Historia \u201eLwowa\u201d zaczyna si\u0119 dniach, kiedy \u015bwiat \u017ceglugowy zastanawia\u0142 si\u0119, jakie znaczenie dla rozwoju \u017ceglugi b\u0119dzie mia\u0142 budowany w\u0142a\u015bnie Kana\u0142 Sueski? Szansa na tak istotne skr\u00f3cenie drogi z Europy na Bliski i Daleki Wsch\u00f3d nie pozostawia\u0142a z\u0142udze\u0144 \u2013 czas drewnianych \u017caglowc\u00f3w, kt\u00f3re przemierza\u0142y oceany wok\u00f3\u0142 Afryki zosta\u0142 przes\u0105dzony. Oko\u0142o 1855 roku na morzach pojawi\u0142y si\u0119 klipry, kt\u00f3re w rekordowym czasie przemierza\u0142y najd\u0142u\u017csze trasy. Lecz i one nie by\u0142y w stanie powstrzyma\u0107 post\u0119pu techniki w transporcie morskim.<\/p>\n
„Lw\u00f3w” zbudowano[2]<\/a> w 1868 roku, w stoczni „Grayson, Rollo & Clover”, w Birkenhead. Inne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105, \u017ce nitowany kad\u0142ub \u017celiwny tej trzymasztowej fregaty o nazwie „Chinsura”, zwodowano najprawdopodobniej w kwietniu 1869 roku. Nowoczesna, stalowa konstrukcja kad\u0142uba istotnie wp\u0142yn\u0119\u0142a na walory nawigacyjne \u017caglowc\u00f3w tego typu jak i na warunki \u017cycia i pracy za\u0142\u00f3g marynarskich. Ust\u0105pi\u0142y niedogodno\u015bci tak typowe dla kad\u0142ub\u00f3w drewnianych \u2013 nieustanne przeciekanie. Ale stalowe cz\u00f3\u0142no by\u0142o bardziej podatne na ataki oceanu ni\u017c konstrukcja drewniana, \u0142atwiej wymykaj\u0105ca si\u0119 z u\u015bcisku fal. W s\u0142u\u017cbie kompanii „T. and J. Broklenbank” z Liverpoolu statek obs\u0142ugiwa\u0142 linie \u0142\u0105cz\u0105ce Wyspy Brytyjskie z Indonezj\u0105 i Australi\u0105, dok\u0105d wozi\u0142 g\u0142\u00f3wnie emigrant\u00f3w. Na morzu spisywa\u0142 si\u0119 dzielnie. By\u0142 szybkim i daj\u0105cym si\u0119 \u0142atwo prowadzi\u0107 \u017caglowcem. Cho\u0107 eksploatowali go r\u00f3\u017cni armatorzy, to trasy rejs\u00f3w nie ulega\u0142y zmianie przez prawie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat. W 1883 roku przej\u0119\u0142a go liverpoolska firma Messrs Hughes and Company of Menai Bridge”. Kolejne dziesi\u0119\u0107 lat sp\u0119dzi\u0142 na Atlantyku i Oceanie Indyjskim. W 1895 roku nowy armator z W\u0142och \u2013 Messrs Olvari Bros of Cumogoli India – nada\u0142 mu imi\u0119 „Lucco”. W roku 1898, na wodach Oceanu Indyjskiego huragan po\u0142ama\u0142 wszystkie maszty \u017caglowca, zniszczeniu uleg\u0142o niemal ca\u0142e wyposa\u017cenie pok\u0142adowe. Zakres niezb\u0119dnych prac remontowych nie zrazi\u0142 kolejnego w\u0142a\u015bciciela \u2013 angielsk\u0105 firm\u0119 Sice Tiiang of Batavia. Czy o transakcji zdecydowa\u0142a cena czy mo\u017ce dzielno\u015b\u0107 i charakter statku, trudno orzec, ale gwarantowa\u0142 on nowemu nabywcy wiele jeszcze udanych sezon\u00f3w \u017ceglugowych. Po remoncie i przezbrojeniu na bark \u201eNest\u201d, jak teraz go nazwano, powr\u00f3ci\u0142 do Europy. \u017beglowa\u0142 rzeczywi\u015bcie z powodzeniem, opieraj\u0105c si\u0119 nieuchronnej dominacji parowc\u00f3w. W 1910 roku statek zosta\u0142 kupiony przez holendersk\u0105 firm\u0119 P. Landberg and Zoon z siedzib\u0105 w D\u017cakarcie.<\/p>\n Nale\u017ca\u0142 do rodziny statk\u00f3w znanych i s\u0142awnych. Jego \u017cyciorys mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do los\u00f3w transportowc\u00f3w nale\u017c\u0105cych do kompanii „East Indiamen”. Przez ponad 200 lat decydowa\u0142a ona o zakresie handlu pa\u0144stw starego kontynentu z krajami basenu Oceanu Indyjskiego. \u017bycie za\u0142\u00f3g tej klasy transportowc\u00f3w uznawano za komfortowe. Te nieobawiaj\u0105ce si\u0119 konkurencji na szlaku dalekowschodnim statki p\u0142ywa\u0142y wolno, zapewnia\u0142y marynarzom godziwy wypoczynek. Noc\u0105, nawet przy sprzyjaj\u0105cej pogodzie, refowano \u017cagle. Do \u015bwitu stali w dryfie.<\/p>\n W 1919 roku „Nest” by\u0142 ju\u017c bardzo wiekowym statkiem. Czeka\u0142 na ostatni\u0105 szans\u0119. Jego nowy w\u0142a\u015bciciel, firma J. J. A. Van Meel z Rotterdamu, poleci\u0142 zacumowa\u0107 \u017caglowiec w pobli\u017cu Vlaardingen, w male\u0144kim porcie nad Moz\u0105.<\/p>\n <\/p>\n W epoce pary nadal uwa\u017cano, \u017ce praktyka na \u017caglowcach jest najlepszym sposobem przygotowania do zawodu morskiego. Kontradmira\u0142 Por\u0119bski podziela\u0142 ten pogl\u0105d. Twierdzi\u0142, \u017ce taki statek powinien s\u0142u\u017cy\u0107 kadetom Szko\u0142y Marynarzy w Modlinie,[3]<\/a> a tak\u017ce uczelni kszta\u0142c\u0105cej kadr\u0119 oficersk\u0105 przysz\u0142ej floty handlowej. Sprawdzeniem przydatno\u015bci statk\u00f3w, maj\u0105cych pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 jednostek szkoleniowych dla polskich marynarzy, zaj\u0119\u0142a si\u0119 komisja, kt\u00f3rej przewodniczy\u0142 do\u015bwiadczony okr\u0119towiec in\u017c. Aleksander Rylke.[4]<\/a> Mieli mu pomaga\u0107: kpt. mar. woj. In\u017c. mechanik Boles\u0142aw Bia\u0142opiotrowicz [5]<\/a> oraz por. Gustaw Ka\u0144ski, pe\u0142nomocnik departamentu.<\/p>\n Pierwsz\u0105 jednostk\u0119 obejrzeli w Oslo, nast\u0119pn\u0105 w Aalborgu. Trzecia propozycja dotyczy\u0142a statku holenderskiego. Jego armator i w\u0142a\u015bciciel, van Meel cieszy\u0142 si\u0119 dobr\u0105 opini\u0105. Nale\u017ca\u0142 do przedsi\u0119biorc\u00f3w szanowanych i zamo\u017cnych.<\/p>\n Wra\u017cenia Polak\u00f3w po obejrzeniu tego trzeciego \u017caglowca by\u0142y r\u00f3wnoznaczne z podj\u0119ciem decyzji. Pi\u0119kna sylwetka dawnej fregaty, doskona\u0142y stan kad\u0142uba, nowe omasztowanie i olinowanie gwarantowa\u0142o spe\u0142nienie oczekiwa\u0144 kontradmira\u0142a Por\u0119bskiego. W\u0142a\u015bciciel statku opowiedzia\u0142 Polakom o zakresie dokonanych napraw. Stwierdzi\u0142, \u017ce bark jest got\u00f3w, cho\u0107by zaraz, wyruszy\u0107 na wypraw\u0119 wok\u00f3\u0142 Przyl\u0105dka Dobrej Nadziei. Zniesie j\u0105 tak, jakby wyp\u0142ywa\u0142 w rejs dziewiczy. Dokumenty potwierdza\u0142y, \u017ce mo\u017ce on nadal otrzymywa\u0107 najwy\u017csz\u0105 klas\u0119. I tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o \u2013 przedstawiciele niemieckiego Lloyda po\u015bwiadczyli ten fakt przyznaj\u0105c kad\u0142ubowi najwy\u017csz\u0105 ocen\u0119 \u2013 100 A1. Jedynym problemem by\u0142o zamontowanie silnik\u00f3w pomocniczych, najbardziej kosztowne przedsi\u0119wzi\u0119cie. Umow\u0119 kupna statku zawarto 21 lipca 1920 roku.<\/p>\n Zdecydowano, \u017ce pierwszy polski \u017caglowiec szkolny b\u0119dzie dysponowa\u0142 dwoma silnikami o mocy 150 koni mechanicznych ka\u017cdy, produkowanymi przez amsterdamsk\u0105 firm\u0119 „Geodkoop”, ostatecznie „Kromhout”. Z trzech ofert na przeprowadzenie tych prac wybrano propozycj\u0119 najta\u0144sz\u0105. Z\u0142o\u017cyli j\u0105 dwaj bracia van der Vindtowie, mechanicy i w\u0142a\u015bciciele warsztat\u00f3w stoczniowych w Vlaardingen. „Nest” cumowa\u0142 blisko ich firmy, co mia\u0142o istotne znaczenie na obni\u017cenie koszt\u00f3w holowania statku.[6]<\/a><\/p>\n Departament Spraw Morskich zaakceptowa\u0142 raport komisji. Zrobili\u015bmy dobry interes. „Nest” uzyska\u0142 najwy\u017csz\u0105 klas\u0119 Lloyda, a Holendrzy – podobno – zbankrutowali wkr\u00f3tce po zako\u0144czeniu prac.