\n<\/strong><\/div>\n
\n
Tutaj WERSJA AUDIO<\/p>\n
\n
<\/p>\n
– Tak, teatr to dla mnie tyle samo co drugie \u017cycie. Intymne. I takie troch\u0119 nie moje. Oscyluj\u0105ce wok\u00f3\u0142 moich wyobra\u017ce\u0144, wizji, projekcji, sytuacji wirtualnych. A je\u015bli w kt\u00f3rej\u015b sztuce, dramacie czy monodramie dostrzegam pewne podobie\u0144stwa do tej mojej pierwszej to\u017csamo\u015bci, bez wzgl\u0119du na czas przesz\u0142y czy tera\u017aniejszy, to ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce danym jest mi patrze\u0107 na inny wariant tego, co jest lub by\u0142o albo mog\u0142oby by\u0107 moim udzia\u0142em. Teatr to taki stan niewa\u017cko\u015bci w \u015bwiatach przedstawionych. Hm\u2026 Ale kto dzi\u015b analizuje dzie\u0142a pod wzgl\u0119dem ich poetyki, przynale\u017cno\u015bci gatunkowej, czysto\u015bci formy. \u0141ad i porz\u0105dek w sztuce to anachronizm. Dzi\u015b kr\u00f3luje dezynwoltura, jazda bez trzymanki, skoki bez spadochronu. Jedni \u2013 rezygnuj\u0105, innym taki bylejakizm odpowiada. Ciesz\u0105 ich gagi i drobiazgi, ca\u0142o\u015bci nigdy nie obejmuj\u0105. Bo po co? Dzi\u015b ka\u017cdy wie wszystko lepiej. Trzymasz z nami, to\u015b chwat. Nie \u2013 zje\u017cd\u017caj st\u0105d.<\/p>\n
To ciekawe\u2026 S\u0142ucha\u0142em mojego dzisiejszego go\u015bcia z rosn\u0105cym zainteresowaniem. Z regu\u0142y ludzie oczekuj\u0105 w teatrze rozrywki. Zajmuje ich intryga, komedia, pi\u0119kne s\u0142owo, realizm flirtuj\u0105cy z fantazj\u0105.<\/p>\n
– Przyszed\u0142em w\u0142a\u015bciwie\u2026 ze skarg\u0105. Nie wiem jednak, czy nie obr\u00f3ci si\u0119 ona przeciwko mojej osobie.<\/p>\n
Hm\u2026 Z idealnie opanowanej linii melodycznej g\u0142osu mog\u0142em wnioskowa\u0107, \u017ce ten m\u0119\u017cczyzna d\u0142ugo przygotowa\u0142 si\u0119 do dzisiejszej wizyty w Korytarzu. M\u00f3g\u0142 zagra\u0107 efektownie, zaskakuj\u0105co, wywo\u0142uj\u0105c tym samym zainteresowanie jego osob\u0105. Ale to zabieg obliczony na du\u017cy, lecz kr\u00f3tkotrwa\u0142y efekt. On natomiast chcia\u0142\u00a0osi\u0105gn\u0105\u0107 pe\u0142ny i trwa\u0142y sukces. Dlatego koncentrowa\u0142 si\u0119 na logice wypowiedzi, a nie jej kszta\u0142cie, kt\u00f3ry jak\u017ce cz\u0119sto zaciemnia przekaz.<\/p>\n
– Wyja\u015bni\u0119 na przyk\u0142adzie. Prosz\u0119 spojrze\u0107\u2026 S\u0142owacki, Betryks Cenci, akt pierwszy, scena pierwsza. Oto pocz\u0105tek dramatu:<\/p>\n
Beatryks: Puszczaj mnie, ojcze!
\nCenci: Ha \u2013 k\u0105sasz mnie, w\u0119\u017cu!
\n(Wchodzi Matka Cenci)
\nMatka: Pu\u015b\u0107 j\u0105! \u2013 Beatryks, odejd\u017a \u2013 C\u00f3\u017c, cz\u0142owieku!
\nCenci \u2013 C\u00f3\u017c, suko?
\nMatka – W por\u0119 nadesz\u0142am.
