u015bmy.<\/p>\n

W ostatnim dniu 1923 roku wiatr os\u0142ab\u0142 i niemal ca\u0142kowicie zamar\u0142. Mi\u0119dzy linami bukszprytu wida\u0107 ju\u017c by\u0142o skaliste wybrze\u017ca wysepek Scilly. Dostrze\u017cono te\u017c \u015bwiat\u0142o latarni Cap Lizard. O 17.00 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 uroczysta kolacja. Na sto\u0142ach pojawi\u0142y si\u0119 jednak tylko kotlety z suszonych kartofli i herbata. P\u00f3\u017aniej naruszono \u017celazn\u0105 rezerw\u0119 trunk\u00f3w. Tu\u017c po wybiciu godziny drugiej w nocy oficer wachtowy zauwa\u017cy\u0142, \u017ce ci\u015bnienie zaczyna spada\u0107. Rozpoczyna\u0142 si\u0119 kolejny sztorm. Kapitan postanowi\u0142 wi\u0119c skierowa\u0107 statek do Falmouth.<\/p>\n

Dziwnie jako\u015b po 80. dniach \u017ceglugi na oceanie ujrze\u0107 naraz \u015bwiat\u0142a kilku latarni morskich. Przyjemnie i dobrze. W Falmouth postoimy par\u0119 dni. A wody do mycia b\u0119dzie! I kartofli \u015bwie\u017cych kupi\u0105! <\/em>[10]<\/a> \u2013 Stanis\u0142aw Kosko nie kry\u0142 rado\u015bci.<\/div>\n

Kt\u00f3ry to ju\u017c sztorm prze\u017cyli na swojej drodze?
\n– Hip hip!
\n– Hura, hura, hura!
\nNa tczewskim dworcu wielki rejwach. Marynarze biegali mi\u0119dzy holem a wagonami, taszczyli baga\u017ce. U\u015bmiechni\u0119ci, zadowoleni, rado\u015bni. Gdy szli ulicami, przechodnie zatrzymywali si\u0119 i z zaciekawieniem patrzyli na ich twarze osmagane wiatrem, sk\u00f3ry jaguar\u00f3w fantazyjnie przerzucone przez ramiona, serpentyny powi\u0105zanych orzech\u00f3w kokosowych, a przede wszystkim na oczy beztrosk\u0105 szcz\u0119\u015bliwe.<\/p>\n

Ka\u017cda panna chcia\u0142a z nimi zata\u0144czy\u0107, ka\u017cda matrona odpyta\u0107 o pochodzenie, rodzic\u00f3w, a ojcowie \u2013 o perspektywy i mo\u017cliwo\u015bci handlowe z Brazyli\u0105. W ten spos\u00f3b obiecany, czternastodniowy urlop po rejsie skr\u00f3cono do tygodnia. Uczniowie postanowili jednak si\u0119 zbuntowa\u0107. Wr\u00f3cili do szko\u0142y po dw\u00f3ch tygodniach. Dyrekcja szko\u0142y nie mog\u0142a, rzecz jasna tolerowa\u0107 takiej samowoli i ka\u017cdego z buntownik\u00f3w, po kolei, osadzi\u0142a w kozie na dni siedem. Na \u015bcianie tej samotni kto\u015b wyry\u0142 inskrypcj\u0119: Orl\u0119tom polskim, kt\u00f3re po raz pierwszy w dziejach \u015bwiata bander\u0119 polsk\u0105 przez r\u00f3wnik ku ludom u spodu ziemi mieszkaj\u0105cym ponios\u0142y \u2013 wdzi\u0119czna Ojczyzna w tej oto pace przyj\u0119cie zgotowa\u0142a.<\/em><\/div> [11]<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

[1]<\/a> Z. Zaniewicki, Lwowiada. W: Jednodni\u00f3wka \u201eNa skrzyd\u0142ach pasatu\u201d. Atlantyk 1923, w zbiorach M. Koszura.
\n[2]<\/a> Z. Zaniewicki, Lwowiada. Op. cit.
\n[3]<\/a> S. Kosko, Listy do Jadwigi Titz \u2013 w zbiorach M. Koszura
\n[4]<\/a> P. Traczewski, Wspomnienia. Maszynopis w zbiorach M. Koszura.
\n[5]<\/a> S. Kosko, Listy do\u2026 Op. cit.
\n[6]<\/a> Tam\u017ce.
\n[7]<\/a> Tam\u017ce.
\n[8]<\/a> S. Kosko. Notatki. \u2013 w zbiorach M. Koszura.
\n[9]<\/a> Tam\u017ce.
\n[10]<\/a> Tam\u017ce.
\n[11]<\/a> Jerzy Mici\u0144ski, Ksi\u0119ga statk\u00f3w polskich 1918-1945. Gda\u0144sk, 1996<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Otwieram stary karton, ten z liter\u0105 T, jak Tczew. W \u015brodku – setki kartek, notatek, zdj\u0119cia, wycinki prasowe. Nie si\u0119ga\u0142em po nie od dwudziestu, mo\u017ce nawet wi\u0119cej lat. \u201ePierwsze wy nauciarze, pierwsze okr\u0119tniki\u201d. Pami\u0119tam, jak na zielonej niegdy\u015b ok\u0142adce skoroszytu zapisa\u0142em ten tytu\u0142, zaczerpni\u0119ty z jednego z tczewskich kuplet\u00f3w. Ksi\u0105\u017cka pod tym tytu\u0142em jeszcze si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":990004,"featured_media":12835,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[411,85,84],"tags":[251,410,409],"class_list":["post-12777","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-morze-org","category-post","category-wpis","tag-konstanty-maciejewicz","tag-statek-szkolny-lwow","tag-szkola-morska-w-tczewie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12777","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/990004"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12777"}],"version-history":[{"count":51,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12777\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13039,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12777\/revisions\/13039"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12835"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/koszur.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}