<\/p>\n 4 kwietnia 1921 roku \u017caglowiec wpisano do rejestr\u00f3w gda\u0144skich pod nazw\u0105 „Lw\u00f3w”. Podobno urz\u0119dnik dokonuj\u0105cy tych formalno\u015bci podkre\u015bli\u0142 w spisie inwentarzowym pozycj\u0119: pianino. Uzna\u0142, \u017ce jest to jeden z cenniejszych przedmiot\u00f3w na pok\u0142adzie. Odnotowa\u0142 tak\u017ce kwot\u0119, jak\u0105 ministerstwo wyp\u0142aci\u0142o poprzedniemu w\u0142a\u015bcicielowi: 292 000 funt\u00f3w, r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 104 500 dolar\u00f3w. Na owe czasy i polskie warunki – kwota zawrotna. Postanowiono wi\u0119c, \u017ce „Lw\u00f3w” b\u0119dzie musia\u0142 sp\u0142aca\u0107 t\u0119 sum\u0119, wo\u017c\u0105c \u0142adunki. Nigdy jednak nie uda\u0142o si\u0119 w pe\u0142ni wykorzysta\u0107 mo\u017cliwo\u015bci transportowych \u017caglowca.<\/p>\n R\u00f3wnie\u017c wiosn\u0105 1921 roku sformu\u0142owano og\u00f3lne zasady eksploatowania statku.<\/p>\n Dopiero jednak po kilku latach w\u0142adze zwierzchnie uczelni da\u0142y si\u0119 przekona\u0107, \u017ce uczniom nale\u017c\u0105 si\u0119 takie same racje \u017cywno\u015bciowe jak cz\u0142onkom za\u0142ogi sta\u0142ej. Skoro wi\u0119c wszyscy jedz\u0105 tyle samo, nie ma podzia\u0142u na tych, kt\u00f3rzy mniej lub wi\u0119cej pracuj\u0105.<\/p>\n Z kolei \u017caglowiec powierzono stoczniowcom gda\u0144skim,[9]<\/a> by zaadaptowali go do cel\u00f3w szkoleniowych. Ci robot\u0119 wykonali szybko, dobrze i tanio. W mi\u0119dzypok\u0142adzie urz\u0105dzili kubryk dla 140. uczni\u00f3w. Do cel\u00f3w transportowych przystosowali trzy \u0142adownie. Bia\u0142o-czarna szachownica na burtach, imituj\u0105ca ambrazury, typowe dla dawnych okr\u0119t\u00f3w wojennych, \u015bwiadczy\u0142a o tym, \u017ce statek by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 Ministerstwa Spraw Wojskowych.<\/p>\n „Lw\u00f3w” w barwach okr\u0119tu wojennego w 1921 roku<\/p><\/div>\n Od\u015bwie\u017cony „Lw\u00f3w” wp\u0142yn\u0105\u0142 do portu gda\u0144skiego. W gronie cumuj\u0105cych tam jednostek z ca\u0142ego \u015bwiata by\u0142 jedynym statkiem polskim. Kilka \u0142ajb poniemieckich, rybackich \u0142odzi i kutr\u00f3w, rzeczne monitory i tzw. flotylla pi\u0144ska[11]<\/a> – to wszystko, czym dysponowali\u015bmy. Oczywi\u015bcie, by\u0142 „Pomorzanin”,[12]<\/a> pierwsza jednostka odradzaj\u0105cej si\u0119 floty wojennej, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cb\u0119 rozpocz\u0119\u0142a 1 maja 1920 roku. Przeznaczono j\u0105 do obs\u0142ugi latarni morskich i prac hydrograficznych. Dwie kanonierki i cztery jednostki do wy\u0142awiania min – trawlery, zakupione w Danii, utworzy\u0142y pierwszy dywizjon. Jego si\u0142a bojowa by\u0142a nader skromna. Do oficjalnej nazwy formacji dodano wi\u0119c s\u0142owo: \u0107wiczebny. Rejestr polskiej floty uzupe\u0142ni\u0107 nale\u017cy o kilka torpedowc\u00f3w. Przyzna\u0142a je nam Rada Ambasador\u00f3w, w 1919 roku jako cz\u0119\u015b\u0107 repartycji wojennych.<\/p>\n To wszystko. Ca\u0142y stan posiadania polskiej marynarki… konnej.<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n Thomas Burton i kapitan Tadeusz Zi\u00f3\u0142kowski<\/p><\/div>\n Tej nocy chyba nikt nie spa\u0142. W sypialniach rozlega\u0142 si\u0119 st\u0142umiony gwar. Jak on wygl\u0105da? Jak to jest, gdy staje si\u0119 na percie i spogl\u0105da w dal, goni\u0105c wzrokiem s\u0142o\u0144ce, kt\u00f3re chyli si\u0119 ku zachodowi? Czy podo\u0142am pr\u00f3bie? Pod przymkni\u0119tymi powiekami trwa\u0142a projekcja marze\u0144. Czy wszystko zapakowa\u0142em? A papier listowy? Jutro dokupi\u0119 kilka znaczk\u00f3w.<\/p>\n Zagorzali czciciele Bachusa raczyli si\u0119 winem przemyconym do sypialni. Za pomy\u015blno\u015b\u0107! Za przygod\u0119! Za marzenia!<\/p>\n Rano, gdy na dziedzi\u0144cu ustawili si\u0119 ju\u017c w szeregu, ka\u017cdy z ca\u0142ym dobytkiem, z budynku wyszed\u0142 dyrektor Garnuszewski. Po przyj\u0119ciu raportu m\u00f3wi\u0142 o zadaniach zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 praktyki morskiej. Zapewne odczuwa\u0142 satysfakcj\u0119, \u017ce wbrew tylu przeciwno\u015bciom \u017cegna kandydat\u00f3w na pierwszych wykszta\u0142conych w Polsce marynarzy. Czy pomy\u015blnie zdadz\u0105 czekaj\u0105cy ich egzamin z marze\u0144 i rocznej pracy?<\/p>\n – No, ruszajcie! \u2013 zawo\u0142a\u0142.<\/p>\n Zwarty szyk granatowych mundur\u00f3w ruszy\u0142 na podb\u00f3j \u015bwiata. Ze \u015bpiewem na ustach, to oczywiste.<\/p>\n Ranny wietrzyk \u015bwie\u017cy unosi ko\u0142nierze <\/em><\/p>\n a oni sk\u0105pani w z\u0142otych blaskach z\u00f3rz, <\/em><\/p>\n dekolt a\u017c do pasa i wiatr po nim hasa, <\/em><\/p>\n na pier\u015b spalon\u0105 lekko siada kurz. <\/em><\/p>\n Marynarze to morowi ch\u0142opcy, <\/em><\/p>\n umiej\u0105 trzyma\u0107 w \u017cyciu prym, <\/em><\/p>\n lubi\u0105 w\u00f3dzi\u0119, bo to przecie\u017c ludzie <\/em><\/p>\n i chlubi\u0105 si\u0119 rzemios\u0142em swym.<\/em> [13]<\/a><\/p>\n <\/p>\n Na przysta\u0144 przysz\u0142o kilka panien. Wiatr rozwiewa\u0142 w\u0142osy, podnosi\u0142 marynarskie ko\u0142nierze. Na d\u0142u\u017csz\u0105 rozmow\u0119 nie by\u0142o czasu. Z niewysokiego drewnianego pomostu zeskakiwali na pok\u0142ad barki. Ostatnie spojrzenie na Tczew. Uniesione w po\u017cegnalnym ge\u015bcie d\u0142onie i barka odbi\u0142a od brzegu. Ci\u0105gn\u0105\u0142 j\u0105 stary, zm\u0119czony wieloletnim p\u0142ywaniem holownik.<\/p>\n Przed Gda\u0144skiem ruch na rzece stawa\u0142 si\u0119 coraz wi\u0119kszy. Ka\u017cda jednostka \u017caglowa wzbudza\u0142a ich zainteresowanie. Czy tak wygl\u0105da „Lw\u00f3w”? A mo\u017ce jest jeszcze wi\u0119kszy? W\u0142adys\u0142aw Milewski [14]<\/a> nieraz by\u0142 nad morzem. Ze znajomo\u015bci\u0105 rzeczy opowiada\u0142 kolegom o statkach, ich typach.<\/p>\n W milczeniu podp\u0142ywali do burty \u017caglowca.<\/p>\n – Zadzierali\u015bmy g\u0142owy patrz\u0105c na maszty „Lwowa”, kt\u00f3re, jak nam si\u0119 zdawa\u0142o, si\u0119ga\u0142y chmur. Kiedy u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce w nocy, podczas ulewnego deszczu lub nie daj Bo\u017ce sztormu, trzeba b\u0119dzie wspina\u0107 si\u0119 na te wysokie drzewce, to si\u0119 po prostu przestraszy\u0142em! No, ale gdzie jest… morze? Ta niczym nieograniczona przestrze\u0144? A mieli\u015bmy w\u0142a\u015bnie pi\u0119kny, s\u0142oneczny dzie\u0144 28 lipca 1921 roku. Zatoka Gda\u0144ska g\u0142adka jak lustro. Gdzie ba\u0142wany, bryzgi piany? Ha, ha… Kto\u015b krzykn\u0105\u0142, \u017ce trzeba wspi\u0105\u0107 si\u0119 na reje. Ju\u017c, ju\u017c wchodzili\u015bmy po trapie na pok\u0142ad „Lwowa”, by biec dalej, wy\u017cej, ale na drodze stan\u0119\u0142a nie wszystkim jeszcze znana posta\u0107. Tadeusz Zi\u00f3\u0142kowski. Jego wzrok zelektryzowa\u0142 najodwa\u017cniejszych. Nadeszli oficerowie i podoficerowie. Zarz\u0105dzono zbi\u00f3rk\u0119.<\/p>\n – Weszli\u015bcie na pok\u0142ad statku! – Komendant powita\u0142 ch\u0142opc\u00f3w podniesionym g\u0142osem, akcentuj\u0105c ka\u017cdy wyraz, wypowiadaj\u0105c nast\u0119pny po d\u0142u\u017cszej przerwie. Pochyli\u0142 si\u0119 do przodu, wolno przeszed\u0142 przed wyprostowanymi kandydatami. – Polskiego statku! Dobrze to sobie zapami\u0119tajcie!<\/p>\n Bosman Aleksander G\u00f3rny, Jan Kaleta, Franciszek G\u0142owacki<\/p><\/div>\n Patrzyli na dow\u00f3dc\u0119 wzrokiem ludzi zahipnotyzowanych, na jego twarz i w oczy nieznosz\u0105ce sprzeciwu. S\u0142o\u0144ce pali\u0142o w plecy. Przep\u0142ywaj\u0105cy obok holownik niemiecki zwolni\u0142 bieg. Jego za\u0142oga z zainteresowaniem przygl\u0105da\u0142a si\u0119 tej scenie.<\/p>\n Komendant Zi\u00f3\u0142kowski raz jeszcze przemaszerowa\u0142 wzd\u0142u\u017c szeregu. Zatrzyma\u0142 si\u0119 przy ostatnim z uczni\u00f3w.<\/p>\n – Po co tu przyjechali\u015bcie? – zapyta\u0142.