\nCenci – Za wcze\u015bnie.<\/p><\/blockquote>\nStarczy. Ka\u017cdy wie, w mig orientuje si\u0119, \u017ce oto ojciec napastuje c\u00f3rk\u0119, ta si\u0119 broni, matka wybawia j\u0105 z opresji. Mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami toczy si\u0119 dialog, pe\u0142en wrogo\u015bci.<\/p>\n
Czy w tym fragmencie brakuje panu informacji, aby nie m\u00f3c wyobrazi\u0107 sobie tej obrzydliwej sytuacji? Poeta u\u017cy\u0142 kilku s\u0142\u00f3w, by narysowa\u0107 nam dramat dziecka, zboczenie ojca i upokorzenie \u017cony-matki. I ja i pan mogliby\u015bmy doda\u0107 tu jeszcze kilkana\u015bcie zda\u0144 opisuj\u0105cych detalicznie emocje, reakcje czy wra\u017cenia\u2026 I wielu tak czyni. Przed\u0142u\u017caj\u0105 t\u0119 kilkuzdaniow\u0105 scen\u0119 we fresk epatuj\u0105cy detalami gwa\u0142tu, molestowania, zniewolenia i przemocy. Bo tak bardzo nas ta scena wci\u0105ga, przykuwa nasze zmys\u0142y, wyzwala jakie\u015b trucizny? Jest projekcj\u0105 naszych koszmar\u00f3w, ale tych z grupy marze\u0144, grzesznych, ale upragnionych, niedost\u0119pnych, ale oczekiwanych?<\/p>\n
Inscenizacja telewizyjna pozwala kamerze operowa\u0107 zbli\u017ceniami, detalami, kt\u00f3rych widz w teatrze, siedz\u0105cy w odleg\u0142ym rz\u0119dzie – nie dostrze\u017ce. A szczeg\u00f3\u0142, rana, naga pier\u015b \u2013 uhm\u2026delicje dla natury pozbawionej delikatno\u015bci.<\/p>\n
\nWczoraj bieg\u0142em przez samo centrum miasta. Tylko \u015bwiat\u0142a przed przej\u015bciem dla pieszych powstrzyma\u0142y ludzi zamy\u015blonych, nie dostrzegaj\u0105cych niczego, poza kolorem sygnalizatora. Po drugiej stronie ulicy sta\u0142a matka, a u jej r\u0119ki wisia\u0142 ch\u0142opiec, z tornistrem na plecach, takim klasycznym. Wisia\u0142 i wy\u0142. Bo to nie by\u0142 p\u0142acz, nie by\u0142 szloch, lecz jakie\u015b upiorne zawodzenie. On nie by\u0142 w stanie przeciwstawi\u0107 si\u0119 przemocy ze strony matki. Nie wiem, o co chodzi\u0142o. Mo\u017ce to ono, to dziecko czemu\u015b zawini\u0142o, ale matka na ca\u0142y g\u0142os krzycza\u0142a, szarpi\u0105c malca, kt\u00f3ry bezw\u0142adny, jak worek kartofli ju\u017c nie szed\u0142 na w\u0142asnych nogach, a dawa\u0142 si\u0119 ci\u0105gn\u0105\u0107. W kieszeni letniej kurtki, kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie wyj\u0105\u0142em z szafy – mia\u0142em latark\u0119. Si\u0119gn\u0105\u0142em po ni\u0105 – m\u00f3j Bo\u017ce \u2013 zadzia\u0142a\u0142a! Przykucn\u0105\u0142em i za\u015bwieci\u0142em w stron\u0119 ch\u0142opca. Dawa\u0142em mu sygna\u0142 szybkimi b\u0142yskami. Matka by\u0142a tak zawzi\u0119ta, \u017ce na nic nie zwraca\u0142a uwagi. I kiedy si\u0119 do mnie, na tej moje stronie jezdni zbli\u017cyli \u2013 wyci\u0105gn\u0105\u0142em w stron\u0119 ch\u0142opca r\u0119k\u0119 z t\u0105 latareczk\u0105. Po prostu \u2013 zagrodzi\u0142em im drog\u0119. Dzieciak ju\u017c rz\u0119zi\u0142, matka zd\u0119bia\u0142a, a ja z poziomu kucni\u0119cia mruga\u0142em latark\u0105. Ch\u0142opiec dalej \u0142ka\u0142, ale \u015bwiate\u0142ko zobaczy\u0142. Masz, powiedzia\u0142em, trzymaj mocno i tutaj naciskaj, a wtedy wszystkie strachy uciekn\u0105. To jest czarodziejska latarka. Matka potraktowa\u0142a mnie jako chwilow\u0105 