<\/p>\n Ch\u0142opak o ma\u0142o nie zemdla\u0142. Wypr\u0119\u017cy\u0142 si\u0119 i ju\u017c chcia\u0142 odpowiedzie\u0107, ale przelatuj\u0105ca mewa powstrzyma\u0142a jego gotowo\u015b\u0107. Cuchn\u0105ca ma\u017a pad\u0142a na jego czo\u0142o i policzek. „Lw\u00f3w” zadr\u017ca\u0142, jakby uderzony sztormow\u0105 fal\u0105. Pot\u0119\u017cny, gromki \u015bmiech s\u0142ycha\u0107 by\u0142o a\u017c na brzegu.<\/p>\n Komendant, pe\u0142en politowania, pokiwa\u0142 g\u0142ow\u0105.<\/p>\n – Ot, marynarz! Kapitanem to ty zostaniesz, jak to samo zrobisz mewie!<\/p>\n Po chwili zn\u00f3w zapanowa\u0142a cisza. Kapitan m\u00f3wi\u0142 o za\u0142o\u017ceniach praktyki, jej przebiegu, obowi\u0105zkach ka\u017cdego cz\u0142onka za\u0142ogi. Przedstawi\u0142 kadr\u0119 oficersk\u0105, kt\u00f3r\u0105 tworzyli: kpt. mar. Zaleski,[15]<\/a> porucznicy: \u017baba[16]<\/a> i Jaroszewicz[17]<\/a> oraz komandor Burton[18]<\/a> z marynarki angielskiej. By\u0142 tam r\u00f3wnie\u017c Alojzy Kwiatkowski[19]<\/a>, radiotelegrafista oraz nieroz\u0142\u0105czna, cho\u0107 najcz\u0119\u015bciej zantagonizowana w polskiej marynarce para: „Pat i Pataszon”, czyli bosman Kaleta[20]<\/a> i \u017caglomistrz Leszczy\u0144ski.[21]<\/a> Na bezpo\u015bredniego opiekuna uczni\u00f3w wyznaczono porucznika Borkowskiego.[22]<\/a><\/p>\n – To wszystko – powiedzia\u0142 kapitan Zi\u00f3\u0142kowski.<\/p>\n Ch\u0142opcy udali si\u0119 do mi\u0119dzypok\u0142adu. Ka\u017cdemu przydzielono szafk\u0119 i hamak.<\/p>\n Po nieprzespanej nocy, po\u0142\u0105czonej z przykrymi dolegliwo\u015bciami wywo\u0142anymi upadkami z hamak\u00f3w, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 prace pok\u0142adowe oraz szkolenie \u017ceglarskie.<\/p>\n Roboty mamy co nie miara \u2013<\/em> zanotowa\u0142 Stanis\u0142aw Kosko w trzy dni po zaokr\u0119towaniu. – Od godziny 7.00 do 17.00 calu\u015bki czas orzemy. Dwie godziny na obiad, ale ten taki male\u0144ki, \u017ce zabiera zaledwie 5 minut. Reszt\u0119 wolnego czasu sp\u0119dzamy na baku albo k\u0105piemy si\u0119. K\u0105piel morowa; skaczemy z burty 6 metr\u00f3w na \u0142eb i jest dobrze. \u015apimy w hamakach od 22.00 do 6.00, potem te hamaki zdejmujemy, zwijamy, a na wiecz\u00f3r znowu si\u0119 podwieszamy. Statek bardzo mi si\u0119 podoba; jest du\u017cy, bardzo czysty i \u0142adny. Szwabi z zazdro\u015bci\u0105 spogl\u0105daj\u0105 i nie chc\u0105 uwierzy\u0107, by to m\u00f3g\u0142by by\u0107 polski statek. Dow\u00f3dztwo jest morowe i mam nadziej\u0119, \u017ce si\u0119 czego\u015b naucz\u0119, a w ka\u017cdym razie nabior\u0119 si\u0142y i zdrowia, o ile naturalnie b\u0119dziemy je\u015b\u0107 wi\u0119cej ni\u017c teraz, a na to jest nadzieja, bo obecnie na przeszkodzie stoi tylko brak odpowiednich kot\u0142\u00f3w. <\/em><\/p>\n Pal\u0119, tymczasem nie licz\u0105c, chocia\u017c pewnie nie wi\u0119cej ni\u017c 10 papieros\u00f3w – tyle te\u017c nam fasuj\u0105, a s\u0105 one wcale mo\u017cliwe: <\/em>Mon Ami. Pali\u0107 wolno tylko w wolnym czasie, podczas roboty wzbronione. Sta\u0107 bez roboty nie wolno, zaraz ci\u0119 z\u0142aj\u0105, a\u017c mi\u0142o.<\/em><\/p>\n Zacz\u0105\u0142em swoj\u0105 edukacj\u0119 od zwijania lin, mycia \u015bcian gor\u0105c\u0105 wod\u0105 z myd\u0142em. A dzi\u015b by\u0142em przy kuchni oficerskiej i tak gotowa\u0142em, \u017ce kucharz przed obiadem poszed\u0142 do miasta i jeszcze nie wr\u00f3ci\u0142, a ja sam wszystko za\u0142atwi\u0142em. Marynarze pytali, czy ja ju\u017c b\u0119d\u0119 na sta\u0142e kucharzem \u2013 takem im si\u0119 spodoba\u0142, wi\u0119c m\u00f3wi\u0142em, \u017ce tak. <\/em><\/p>\n M\u00f3j adres: Danzig, Neugarten Nr 27, Polska Misja, Statek \u201eLw\u00f3w\u201d, kadet S. Kosko. <\/em>[23]<\/p><\/blockquote><\/a><\/p>\n – Szkarpety luz! Na maszty szkrabaj si\u0119!<\/p>\n por. J\u00f3zef Borkowski na pierwszym planie, po prawej dyrektor Antoni Garnuszewski<\/p><\/div>\n Ka\u017cdy dzie\u0144 na „Lwowie” rozpoczyna\u0142 si\u0119 od tej komendy. Komendant Zi\u00f3\u0142kowski obserwowa\u0142 ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie kryj\u0105c strachu wspinali si\u0119 na saling. Byle pr\u0119dzej, byle nie by\u0107 ostatnim i unikn\u0105\u0107 kary. A ta by\u0142a uci\u0105\u017cliwa. Nale\u017ca\u0142o trzykrotnie pokona\u0107 t\u0119 poranno-gimnastyczn\u0105 tras\u0119. Pechowiec jad\u0142 \u015bniadanie ostatni i sprz\u0105ta\u0142 jadalni\u0119.<\/p>\n Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce Zi\u00f3\u0142kowski nagradza\u0142 tych, kt\u00f3rzy byli najszybsi. W\u0142adys\u0142aw Milewski dokona\u0142 tego wyczynu tylko raz.<\/p>\n – Obok Zi\u00f3\u0142kowskiego sta\u0142 steward z pude\u0142kiem markowych cygar. Jedno z nich komendant poda\u0142 mi m\u00f3wi\u0105c, bym zapali\u0142, jak przysta\u0142o na mechanika i kolegom z Wydzia\u0142u Nawigacyjnego „na po\u015bmiewisko”! Odpowiedzia\u0142em, \u017ce nie pal\u0119. Zi\u00f3\u0142kowski na to: Cygaro we\u017a, schowaj i pokazuj swoim dzieciom, bo zosta\u0142o ci ono podarowane przez kapitana Zi\u00f3\u0142kowskiego!<\/em> Podzi\u0119kowa\u0142em i chyba odda\u0142em je kolegom, kt\u00f3rzy zachwycali si\u0119 smakiem wybornego tytoniu. Zi\u00f3\u0142kowski rzadko zdobywa\u0142 si\u0119 na podobne gesty. Moje „konto” wyr\u00f3wna\u0142o si\u0119 ju\u017c po kilku dniach. Och! Co to by\u0142a za heca! Pogodzi\u0142em si\u0119 ju\u017c z my\u015bl\u0105, \u017ce zostan\u0119 wyrzucony ze statku i szko\u0142y! Ot\u00f3\u017c nie wiedzieli\u015bmy, \u017ce nasz komendant nie lubi gry w karty. Kt\u00f3rego\u015b dnia poszli\u015bmy z kolegami na pla\u017c\u0119 i grali\u015bmy w oczko. Porucznik Borkowski odszuka\u0142 nas „d\u0142ugopatrzem”, jakby powiedzia\u0142 Zi\u00f3\u0142kowski i przys\u0142a\u0142 wachtowego. Gdy komendant dowiedzia\u0142 si\u0119 o naszym wybryku, to krzycza\u0142, \u017ce w z\u0119zach by\u0142o go s\u0142ycha\u0107. Rysowa\u0142 przed nami, obrzydliwymi karciarzami, najczarniejsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 i marny jej koniec. Ale, na dobr\u0105 spraw\u0119, to wyrzuci\u0107 nas nie m\u00f3g\u0142! Nie grali\u015bmy przecie\u017c na pok\u0142adzie! Kaza\u0142 nam jednak przez ca\u0142y tydzie\u0144 po kolacji „szkraba\u0107 si\u0119” na maszt i schodzi\u0107 po linie. Trzy razy! Skutek tej przygody by\u0142 taki, \u017ce d\u0142ugo nie bra\u0142em kart do r\u0105k.<\/p>\n Prace na pok\u0142adzie Lwowa<\/p><\/div>\n Komendant, cho\u0107 stanowczy, srogi i niepuszczaj\u0105cy p\u0142azem drobnych nawet wykrocze\u0144, karci\u0142 swoich podopiecznych z w\u0142a\u015bciwym sobie humorem. W pami\u0119ci uczni\u00f3w pozosta\u0142 \u017cyczliwym i troskliwym przyjacielem. Imponowa\u0142 im wiedz\u0105, \u017ceglarskim do\u015bwiadczeniem i stanowczo\u015bci\u0105 w dzia\u0142aniu. By\u0142a to jedna z najciekawszych postaci pierwszych lat naszego morskiego gospodarowania.<\/p>\n Urodzi\u0142 si\u0119 w 1886 roku, we wsi Wiskitno. Dzieci\u0144stwo sp\u0119dzi\u0142 w pobliskiej Bydgoszczy, dok\u0105d przenios\u0142a si\u0119 jego rodzina. Stamt\u0105d, w czasie wsp\u00f3lnych zabaw w gronie siedmiorga rodze\u0144stwa, cz\u0119sto w\u0119drowa\u0142 nad morze. My\u015bla\u0142 o zaci\u0105gni\u0119ciu si\u0119 na statek. Jako 16. latek, po uzyskaniu promocji do klasy trzeciej, w 1902 roku pojecha\u0142 do Hamburga, gdzie przyj\u0119to go w charakterze ch\u0142opca okr\u0119towego na niemiecki \u017caglowiec szkolny „Gro\u00dfherzogin Elizabeth”. Przez rok uczy\u0142 si\u0119 podstaw zawodu morskiego. By\u0142 karny i zdyscyplinowany. W zachowanym w zbiorach Olgierda Maciejewicza dokumencie, majtek Zi\u00f3\u0142kowski zosta\u0142 pozytywnie oceniony przez prze\u0142o\u017conych jako ch\u0142opiec pilny do wszystkich prac morskich. W 1903 roku wyruszy\u0142 na \u017caglowcu „Anna” w trzynastomiesi\u0119czny rejs na wody Atlantyku i Oceanu Indyjskiego. Awansowa\u0142 na marynarza w za\u0142odze szkunera „Bessie”. Ten rejs trwa\u0142 dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy. Nast\u0119pna wyprawa przeci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 do czternastu miesi\u0119cy. Zi\u00f3\u0142kowski zdradzi\u0142 jednak \u017caglowce. Poci\u0105ga\u0142a go nowoczesno\u015b\u0107. Wiedzia\u0142 te\u017c, \u017ce musi si\u0119 uczy\u0107. Nie chcia\u0142 d\u0142u\u017cej pozostawa\u0107 tylko pod rozkazami innych. Pragn\u0105\u0142 dowodzi\u0107 i szkoli\u0107 m\u0142odszych od siebie. W 1907 roku niemiecka komisja kwalifikacyjna przyzna\u0142a mu dyplom szturmana. Po pi\u0119ciu latach p\u0142ywania m\u00f3g\u0142 przekroczy\u0107 pr\u00f3g mesy oficerskiej i usi\u0105\u015b\u0107 wygodnie w fotelu. Sta\u0142o si\u0119 to na parowcu „Frascati”, gdzie zaanga\u017cowano go na stanowisko III oficera. Ju\u017c w roku nast\u0119pnym p\u0142ywa\u0142 jako drugi, a w 1909 roku zapisa\u0142 si\u0119 na kurs kapita\u0144ski. Po czterech miesi\u0105cach komisja Szko\u0142y Nawigacyjnej w Hamburgu wyda\u0142a mu najwy\u017cszy dyplom morski, dyplom kapitana z numerem 1947. 24. letni w\u00f3wczas Zi\u00f3\u0142kowski przedstawi\u0142 ten dokument armatorowi statku „Taormina”. Ten zaanga\u017cowa\u0142 go na II oficera. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej Zi\u00f3\u0142kowski uzyska\u0142 tak\u017ce dyplom radiotelegrafisty.<\/p>\n W chwili wybuchu pierwszej wojny \u015bwiatowej przebywa\u0142 w Argentynie. Ale jako lojalny oficer, natychmiast zameldowa\u0142 si\u0119 w ambasadzie niemieckiej w Buenos Aires. Zosta\u0142 zmobilizowany i skierowany do s\u0142u\u017cby w Kriegsmarine. S\u0142u\u017cy\u0142 na kr\u0105\u017cowniku pomocniczym „Kronprinz Wilhelm”. W 1915 roku zosta\u0142 wraz z ca\u0142\u0105 za\u0142og\u0105 internowany przez w\u0142adze ameryka\u0144skie. Po podpisaniu traktat\u00f3w pokojowych i odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, wr\u00f3ci\u0142 do Bydgoszczy. Zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do s\u0142u\u017cby w marynarce wojennej. Pojecha\u0142 do Pucka. Zajmowa\u0142 si\u0119 taborem pog\u0142\u0119biarek, kt\u00f3re pracowa\u0142y m.in. w porcie gda\u0144skim.<\/p>\n Kontradmira\u0142 Por\u0119bski wiele s\u0142ysza\u0142 o \u017ceglarskich umiej\u0119tno\u015bciach kapitana. Postanowi\u0142 je wykorzysta\u0107. W rozkazie specjalnym z 4 marca 1921 roku powo\u0142a\u0142 go w sk\u0142ad komisji maj\u0105cej kupi\u0107 \u017caglowiec szkolny. 9 kwietnia Zi\u00f3\u0142kowski obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo „Lwowa”, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 jeszcze w Holandii. By\u0142o to wyr\u00f3\u017cnienie. Mia\u0142 bowiem dowodzi\u0107 najwi\u0119kszym i jedynym polskim statkiem handlowym, a tak\u017ce uczy\u0107 m\u0142odzie\u017c morskiego rzemios\u0142a. T\u0119 prac\u0119 wykonywa\u0142 trzy lata. Pod jego dow\u00f3dztwem „Lw\u00f3w” odby\u0142 podr\u00f3\u017c bodaj najs\u0142ynniejsz\u0105 w naszych dziejach – przez r\u00f3wnik do Brazylii.<\/p>\n W 1924 roku Zi\u00f3\u0142kowski zosta\u0142 wicekomandorem pilot\u00f3w portu gda\u0144skiego. Nominacj\u0119 wr\u0119czy\u0142 mu na Zamku Kr\u00f3lewskim \u00f3wczesny Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Stanis\u0142aw Wojciechowski. Niezwykle delikatna misja! Polak w administracji niemieckiej. Niech\u0119tnie, a nawet wrogo patrzono na jego posuni\u0119cia, dbanie o interesy polskich statk\u00f3w oraz ich za\u0142\u00f3g. Znajomo\u015b\u0107 rzeczy, dyplomacja i kwalifikacje sprawi\u0142y, \u017ce wkr\u00f3tce obj\u0105\u0142 szefostwo pilota\u017cu i kierowa\u0142 nim do dnia wybuchu wojny.<\/p>\n Pierwszy raz zosta\u0142 aresztowany przez Niemc\u00f3w dlatego, \u017ce nie wyrazi\u0142 zgody na wej\u015bcie pancernika „Schleswig-Holstein” do portu gda\u0144skiego. Podczas inspekcji okr\u0119tu zauwa\u017cy\u0142 pod pok\u0142adem grupy \u017co\u0142nierzy, skrzynie – prawdopodobnie z amunicj\u0105, nagromadzenie sprz\u0119tu wojskowego. O swoich spostrze\u017ceniach natychmiast poinformowa\u0142 polskie w\u0142adze konsularne. Wyrazi\u0142 obaw\u0119, \u017ce wizyta okr\u0119tu ma niewiele wsp\u00f3lnego z kurtuazj\u0105. Po przes\u0142uchaniu Niemcy zwolnili Zi\u00f3\u0142kowskiego radz\u0105c, by nie by\u0142 taki dociekliwy.<\/p>\n W kilka godzin po pierwszych strza\u0142ach w kierunku Westerplatte, kapitan Zi\u00f3\u0142kowski ponownie znalaz\u0142 si\u0119 w siedzibie gestapo. Dlaczego nie chce Pan wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107? Przecie\u017c to o panu m\u00f3wi si\u0119 \u201eHamburger Pole\u201d \u2013 (hamburski Polak \u2013 podkr. M. K.). To tam zdobywa\u0142 Pan pierwsze szlify morskie. Pan jest nasz! Raz jeszcze odm\u00f3wi\u0142 udzielenia jakichkolwiek informacji dotycz\u0105cych portu, poruszania si\u0119 w\u015br\u00f3d jego kana\u0142\u00f3w. Trafi\u0142 do obozu. T\u0142uk\u0142 kamienie na Westerplatte. Poddawany by\u0142 rozlicznym torturom. Zgin\u0105\u0142 najprawdopodobniej 22 marca 1940 roku, w Stutthofie, rozstrzelany razem z elit\u0105 Polonii Gda\u0144skiej. Nie chcia\u0142 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z okupantem.<\/p>\n Tadeusz Zi\u00f3\u0142kowski po odej\u015bciu z „Lwowa” pozosta\u0142 wierny sztuce \u017ceglarskiej i m\u0142odym \u017ceglarzom. Od 1932 roku kierowa\u0142 Polskim Klubem Morskim. Szkoli\u0142 harcerzy i student\u00f3w. Z powodzeniem zabiega\u0142 o udzia\u0142 \u017ceglarzy w olimpiadzie 1936 roku. To on skierowa\u0142 na tras\u0119 wy\u015bcigu Sopot \u2013 Kilonia jacht \u201eKorsarz\u201d, pod dow\u00f3dztwem kapitana Tadeusza Prechitko. Jacht pokona\u0142 butnych \u017ceglarzy III Rzeszy. Mazurek D\u0105browskiego towarzyszy\u0142 ceremonii wr\u0119czenia polskim \u017ceglarzom nagrody \u2013 ko\u0142paka kompasowego ze z\u0142ota i srebra, zdobionego kamieniami. Kapitan Zi\u00f3\u0142kowski podarowa\u0142 uczniom sw\u00f3j jacht. Skonstruowa\u0142 jednostk\u0119, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy\u0142a im przez wiele sezon\u00f3w. Przyczyni\u0142 si\u0119 te\u017c do utworzenia Domu Marynarza w Nowym Porcie.<\/p>\n – Wie pan – W\u0142adys\u0142aw Milewski si\u0119gn\u0105\u0142 po kolejn\u0105 fili\u017cank\u0119 herbaty, – kiedy patrzy\u0142em na niego, s\u0142ucha\u0142em komend, to wyobra\u017ca\u0142em sobie, \u017ce pewnie wymy\u015bli\u0142 go London! Tak! Zi\u00f3\u0142kowski przypomina\u0142 mi bohater\u00f3w ksi\u0105\u017cek mojej m\u0142odo\u015bci. Niewysoki, o szerokich barach. Lubi\u0142 stawa\u0107 na rufie, na szeroko rozstawionych nogach. Unosi\u0142 tub\u0119 i grzmia\u0142, nierzadko w niewybredny spos\u00f3b komentuj\u0105c nasze poczynania na rejach. Jak ja teraz si\u0119 nie rozp\u0119kn\u0119, to ja si\u0119 ju\u017c nigdy nie rozp\u0119kn\u0119!<\/em> Chcia\u0142oby si\u0119 ten g\u0142os jeszcze us\u0142ysze\u0107…<\/p>\n By\u0142 patriot\u0105. Cieszy\u0142 si\u0119, \u017ce mo\u017ce p\u0142ywa\u0107 pod polsk\u0105 bander\u0105. Cz\u0119sto przypomina\u0142 uczniom o barwach narodowych, ich symbolice. Gniewa\u0142 si\u0119, gdy ch\u0142opcy \u015bpiewali piosenki niemieckie lub rosyjskie.<\/p>\n – Je\u015bli nie zaczniecie \u015bpiewa\u0107 po polsku, to, to poszo\u0142 won!