przeszkod\u0119, szarpn\u0119\u0142a ch\u0142opaka i min\u0119\u0142a mnie ostrym \u0142ukiem. Dzieciak jeszcze p\u0142aka\u0142, ale w r\u0119ce trzyma\u0142 czarodziejsk\u0105 latareczk\u0119. On jej nie widzia\u0142, bo oczy mia\u0142 zalane \u0142zami, nie m\u00f3g\u0142 jej w\u0142\u0105czy\u0107, bo cho\u0107 ju\u017c na w\u0142asnych n\u00f3\u017ckach, ale w pozie tak wykrzywionej silnym u\u015bciskiem r\u0119ki przez matk\u0119 nic ze sob\u0105 nie m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107. Zatrzymali si\u0119 po kilkunastu metrach przy kolejnym przej\u015bciu dla pieszych. Ch\u0142opak odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 w moj\u0105 stron\u0119. Jakby chcia\u0142 powiedzie\u0107, wiesz, mam latark\u0119, czarodziejsk\u0105, tutaj si\u0119 j\u0105 w\u0142\u0105cza. Ona przep\u0119dza strachy.<\/p>\n
\nM\u00f3j go\u015b\u0107 wsta\u0142 od biurka, odszed\u0142 na kilka krok\u00f3w, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 i przeszywa\u0142 mnie wzrokiem. Jestem Wo\u017anym Korytarza a nie komentatorem. Mog\u0119 tylko twoje spojrzenie odbi\u0107, by wr\u00f3ci\u0142o do \u017ar\u00f3d\u0142a, z kt\u00f3rego wyp\u0142yn\u0119\u0142o i gdzie le\u017cy odpowied\u017a na ka\u017cde twoje pytanie. Oto my – prowokator i skandalista. Czyli ty i ty, a wi\u0119c ka\u017cdy z nas, na dnie duszy ukrywa sympati\u0119 do sprawcy, a nie do ofiary. Nic nie poci\u0105ga cz\u0142owieka tak bardzo jak czynienie z\u0142a. Ka\u017cdy nosi w sobie terminatora. Sprawiedliwego wed\u0142ug nas s\u0119dziego\u00a0 kt\u00f3ry nie u\u0142askawia, ale zawsze skazuje. Je\u015bli \u015bwiat kr\u0119ci si\u0119 wed\u0142ug jego regu\u0142, mo\u017cesz spa\u0107 spokojnie. On czuwa. Bunt st\u0142umi w zarodku.<\/p>\n
Historia Cencich doczeka\u0142a si\u0119 wielu realizacji, tak w kinie jak i na scenie. Czy jest w tej opowie\u015bci cokolwiek, co napawa widza wiar\u0105, \u017ce sprawiedliwo\u015b\u0107, \u017ce kara, \u017ce z\u0142o zostanie os\u0105dzone. M\u00f3j Bo\u017ce, o czym ja m\u00f3wi\u0119? \u015awiat nigdy nie by\u0142 moralny i nie b\u0119dzie. Bo moralno\u015b\u0107 to ta cz\u0119\u015b\u0107 klucza, kt\u00f3ra zosta\u0142a nam w r\u0119ku, a reszta, otwieraj\u0105ca zamek, ob\u0142ama\u0142a si\u0119 o ugrz\u0119z\u0142a jego trybach.<\/p>\n
Prapremiera tej sztuki mia\u0142a miejsce dok\u0142adnie 150 lat temu. Premiera w 1907 roku. W roli g\u0142\u00f3wnej wyst\u0105pi\u0142a Irena Solska jako Betryks. Ludwik Solski odtwarza\u0142 parti\u0119 Pietra Negri.<\/p>\n
Jak wygl\u0105da\u0142a w tej inscenizacji scena gwa\u0142tu? Jak ukazywali j\u0105 re\u017cyserzy w latach nast\u0119pnych? A jak ostatnio? Od symbolu do pe\u0142nego realizmu.<\/p>\n
\u00d3wczesna umowno\u015b\u0107, bazuj\u0105ca na wyobra\u017ani widza, inteligencji, wra\u017cliwo\u015bci, granic poprawno\u015bci \u2013 dzi\u015b zosta\u0142a zast\u0105piona wulgarno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra wy\u0142\u0105cza wszelkie funkcje intelektualne i etyczne, a pasie jedynie insty \u00a0\u00a0nkty.<\/p>\n