<\/p>\n By\u0142 wielkim marzycielem. Opowiada\u0142, \u017ce chcia\u0142by mie\u0107 w\u0142asny \u017caglowiec, kt\u00f3rego za\u0142og\u0119 stanowi\u0142oby jego… dwunastu syn\u00f3w! Razem op\u0142ywaliby wszystkie morza \u015bwiata.<\/p>\n Cz\u0119sto \u015bpiewana w Tczewie i na „Lwowie” piosenka zawiera\u0142a zwrotk\u0119, kt\u00f3ra jak\u017ce trafnie i sympatycznie charakteryzowa\u0142a Zi\u00f3\u0142kowskiego. Muza uczniowskiej satyry doskonale uchwyci\u0142a „klimat” tej postaci.<\/p>\n Z mostka s\u0142ycha\u0107 s\u0142\u00f3w zach\u0119t\u0119:<\/em><\/p>\n Szatany przekl\u0119te, <\/em><\/p>\n Ma rodzina ca\u0142a lepiej brasowa\u0142a!<\/em><\/p>\n Ciotka sama cumowa\u0142a, a babka hala\u0142a<\/em><\/p>\n Obermarsa fa\u0142a i bram te\u017c! [24]<\/div><\/strong><\/a> <\/em><\/p>\n Upalne noce sierpniowe 1921 roku, pe\u0142ne spadaj\u0105cych meteoryt\u00f3w, szybko si\u0119 sko\u0144czy\u0142y. O brzasku temperatura si\u0119ga\u0142a ledwie kilku stopni. Myli si\u0119 jednak w zimnej wodzie. Kawa, kt\u00f3r\u0105 podawano na \u015bniadanie, sprawia\u0142a wra\u017cenie zaledwie podgrzanej. Obiady gotowano chyba na wodzie morskiej. Wszystkie potrawy by\u0142y przesolone. Wszystkie produkty pochodzi\u0142y z konserw. Cukierek stanowi\u0142 wielki przysmak. I jeszcze ta pogoda…<\/p>\n Wiatr, deszcz i ch\u0142\u00f3d, a przy tym praca na wysoko\u015bci o\u015bmiu pi\u0119ter, gdzie dmie tak silnie, \u017ce wydaje si\u0119, i\u017c wewn\u0105trz nic nie zostanie, bo wszystko wydmucha. Robisz w g\u00f3rze i decydujesz si\u0119: albo robi\u0107 pr\u0119dko i by\u0107 gotowym na upadek na \u0142eb i na szyj\u0119, albo wcale nie robi\u0107 i zle\u017a\u0107 ku swej ha\u0144bie na d\u00f3\u0142. Ja dotychczas nie z\u0142azi\u0142em i z\u0142azi\u0107 nie b\u0119d\u0119. Staram si\u0119 rozwin\u0105\u0107 w ka\u017cdym palcu tak\u0105 si\u0142\u0119, by na ka\u017cdym z nich m\u00f3c si\u0119 utrzyma\u0107, bo wi\u0119cej ni\u017c jednym palcem trzyma\u0107 si\u0119 nie masz prawa i czasu. Hm… Wcale nie ma czasu na \u017cadn\u0105 poezj\u0119 lub marzycielsko\u015b\u0107. Stale masz si\u0119 na baczno\u015bci przed sygna\u0142ami alarmowymi lub ogl\u0105dasz si\u0119, by jaka belka nie spad\u0142a na \u0142eb, gdy kt\u00f3ry\u015b z go\u015bci nie t\u0119 link\u0119 popu\u015bci\u0142. (…) Wieczorami je\u017adzimy \u0142odzi\u0105 pod \u017caglami. Jest to jedna z trzech przyjemno\u015bci dost\u0119pnych obecnie dla mnie i innych. Pozosta\u0142ymi przyjemno\u015bciami s\u0105: papierosy i s\u0142odka woda. <\/em>[25]<\/p><\/blockquote><\/strong><\/em><\/a><\/p>\n Morderczy trening ze wspinaniem si\u0119 na reje, by rozwin\u0105\u0107 lub zwin\u0105\u0107 \u017cagle, by\u0142 ich codzienno\u015bci\u0105. Musieli sta\u0107 si\u0119 za\u0142og\u0105 sprawn\u0105, szybko wykonuj\u0105c\u0105 manewry. Kilka razy w ci\u0105gu dnia rozlega\u0142y si\u0119 okrzyki z komendami alarmowymi. „Lw\u00f3w” unosi\u0142 wtedy kotwice, rozwija\u0142 \u017cagle, by po pokonaniu paru mil powr\u00f3ci\u0107 na kotwicowisko. Ledwie \u017cagle zosta\u0142y sklarowane, zn\u00f3w gwizdki, okrzyki i wszystko zaczyna\u0142o si\u0119 od pocz\u0105tku. Komendant Zi\u00f3\u0142kowski wielokrotnie t\u0142umaczy\u0142 zmordowanym ch\u0142opcom, \u017ce wszystkie manewry musz\u0105 wykonywa\u0107 perfekcyjnie, by w najbardziej nawet sztormowej pogodzie mogli pewnie wprowadzi\u0107 statek do kana\u0142\u00f3w portowych. Najwi\u0119kszych entuzjast\u00f3w \u017cagli i morza kapitan premiowa\u0142… dodatkow\u0105 prac\u0105. Kilku uczni\u00f3w skierowano na kurs instruktor\u00f3w sygnalizacji morskiej.<\/p>\n „Lw\u00f3w” niezmiennie wzbudza\u0142 wielkie zainteresowanie w ca\u0142ym kraju. Reporterzy cz\u0119sto odwiedzali to „morskie przedszkole”, fotografowali „orl\u0119ta morskie”, portretowali „przysz\u0142ych zdobywc\u00f3w morza, kt\u00f3rzy bia\u0142o-czerwon\u0105 bander\u0119 zanios\u0105 na kra\u0144ce \u015bwiata”. Przybywa\u0142y delegacje szkolne i cz\u0142onkowie Ligi Morskiej. Wizyt\u0119 na „Lwowie” uwa\u017cano za wielk\u0105 atrakcj\u0119. Zje\u017cd\u017cali si\u0119 wi\u0119c ludziska, litowali nad losem ch\u0142opc\u00f3w, wyra\u017cali dum\u0119, ze \u0142zami w oczach m\u00f3wili o patriotyzmie, ale dla m\u0142odych marynarzy rzecz\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 by\u0142o to, \u017ce podczas tych wizyt mogli zapali\u0107 dodatkowego papierosa, pocz\u0119stowa\u0107 si\u0119 \u0142akociami lub wypi\u0107 kufel piwa.<\/p>\n 18 sierpnia 1921 roku tczewiacy podejmowali 26. uczni\u00f3w esto\u0144skiej szko\u0142y morskiej. Nast\u0119pnego dnia rewizyta. Kapitan osobi\u015bcie wybra\u0142 cz\u0142onk\u00f3w delegacji. Gdy zameldowano mu, \u017ce ch\u0142opcy s\u0105 gotowi, wyszed\u0142 na pok\u0142ad i kaza\u0142 im zdj\u0105\u0107 czapki. Przeszed\u0142 przed szeregiem, ale \u017cadnemu z ch\u0142opc\u00f3w nie spojrza\u0142 w oczy. Stan\u0105\u0142 z boku i wyci\u0105gni\u0119t\u0105 d\u0142oni\u0105 wskazywa\u0142 niekt\u00f3rych z nich polecaj\u0105c, aby wyst\u0105pili przed szereg. I paln\u0105\u0142 kazanie na temat fryzur. Nast\u0119pny wyk\u0142ad dotyczy\u0142 zasad golenia. Wreszcie „kamaszki, plamki oraz dziureczki na ubraniu”. Kolejne ofiary wyst\u0105pi\u0142y przed szereg. W rezultacie „Lw\u00f3w” by\u0142 reprezentowany na statku esto\u0144skim zaledwie przez czternastu ch\u0142opc\u00f3w.<\/p>\n Na powr\u00f3t „anio\u0142k\u00f3w”, jak z\u0142o\u015bliwie nazwano tych, do kt\u00f3rych komendant nie mia\u0142 pretensji, czeka\u0142 oficer wachtowy, czekali koledzy. W jakim stanie zamelduj\u0105 si\u0119 na pok\u0142adzie? Przyjmowano zak\u0142ady, kt\u00f3rych stawk\u0105 by\u0142y niebagatelne kwoty. A tamci przyszli z dwugodzinnym op\u00f3\u017anieniem. Ich kondycja by\u0142a dalece odmienna od „wyj\u015bciowej”. Komendant nie przyjmowa\u0142 do wiadomo\u015bci, \u017ce nie mogli odmawia\u0107, gdy wznoszono toasty z \u017cyczeniami pomy\u015blno\u015bci w sztormie i ciszy! Nawet konieczno\u015b\u0107 wypicia za przysz\u0142\u0105 flot\u0119 polsk\u0105 nie zmieni\u0142a wyrazu jego twarzy. Burza wisia\u0142a w powietrzu. I to ca\u0142\u0105 dob\u0119.<\/p>\n A dzi\u015b <\/em>– notowa\u0142 Stanis\u0142aw Kosko – dow\u00f3dztwo statku zrobi\u0142o nam frajd\u0119. Niech ich szlag trafi! Ot\u00f3\u017c na manewry kazano nam stawi\u0107 si\u0119 boso. Przez dwie godziny pracy na masztach i rejach <\/em>sta\u0142o si\u0119 boso na tych linkach, co s\u0105 tak cienkie jak \u0142adny paluszek niewie\u015bci. Po tej operacji kilku posz\u0142o si\u0119 banda\u017cowa\u0107, kilku rozciera\u0142o i moczy\u0142o nogi, a reszta kl\u0119\u0142a! <\/em>[26]<\/p><\/blockquote><\/strong><\/em><\/a><\/p>\n Sobot\u0119 nazwano „dniem familijnym”. Odbywa\u0142o si\u0119 wtedy wielkie pranie i mycie, prasowanie i cerowanie, fasowanie nowych ubra\u0144 i konserwacja starych.<\/p>\n – Niech no tylko przyjad\u0105 kandydaty! – s\u0142ysza\u0142o si\u0119 tu i \u00f3wdzie. – Ju\u017c my si\u0119 postaramy, aby i oni poznali smak tego \u017cywota! A my sobie odpoczniemy!<\/p>\n Latem 1921 roku przeprowadzono kolejne egzaminy wst\u0119pne. Tych, kt\u00f3rzy pomy\u015blnie zdali cz\u0119\u015b\u0107 teoretyczn\u0105, skierowano na „Lw\u00f3w”, by tam przekonali si\u0119 dog\u0142\u0119bnie, czy rzeczywi\u015bcie s\u0105 w stanie podo\u0142a\u0107 trudom morskiego fachu. Na ich opiekun\u00f3w wyznaczono uczni\u00f3w starszego rocznika. Jednym z nich zosta\u0142 Stanis\u0142aw Kosko.<\/p>\n A jakie to nierozgarni\u0119te, niemrawe i leniwe przy pracy na statku. Ucz\u0119 te\u017c ich wszystkiego, co sam umiem i ganiam! Mocny Bo\u017ce! I oni s\u0105 biedni, i ja te\u017c… A co z nimi za kawa\u0142y si\u0119 dziej\u0105! Jeden przychodzi i wskazuj\u0105c na wisz\u0105cy st\u00f3\u0142, pyta: <\/em>Prawda, panie, to hamak? To\u015bmy ryczeli ze \u015bmiechu! <\/em>[27]<\/p><\/blockquote><\/strong><\/em><\/a><\/p>\n Nowi z namaszczeniem patrzyli na starszych koleg\u00f3w. Podziwiali ich zr\u0119czno\u015b\u0107 w chodzeniu na wantach i rejach, przys\u0142uchiwali si\u0119 fachowym okre\u015bleniom, jakimi tamci lubili si\u0119 popisywa\u0107. Zwracanie si\u0119 per <\/em>prosz\u0119 pana w stosunku do starszego rocznika, sta\u0142o si\u0119 zwyczajem. I to na kilka lat.<\/p>\n – Wielokrotnie zwraca\u0142em kolegom uwag\u0119, \u017ce niew\u0142a\u015bciwie odnosz\u0105 si\u0119 do nowych uczni\u00f3w – wspomina\u0142 Stanis\u0142aw Wojciechowski. – Celowali, oczywi\u015bcie, synowie bogaczy, ci rozkapryszeni paniczykowie.<\/p>\n Pod koniec sierpnia 1921 roku rozesz\u0142a si\u0119 wiadomo\u015b\u0107, \u017ce w pierwszy zagraniczny rejs „Lw\u00f3w” pop\u0142ynie do Francji. Rozpocz\u0119to ju\u017c nawet \u0142adowanie w\u0119gla. S\u0142uchacze starszego rocznika z satysfakcj\u0105 kolportowali informacj\u0119, i\u017c 12 wrze\u015bnia komendant wyruguje kandydat\u00f3w, bo ci wnosz\u0105 tylko zamieszanie i przeszkadzaj\u0105<\/em>. Sami z nadzwyczajn\u0105 zwinno\u015bci\u0105 biegali po wantach, by zapewni\u0107 sobie miejsce w tym pierwszym rejsie. Jeszcze my na Ba\u0142tyku poka\u017cemy fason<\/em>!<\/p>\n Pewne stanowisko na statku ju\u017c osi\u0105gn\u0105\u0142em –<\/em> pisa\u0142 Stanis\u0142aw Kosko, – bo jestem podoficerem dru\u017cynowym i sygnalist\u0105, a stary marynarz G\u0142owacki wo\u0142a do mnie: <\/em>Panie majster, wi\u0119c cz\u0142ek powoli wypycha si\u0119 z t\u0142umu, dalej! <\/em>[28]<\/p><\/blockquote><\/a><\/p>\n W ostatni\u0105 niedziel\u0119 sierpnia pogoda sprzyja\u0142a \u017cegludze pod \u017caglami. Wi\u0119c ruszyli. Najpierw kilka manewr\u00f3w na wodach Zatoki Gda\u0144skiej. Stary \u017caglowiec poczu\u0142 wiatr. Po rozwini\u0119ciu \u017cagli m\u0142odzi marynarze wolno schodzili na pok\u0142ad. Wiatr ich orze\u017awia\u0142, by\u0142 nagrod\u0105 za tygodnie ci\u0119\u017ckiej pracy.<\/p>\n Bozia nam da\u0142a silny wiatr i fal\u0119. Jazda by\u0142a kawalerska, nie ma co! Statek rozwin\u0105\u0142 wszystkie 17 \u017cagli, po\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na bok, ko\u0142ysa\u0142 si\u0119 wzd\u0142u\u017c i szerz, a fale se pryska\u0142y za burt\u0105, gdzie blade od wzruszenia i morskich bole\u015bci twarze biega\u0142y jak pijane, coraz nakrywaj\u0105c si\u0119 nogami lub innym d\u017awiganym ci\u0119\u017carem. <\/em>[29]<\/p><\/blockquote><\/strong><\/em><\/a><\/p>\n Wieczorem stan\u0119li na kotwicy. Dwie szalupy pop\u0142yn\u0119\u0142y do brzegu. Ch\u0142opcy zwracali na siebie uwag\u0119 g\u0142o\u015bnymi rozmowami. Niekt\u00f3rzy imponowali kolegom sposobem i stylem bycia, a przede wszystkim umiej\u0119tno\u015bci\u0105 wykorzystywania wczasowicz\u00f3w. Ci, \u0142asi na ka\u017cd\u0105 atrakcj\u0119, cho\u0107by opowie\u015bci nieopierzonych wilk\u00f3w morskich, fundowali im napoje i otwierali papiero\u015bnice. Zaprosili wi\u0119c ch\u0142opcy wczasowicz\u00f3w na wycieczk\u0119 do burt \u017caglowca, kt\u00f3ry sta\u0142 trzy mile od brzegu. Tam dali popis umiej\u0119tno\u015bci w p\u0142ywaniu. Wspinali si\u0119 na bukszpryt i skakali do wody. Z Gda\u0144ska i okolic przyby\u0142o kilkadziesi\u0105t \u0142odzi spacerowych, by ogl\u0105da\u0107 to widowisko. W\u00f3wczas te\u017c zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 stawania na jab\u0142ku, najwy\u017cszym punkcie \u017caglowca. Popisy nagradzano oklaskami i zaproszeniami na kolejny pocz\u0119stunek.<\/p>\n Komendant Zi\u00f3\u0142kowski tolerowa\u0142 te zabawy. Z przyjemno\u015bci\u0105 patrzy\u0142 na popisy wychowank\u00f3w. Nie wszystkim jednak pozwala\u0142 na podobne sp\u0119dzanie czasu. W swojej bezpo\u015bredniej dyspozycji pozostawi\u0142 o\u015bmiu ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rzy rokowali „najwi\u0119ksze nadzieje” i mogli – jego zdaniem – szybko opanowa\u0107 tajniki nawigacji. Da\u0142 im komplet map nawigacyjnych, przyrz\u0105dy oraz lunety. Ch\u0142opcy pe\u0142nili wachty na mostku kapita\u0144skim. Pozwolono im obs\u0142ugiwa\u0107 telegraf oraz zast\u0119powa\u0107 sternika. Komendant wypytywa\u0142 oficer\u00f3w o ich spostrze\u017cenia na temat wybra\u0144c\u00f3w. Nierzadko sam przeprowadza\u0142 z nimi zaj\u0119cia.<\/p>\n – Je\u015bli na \u015brod\u0119 kt\u00f3ry\u015b z was nie b\u0119dzie zna\u0142 chocia\u017c jednej linki, to ka\u017c\u0119 pasy z was drze\u0107, a takie! a nie na portkach, jeno na sk\u00f3rze! Jak bolszewiki polskim u\u0142anom!<\/p>\n Wkuwali dzie\u0144 i noc. \u015arodowy egzamin zdali pomy\u015blnie.<\/p>\n Zbli\u017ca\u0142 si\u0119 4 wrze\u015bnia 1921 roku, dzie\u0144 po\u015bwi\u0119cenia statku, akt, kt\u00f3ry mia\u0142 zdecydowa\u0107 o oficjalnym przyj\u0119ciu \u017caglowca do eksploatacji. Malowano burty i nadbud\u00f3wki, klarowano \u017cagle i liny, cegie\u0142kowano pok\u0142ad. Oficerowie nie pozwalali nawet na chwil\u0119 wytchnienia.<\/p>\n Wielu z tego wzgl\u0119du jest niezadowolonych, bo a\u017c trudno im si\u0119 w robocie zorientowa\u0107. Jest moc karnych raport\u00f3w i rezultat: siedmiu kandydat\u00f3w ju\u017c zwolniono na w\u0142asn\u0105 pro\u015bb\u0119, a sze\u015bciu ju\u017c podania z\u0142o\u017cy\u0142o. Ciesz\u0119 si\u0119 z tego bardzo, gdy\u017c b\u0119dzie mniejszy t\u0142ok i bardziej dobrane towarzystwo. U nas wszystko po staremu, pr\u00f3cz wypadku, kt\u00f3ry wydarzy\u0142 si\u0119 podczas manewr\u00f3w. Ot\u00f3\u017c przy podnoszeniu zerwa\u0142a si\u0119 z okucia g\u00f3rna reja na wysoko\u015bci 35 metr\u00f3w i gdyby nie topenanty, kt\u00f3re j\u0105 trzymaj\u0105 w p\u0142aszczy\u017anie poziomej, m\u00f3g\u0142by by\u0107 bardzo powa\u017cny wypadek. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na pot\u0142uczeniu ludzi ci\u0119\u017ckimi \u0142a\u0144cuchami. Ja osobi\u015bcie <\/em>siad\u0142em w szybki spos\u00f3b na jakie\u015b \u015bruby i potem jaki\u015b czas czu\u0142em wstr\u0119t do siadania w og\u00f3le. <\/em>[30]<\/p><\/blockquote><\/a><\/p>\n W ostatnim dniu sierpnia sztorm przerwa\u0142 prace pok\u0142adowe. Komendant zastanawia\u0142 si\u0119, czy nie by\u0142oby bezpieczniej podnie\u015b\u0107 kotwice i ruszy\u0107 dalej od brzeg\u00f3w. Burza jednak jak szybko si\u0119 pojawi\u0142a, tak min\u0119\u0142a. Tylko na wyczyszczonych deskach pok\u0142adu zostawi\u0142a pian\u0119 po falach, kt\u00f3re si\u0119 tam dosta\u0142y. Ch\u0142opcy siedzieli na dziobie. Pierwszy bowiem raz widzieli tak wzburzone morze.<\/p>\n 3 wrze\u015bnia „Lw\u00f3w” podni\u00f3s\u0142 kotwice i po\u017ceglowa\u0142 do gdy\u0144skiego mola, kt\u00f3rego budowy jeszcze nie uko\u0144czono. Mia\u0142o si\u0119 tam odby\u0107 po\u015bwi\u0119cenie statku. Kilkana\u015bcie metr\u00f3w przed ostatnimi palami znajdowa\u0142 si\u0119 taras widokowy dla kuracjuszy.<\/p>\n Zapowiada\u0142a si\u0119 \u015bwietna pogoda. Na pok\u0142adzie ustawiono \u0142awki przed o\u0142tarzem, kt\u00f3ry przyozdobiono kwiatami i bia\u0142ym p\u0142\u00f3tnem.