Obserwowa\u0142em twarz tego cz\u0142owieka z coraz wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0105. Gra? Jest autentyczny, m\u00f3wi tak jak my\u015bli? Albo tylko mistrzowsko panuje nad emocjami. Nie. Nabiera\u0142em przekonania, \u017ce on rzeczywi\u015bcie cierpi, bo litera dramatu zapisana r\u0119k\u0105 tw\u00f3rcy \u2013 wyrodnieje w uj\u0119ciu re\u017cysera, kt\u00f3ry pr\u00f3buje przekona\u0107 nas, widz\u00f3w, \u017ce S\u0142owacki tak w\u0142a\u015bnie widzia\u0142 scen\u0119, kt\u00f3r\u0105 w cytowanym fragmencie opisa\u0142, jak ukazuje ja nam wsp\u00f3\u0142czesny re\u017cyser.<\/p>\n
– Tak, cierpi\u0119, pewnie to s\u0142owo przysz\u0142o panu w tej chwili na my\u015bl. Boli mnie to, \u017ce teatr dzisiejszy odmawia mi partnerstwa, nie sz anuje mojej wra\u017cliwo\u015bci i umiej\u0119tno\u015bci czytania tekstu dramatu. Do niczego nie jest mi potrzebna oble\u015bno\u015b\u0107 i wyuzdanie aktor\u00f3w, kt\u00f3rzy pewnie te\u017c czuj\u0105 si\u0119 \u017ale w tych partiach ich r\u00f3l, gdy musz\u0105 ulega\u0107 wizji dr\u0105\u017c\u0105cej wyobra\u017ani\u0119 re\u017cysera. Ten natomiast \u2013 nie wykluczam – b\u0119dzie podkr\u0119ca\u0142, eskalowa\u0142 zachowania graj\u0105cych. Ka\u017ce im krzycze\u0107, uzewn\u0119trznia\u0107 fizyczno\u015b\u0107, bo to si\u0119 b\u0119dzie widzowi podoba\u0142o, na to czeka\u0142 tego chce. O, katharsis wsp\u00f3\u0142czesne, o p\u0142omieniu naszej zwierz\u0119co\u015bci\u2026<\/p>\n
Unios\u0142em r\u0119k\u0119, wsta\u0142em zza biurka. Gdybym mia\u0142 transparent, wzni\u00f3s\u0142bym go ponad nasze g\u0142owy \u2013 Teatr winien rze\u017abi\u0107 cz\u0142owieka. Teatr nie mo\u017ce zaspakaja\u0107 najni\u017cszych oczekiwa\u0144. By\u0107 takim kulturalnym peep show, dziurk\u0105 umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 podgl\u0105danie czyich\u015b s\u0142abo\u015bci.<\/p>\n
– Tak, wiem, dotkn\u0119\u0142a pana to zwierz\u0119co\u015b\u0107, ale czy znajdzie pan w naszym j\u0119zyku inne s\u0142owo nad to, kt\u00f3re w tym kontek\u015bcie ka\u017cdy chyba przywo\u0142a \u2013 zezwierz\u0119cenie. Powie pan \u2013 zdziczenie \u2013 to te\u017c odwo\u0142anie do \u015bwiata zwierz\u0105t, kt\u00f3re gwa\u0142tu takiego jak w \u015bwiece ludzi \u2013 nie znaj\u0105. A przynajmniej w takim samym stopniu.<\/p>\n
W staro\u017cytnej Grecji na scenie wyst\u0119powali tylko m\u0119\u017cczy\u017ani. Na twarze nak\u0142adali maski. Ruch sceniczny by\u0142 najprawdopodobniej bardzo ograniczony. Umowno\u015b\u0107, symbolika, taniec, \u015bpiew\u2026 Niewielka by\u0142a ilo\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w wyrazu. Ale obok teatru \u2013 istnia\u0142y orgie \u2013 obrz\u0119dy ku czci staro\u017cytnych bog\u00f3w, zwyk\u0142e chlanie i seks zbiorowy. Jak to wszystko po\u0142\u0105czy\u0107? Jak opisa\u0107 natur\u0119 ludzk\u0105 wtedy i odnie\u015b\u0107 j\u0105 do dzisiejszej? Byli\u015bmy i jeste\u015bmy tacy sami, cho\u0107 punkt ci\u0119\u017cko\u015bci w uzewn\u0119trznianiu naszej dziko\u015bci ulega przesuni\u0119ciom? Wtedy nie dochodzi\u0142o do orgii w teatrze, dzi\u015b niemal\u017ce legitymizujemy takie zachowania na scenie. Kto wie, czy za dwa tysi\u0105ce lat teatr nie stanie si\u0119 tym, czym dwa tysi\u0105ce lat temu by\u0142y orgie?<\/p>\n