<\/p>\n – Chodzi\u0142em w glorii i chwale! – powiedzia\u0142 mi Tadeusz Bykowski,[31]<\/a> ucze\u0144 pierwszego kursu. – Razem z koleg\u0105 oraz porucznikiem Klejnot-Turskim zosta\u0142em wyznaczony w sk\u0142ad delegacji, kt\u00f3ra pojecha\u0142a do Lwowa. Jego mieszkanki przygotowa\u0142y wspania\u0142\u0105 bander\u0119, specjalnie na po\u015bwi\u0119cenie \u017caglowca. Witano nas jak wys\u0142annik\u00f3w kr\u00f3lewskich. Przedstawiciele Rady Miejskiej wyst\u0105pili w \u017cupanach. Nastr\u00f3j patriotycznego uniesienia udzieli\u0142 si\u0119 wszystkim uczestnikom uroczysto\u015bci. Kobiety p\u0142aka\u0142y. M\u0119\u017cczy\u017ani dumnie wyprostowani, patrzyli przed siebie. Trzyma\u0142em t\u0119 bander\u0119 jak naj\u015bwi\u0119tsze relikwie. P\u00f3\u017aniej, w czasie uroczysto\u015bci, wci\u0105ga\u0142em j\u0105 na maszt.<\/p>\n Po\u015bwi\u0119cenie bandery „Lwowa”<\/p><\/div>\n Dnia 4 wrze\u015bnia b.r. odby\u0142a si\u0119 w Gdyni uroczysto\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia statku szkolnego Lw\u00f3w oraz przej\u0119cie bandery ofiarowanej mu przez lwowianki. Aktu po\u015bwi\u0119cenia statku i bandery dokona\u0142 ks. Paykart, dziekan morski. Bander\u0119 dor\u0119czy\u0142 komendantowi umy\u015blnie przyby\u0142y wiceprezydent m. Lwowa, dr Stahl. Na uroczysto\u015bci obecny by\u0142 r\u00f3wnie\u017c pose\u0142 m. Lwowa, prof. dr G\u0142\u0105bi\u0144ski. Pr\u00f3cz tego przybyli przedstawiciele w\u0142adz l\u0105dowych i morskich. Wyg\u0142oszone na uroczysto\u015bci mowy \u015bwiadczy\u0142y o tym, \u017ce donios\u0142a dla przysz\u0142o\u015bci pa\u0144stwa polskiego sprawa morza i floty liczy\u0107 mo\u017ce na poparcie zar\u00f3wno czynnik\u00f3w rz\u0105dowych, jak spo\u0142ecznych. [32]<\/a><\/strong><\/p>\n Nabo\u017ce\u0144stwo po inauguracji roku szkolnego w 1920 roku<\/p><\/div>\n Wincenty Bartosiak odstawi\u0142 lampk\u0119 czerwonego wina.<\/p>\n – Prosz\u0119 szampana! \u2013 zawo\u0142a\u0142 do kelnera. – Nie wypada, aby\u015bmy wspominaj\u0105c tamte dzieje nie napili si\u0119 szampana! Przecie\u017c tym trunkiem wznosili\u015bmy wtedy toasty za pomy\u015blno\u015b\u0107 statku i bandery. Tak, tak, tak\u017ce uczniowie! Ta chwila by\u0142a przecie\u017c wa\u017cna dla ka\u017cdego z nas: komendanta, bosmana, studenta!<\/p>\n Musuj\u0105cy p\u0142yn przywo\u0142ywa\u0142 wspomnienia.<\/p>\n – Gdy sko\u0144czy\u0142 si\u0119 szampan, komendant wyda\u0142 polecenie „\u015bci\u0105gni\u0119cia posi\u0142k\u00f3w”. Niech pan sobie wyobrazi, jak odpowiedzialna to by\u0142a misja, jak niezwykle skrupulatnie nale\u017ca\u0142o dobra\u0107 ekip\u0119, kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142oby zawierzy\u0107 tak cenny towar! Po godzinie oczekiwania dostrzegli\u015bmy na nabrze\u017cu naszych wys\u0142annik\u00f3w. Nie\u015bli kilkana\u015bcie skrzynek szampana, wina i piwa. Rumie\u0144ce na ich twarzach zdradza\u0142y, \u017ce zanim zainwestowali statkowe pieni\u0105dze, dokonali degustacji trunk\u00f3w. Kiedy weszli na trap \u0142\u0105cz\u0105cy „Lw\u00f3w” z molem, stracili r\u00f3wnowag\u0119… No i sta\u0142o si\u0119\u2026 Us\u0142yszeli\u015bmy g\u0142o\u015bny plusk! Strumie\u0144 wody si\u0119gn\u0105\u0142 pok\u0142adu. Konsternacja towarzystwa i tych nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w nie mia\u0142a granic. Tyle alkoholu wpad\u0142o do wody, Bo\u017ce, a jaki wstyd! Co robi\u0107? G\u0142\u0119boko\u015b\u0107 w tym miejscu przekracza\u0142a pi\u0119\u0107 metr\u00f3w. Woda by\u0142a bardzo zimna. Pos\u0142ano wi\u0119c po nurk\u00f3w z marynarki wojennej. Ci przybyli natychmiast i wszystko wy\u0142owili. Tyle tylko, \u017ce zap\u0142at\u0119 stanowi\u0142a istotna cz\u0119\u015b\u0107 podmorskiego skarbu. C\u00f3\u017c by\u0142o robi\u0107? Najwa\u017cniejszy by\u0142 nasz honor.<\/p>\n Z ka\u017cd\u0105 opr\u00f3\u017cnion\u0105 butelk\u0105 nastr\u00f3j na pok\u0142adzie stawa\u0142 si\u0119 coraz bardziej podnios\u0142y. Toasty zast\u0105piono wierszami i poematami domoros\u0142ych marynist\u00f3w.<\/p>\n Ko\u0142yska wielka, mocno zbudowana, <\/em><\/p>\n Lekko si\u0119 ko\u0142ysze, kszta\u0142ty ma wspania\u0142e, <\/em><\/p>\n Imi\u0119 jej pi\u0119kne, statkiem <\/em>Lw\u00f3w nazwana, <\/em><\/p>\n A nad ni\u0105 buja kr\u00f3lewski ptak bia\u0142y. (…) <\/em><\/p>\n Tu <\/em>Pomorzanin mierzy wodn\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119, <\/em><\/p>\n Haller z <\/em>Pi\u0142sudskim strzeg\u0105 granic morza, <\/em><\/p>\n Hen <\/em>Krakus z <\/em>Wand\u0105, jak szare go\u0142\u0119bie <\/em><\/p>\n Szybuj\u0105 w dali, gdzie krwawi si\u0119 zorza. … <\/em><\/p>\n A w\u015br\u00f3d nich dumnie stoi <\/em>Lw\u00f3w wspania\u0142y, <\/em><\/p>\n \u017bagle rozwija, do lotu si\u0119 zbiera, <\/em><\/p>\n Bo na nim orl\u0105t m\u0142odych zast\u0119p ca\u0142y. <\/em><\/p>\n Dla kt\u00f3rych morze cel \u017cycia zawiera. <\/em>[33]<\/a><\/p>\n Jednym z uczestnik\u00f3w uroczysto\u015bci podniesienia bandery na \u201eLwowie\u201d 4 wrze\u015bnia 1921 roku by\u0142 – cz\u0119sto w owym czasie przebywaj\u0105cy na Wybrze\u017cu – Stefan \u017beromski. [34]<\/a> Po mszy nie pozosta\u0142 w gronie go\u015bci. Przemierza\u0142 pok\u0142ad od dziobu do rufy. Spogl\u0105da\u0142 na wysokie maszty, rozmawia\u0142 z ch\u0142opcami pe\u0142ni\u0105cymi s\u0142u\u017cb\u0119, z sta\u0142\u0105 za\u0142og\u0105 \u017caglowca. P\u00f3\u017aniej siad\u0142 na rufie. Wpatrywa\u0142 si\u0119 w t\u0119 logiczn\u0105 pl\u0105tanin\u0119 lin, w dusz\u0119 statku, kryj\u0105c\u0105 si\u0119 po\u015br\u00f3d rei. Rejestrowa\u0142 w pami\u0119ci szczeg\u00f3\u0142y statkowej konstrukcji, upoetycznia\u0142 j\u0105 i czyni\u0142 istot\u0105 \u017cyw\u0105. Zapewne w czasie tych w\u0142a\u015bnie godzin zrodzi\u0142a si\u0119 wizja \u017caglowca „\u0141ab\u0119d\u017a”, zbudowanego przez legendarnego Jana z Kolna.<\/p>\n Z tej to nieprzebranej obfito\u015bci przedniego budulca wybra\u0142, wysuszy\u0142 podpaleniem, obrobi\u0142 toporem przy pomocy majstr\u00f3w w swym rzemio\u015ble naprz\u00f3d st\u0119p\u0119 d\u0119bow\u0105, bal olbrzymi, kloc celny, kt\u00f3ry mia\u0142 le\u017ce\u0107 w spodzie galeony. Na przedzie pie\u0144 \u00f3w d\u0119bowy ku g\u00f3rze si\u0119 zgina\u0142, a przemy\u015blnymi wr\u0119by i wie\u0144cowaniem niez\u0142omnym spaja\u0142 si\u0119 z przedni\u0105 sztab\u0105, na moc w st\u0119p\u0119 wprawion\u0105. G\u00f3rny kraniec tej szyi \u0142ab\u0119dziej, sztaby przedniej by\u0142 podstaw\u0105 rufy okr\u0119tu. Do drugiego ko\u0144ca st\u0119py przytwierdzona zosta\u0142a na g\u0142ucho, podobnie jak przednia, pot\u0119\u017cna sztaba zadnia. Na niej rud\u0142o zawieszone by\u0107 mia\u0142o.[35]<\/a><\/strong><\/p>\n Nazajutrz „Lw\u00f3w” wyp\u0142yn\u0105\u0142 w morze. Tegoroczny sezon \u017ceglugi szkolnej dobiega\u0142 ko\u0144ca. Komendant Zi\u00f3\u0142kowski chcia\u0142 czas ten wykorzysta\u0107 na doskonalenie praktycznych umiej\u0119tno\u015bci uczni\u00f3w. Niestety, nie dosz\u0142a do skutku planowana wyprawa do Cherbourga. Nikt nie chcia\u0142 powierzy\u0107 swych towar\u00f3w \u0142adowniom „Lwowa”. W sezonie 1921 roku statek nie zarobi\u0142 ani grosza. Na morzu tylko wiatr by\u0142 bezp\u0142atny. Korzystano wi\u0119c do woli ze sprzyjaj\u0105cej aury.<\/p>\n Siedemna\u015bcie \u017cagli „Lwowa” nios\u0142o statek wzd\u0142u\u017c i wszerz Zatoki Gda\u0144skiej. Pasa\u017cerowie i za\u0142ogi parowc\u00f3w zmierzaj\u0105cych do portu obserwowali t\u0119 kawalersk\u0105 jazd\u0119. \u017baglowiec k\u0142ad\u0142 si\u0119 na burty, dziobem odrzuca\u0142 wod\u0119, prostowa\u0142, by po chwili zmieni\u0107 kierunek i szybciej \u015bci\u0105ga\u0107 na reje ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rzy refowali \u017cagle, gonili wiatr, nieustannie zmieniaj\u0105cy kierunek.