Ha, w\u0142a\u015bciwie, m\u00f3j go\u015b\u0107 sam odpowiedzia\u0142 sobie na pytanie. Mo\u017ce nie postawi\u0142 go tak, jak ja to uczyni\u0119, ale r\u00f3\u017cnymi drogami dochodzimy do jednego wniosku \u2013 cz\u0142owiek z natury swej jest istot\u0105 wyuzdan\u0105, oble\u015bn\u0105, jest dewiantem i zbocze\u0144cem. To, \u017ce wielu z nas tych cech nie uzewn\u0119trznia wynika jedynie z faktu, \u017ce nie mieli\u015bmy dotychczas ku temu okazji.<\/p>\n
Czy aktorzy tej miary co Solski czy Kami\u0144ski, tak dok\u0142adnie w swoich pami\u0119tnikach opisuj\u0105cy \u017cycie ludzi teatru XIX i pocz\u0105tk\u00f3w XX. wieku nie po\u017c\u0105dali nago\u015bci, dos\u0142owno\u015bci, ekshibicjonizmu oraz wizji chuci w stopniu mniejszym od wsp\u00f3\u0142czesnych kreator\u00f3w a mo\u017ce w r\u00f3wnej mierze tak\u017ce wykonawc\u00f3w? A autor dramatu\u2026 Kiedy\u015b by\u0142 duchem niepokalanym? Nie miewa\u0142 pokus? Czy tylko jego wsp\u00f3\u0142czesny odpowiednik ju\u017c nie s\u0142owami jedynie, ale realn\u0105 projekcj\u0105 swoich wizji pokazuje nam na scenie k\u0142\u0119bowisko cia\u0142, gmatwanin\u0119 odruch\u00f3w, konwulsje wyobra\u017ce\u0144?<\/p>\n
– Zaskocz\u0119 pana\u2026 \u2013 m\u00f3j go\u015b\u0107 opar\u0142 si\u0119 obiema r\u0119koma o blat biurka i pochyli\u0142 w moj\u0105 stron\u0119. \u2013 Przyszed\u0142em tu dlatego, \u017ce chc\u0119 utworzy\u0107 teatr. Wi\u0119kszy ni\u017c ten z Grecji Staro\u017cytnej, gdzie w spektaklach uczestniczy\u0142o nawet 17 tysi\u0119cy widz\u00f3w. M\u00f3j b\u0119dzie z jednym widzem i tysi\u0105cami scen. Od czego zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie ich ilo\u015b\u0107? Od oczekiwa\u0144 i kreacyjnych zdolno\u015bci widza. Ot\u00f3\u017c\u2026 Siadamy w wygodnych fotelach, gong oznajmia, \u017ce spektakl w\u0142a\u015bnie si\u0119 zaczyna, \u015bwiat\u0142o przygasa, ale zapalaj\u0105 si\u0119 ma\u0142e lampki przy naszych fotelach. Takie czarodziejskie latareczki\u2026 Tak, takie same\u2026 Obs\u0142uga widowni niezwykle sprawnie wr\u0119cza nam tekst dramatu. Gong trzeci, zaczynamy\u2026 I pe\u0142na widownia, w jednej chwili pochyla si\u0119 nad tekstem dramatu:<\/p>\n
Beatryks: Puszczaj mnie, ojcze!
\nCenci: Ha \u2013 k\u0105sasz mnie, w\u0119\u017cu!<\/p><\/blockquote>\nRozumie pan? Tylu re\u017cyser\u00f3w ilu widz\u00f3w, tylu aktor\u00f3w i takich, jakich zatrudni ka\u017cdy z nas, go\u015bci tego zbiorowego spektaklu polegaj\u0105cego na indywidualnym odczytywaniu tekstu dramatu. W moim teatrze ka\u017cdy z nas b\u0119dzie jego dyrektorem. Z nieograniczonymi mo\u017cliwo\u015bciami obsady. Taki teatr ma dla mnie sens. Jest dla nas jedynym ratunkiem, szans\u0105 na odrodzenie, uwolnienie si\u0119 od wizji i problem\u00f3w re\u017cyser\u00f3w, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 re\u017cyserowa\u0107 samych siebie.<\/p>\n
Chc\u0119, aby teatr wynika\u0142 z dramatu a nie stawa\u0142 si\u0119 dramatem wynikaj\u0105cym z przepuszczania utworu przez jedn\u0105 wyobra\u017ani\u0119.<\/p>\n
Pora, by wszyscy byli zn\u00f3w m\u0105drzy, a nie jeden na m\u0105dro\u015b\u0107 chory.<\/p>\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/koszur.net\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/wozny-18-03-2023-teatr-osobosty-B.jpg\")
<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"