<\/p>\n Komendant Zi\u00f3\u0142kowski zazwyczaj przebywa\u0142 na rufie. Przy sterze stali jego sygnali\u015bci. Ostrzyli statek do wiatru, pod\u0105\u017cali za uciekaj\u0105cymi podmuchami.<\/p>\n Na \u015brednim pok\u0142adzie by\u0142 obraz prawdziwego pobojowiska. Ci <\/em>chorzy, pom\u0119czeni, le\u017celi jeden przy drugim. J\u0119czeli, wzdychali, a potem drzemali. Wola\u0142em sta\u0107 na mostku <\/em>– pisa\u0142 Stanis\u0142aw Kosko. – Tam chocia\u017c zimno, ale nie tak duszno i grunt widoki. Mam ich obecnie du\u017co w pami\u0119ci, bo przez trzy noce mia\u0142em czterogodzinne dy\u017cury, podczas kt\u00f3rych obowi\u0105zkiem pierwszym jest wpatrywanie si\u0119 w morze, by na co nie wle\u017a\u0107 lub co\u015b zobaczy\u0107. Wielu moich wsp\u00f3\u0142towarzyszy po tych dy\u017curach le\u017cy, bo si\u0119 przezi\u0119bili, ale ja k\u0142ad\u0119 ciep\u0142y sweter.<\/em><\/p>\n Drugiego dnia mieli\u015bmy <\/em>sztil. Wiatru by\u0142o mo\u017ce za 3 marki polskie i statek p\u0142yn\u0105\u0142 pod wszystkimi \u017caglami. Bractwo troch\u0119 wypoczywa\u0142o. Ale przysz\u0142a noc. Jak si\u0119 zerwa\u0142 wiatr, zacz\u0119\u0142y si\u0119 manewry \u017caglami, motorami, razem i osobno. To\u015bmy wszyscy nad ranem spali na rejach, marsach, gdzie kto sta\u0142 lub wisia\u0142. <\/em>[36]<\/p><\/blockquote><\/a><\/p>\n Gdy \u201eLw\u00f3w\u201d powr\u00f3ci\u0142 na red\u0119 Gda\u0144ska, z jego pok\u0142adu zesz\u0142o i po\u017cegna\u0142o si\u0119 z morzem pi\u0119ciu kandydat\u00f3w. Pozostali tylko najbardziej wytrwali, ci z pierwszego kursu, zaprawieni w pracy, przywykli do trud\u00f3w statkowego \u017cycia.<\/p>\n Jesie\u0144 na Ba\u0142tyku potrafi zaskoczy\u0107 \u017ceglarza wspania\u0142\u0105 i s\u0142oneczn\u0105 pogod\u0105. Bywa jednak, \u017ce sztormy trwaj\u0105 ca\u0142ymi tygodniami. 15 wrze\u015bnia „Lw\u00f3w” ruszy\u0142 z Gdyni na kolejny trening. Popo\u0142udniowe s\u0142o\u0144ce nie wr\u00f3\u017cy\u0142o zmiany pogody. Jednak kilka minut po p\u00f3\u0142nocy spad\u0142 obfity deszcz z gradem. Lodowe kulki uderza\u0142y o pok\u0142ad z niezwyk\u0142\u0105 si\u0142\u0105. Kto tylko m\u00f3g\u0142, chowa\u0142 si\u0119 przed ch\u0142odnymi razami. Po deszczu – wiatr. Rozko\u0142ysa\u0142 morze do tego stopnia, \u017ce pok\u0142ad niemal nieustannie przykrywa\u0142y przewalaj\u0105ce si\u0119 przez niego masy wody. Nawet najodwa\u017cniejsi nie ryzykowali chodzenia wzd\u0142u\u017c burt. Nagle… huk! W mgnieniu oka pot\u0119\u017cne p\u0142\u00f3tno zamieni\u0142o si\u0119 w strz\u0119py. Wiatr przybiera\u0142 na sile. Komendant poleci\u0142 jednak zmian\u0119 \u017cagla.<\/p>\n – Nie, ja nie p\u00f3jd\u0119!<\/p>\n – Boj\u0119 si\u0119, przecie\u017c to pewna \u015bmier\u0107! – broni\u0142 si\u0119 inny z uczni\u00f3w.<\/p>\n Komendant Zi\u00f3\u0142kowski skoczy\u0142 do dyskutuj\u0105cej grupy. Jak to? Nie chc\u0105 wykona\u0107 rozkazu?<\/p>\n – A kto za was to zrobi? Na maszty – szkrabaj si\u0119! \u2013 pad\u0142 rozkaz nie dopuszczaj\u0105cy najmniejszego nawet sprzeciwu.<\/p>\n Pot\u0119\u017cna fala przewr\u00f3ci\u0142a pierwszego z id\u0105cych.<\/p>\n – Naaa maaaszty!!! – dobieg\u0142 ich dono\u015bny g\u0142os kapitana, bo tylko on m\u00f3g\u0142 konkurowa\u0107 z wyj\u0105cym wiatrem.<\/p>\n Po kilku sekundach wszyscy byli przemoczeni. Zimna woda parali\u017cowa\u0142a ruchy, wywo\u0142ywa\u0142a dreszcze. Kurczowo trzymali si\u0119 lin. Gdy na statek zwali\u0142y si\u0119 kolejne fale, na plecach poczuli nieludzki ci\u0119\u017car. Sp\u0142ywa\u0142 po nich topornie, jakby zawiedziony, \u017ce nie uda\u0142o mu si\u0119 cho\u0107by jednego z nich zliza\u0107 z want. Po chwili kolejny huk. Bezansztaksel. P\u0119k\u0142y te\u017c liny sygna\u0142owe. Trzeba by\u0142o refowa\u0107 nast\u0119pne \u017cagle. Na maszty pos\u0142ano wszystkich, kt\u00f3rzy mogli pracowa\u0107. Niewielu. Cz\u0119\u015b\u0107 j\u0119cza\u0142a pod pok\u0142adem, inni chorowali u g\u00f3ry. Mija\u0142y godziny. Trzy, cztery, sze\u015b\u0107…<\/p>\n Rano chwila wytchnienia. Komendant by\u0142 jednak bezwzgl\u0119dny.<\/p>\n – Skr\u00f3ci\u0107 wszystkie \u017cagle!!!<\/p>\n Nikt z \u017cegluj\u0105cych po Ba\u0142tyku nie potrafi powiedzie\u0107, kiedy sko\u0144czy si\u0119 sztorm. Szaro\u015b\u0107, kt\u00f3ra poprzedza s\u0142o\u0144ce, mo\u017ce by\u0107 myl\u0105ca; os\u0142abia czujno\u015b\u0107 \u017ceglarza wobec \u017cywio\u0142u.<\/p>\n Wn\u0119trze statku przedstawia\u0142o op\u0142akany widok. Wsz\u0119dzie woda, porozrzucane sprz\u0119ty, pl\u0105tanina lin i podartych \u017cagli. Kucharz zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c posprz\u0105ta\u0107 kuchni\u0119. Aromat \u015bwie\u017co zaparzonej kawy sta\u0142 si\u0119 balsamem dla dusz pora\u017conych strachem.<\/p>\n Kiedy ostatni ucze\u0144 podchodzi\u0142 z misk\u0105 po ciep\u0142\u0105 straw\u0119, na pok\u0142adzie pojawi\u0142 si\u0119 komendant. Patrzy\u0142 na ci\u0105gle wzburzone morze, na wisz\u0105ce nad wod\u0105 tumany postrz\u0119pionych chmur.<\/p>\n – Czy \u017cagle skr\u00f3cone? – zapyta\u0142 oficera wachtowego. Zszed\u0142 na mi\u0119dzypok\u0142ad. Sprawdzi\u0142, czy liny s\u0105 dobrze zaknagowane. – Wszystkich wygoni\u0107 na pok\u0142ad. I \u017ceby mi przestali chorowa\u0107!<\/p>\n Wr\u00f3ci\u0142 na mostek. Sternik mocniej uj\u0105\u0142 ko\u0142o jakby w obawie, \u017ce kto\u015b mo\u017ce mu je odebra\u0107.<\/p>\n – Dlaczego sam? – zawo\u0142a\u0142 Zi\u00f3\u0142kowski. – Natychmiast da\u0107 mu trzech do pomocy!<\/p>\n Ledwie zd\u0105\u017cy\u0142 wypowiedzie\u0107 polecenia, a wszyscy poczuli na twarzach mocniejszy powiew wiatru. „Lw\u00f3w”, jakby w stanie niewa\u017cko\u015bci, zacz\u0105\u0142 przechyla\u0107 si\u0119 na lew\u0105 burt\u0119. Poprzez \u015bwist huraganowego wiatru przebija\u0142y si\u0119 dziwne odg\u0142osy. Jakby… Tak, to pianino! [37]<\/a> Przecie\u017c by\u0142o przymocowane do \u015bciany! Tak, ale tym razem tak\u017ce ono uleg\u0142o naporowi morza i przelecia\u0142o przez salon. Pop\u0119ka\u0142y struny, powypada\u0142y klawisze, a pud\u0142o rozlecia\u0142o si\u0119 jak domek z kart. C\u00f3\u017c za niepowetowana strata!<\/p>\n – Wszyscy do \u017cagli!!!<\/p>\n Pot\u0119\u017cna fala zakry\u0142a pok\u0142ad. „Lw\u00f3w”, niczym ko\u0142yska, przewala\u0142 si\u0119 z burty na burt\u0119. Ot\u00f3\u017c i on, Ba\u0142tyk! Wiatr d\u0105\u0142 coraz silniej. \u015awie\u017co skonsumowany obiad… Ledwie wysuszone ubrania… Jak d\u0142ugo potrwa ten nowy taniec? Gdzie znikn\u0119li oficerowie? Przepad\u0142 nawet Anglik… A tak dzielnie si\u0119 trzyma\u0142 ten syn \u017ceglarskiego narodu. Pozosta\u0142 tylko komendant. Nie mia\u0142 wierzchniego okrycia. Jego mundur przem\u00f3k\u0142 do ostatniej nitki. Z o\u015bmioosobowej kadry on jeden wytrzyma\u0142.<\/p>\n Sztorm trwa\u0142 jeszcze dwadzie\u015bcia cztery godziny. Gdy zaczyna\u0142 s\u0142abn\u0105\u0107, przed „Lwowem” zamajaczy\u0142a reda Gda\u0144ska. Patrzyli na l\u0105d, kt\u00f3ry co chwil\u0119 gin\u0105\u0142 za zas\u0142on\u0105 rozpylanych wiatrem wierzcho\u0142k\u00f3w fal. Dopiero przed zachodem s\u0142o\u0144ca stan\u0119li przy nabrze\u017cu portowym. Pierwszy ucze\u0144, kt\u00f3ry zbieg\u0142 na kej\u0119, by pomaga\u0107 przy cumowaniu \u017caglowca, z rado\u015bci usiad\u0142 na ziemi. Cieszy\u0142 si\u0119 jak dziecko!<\/p>\n To by\u0142 ich chrzest. Marynarska zaprawa. Przedsmak tego, co czeka ich w ca\u0142ym marynarskim \u017cyciu. Taki sztorm! Ile\u017c b\u0119dzie opowie\u015bci, ile dumy!<\/p>\n![\""Lw\u00f3w"](\"https:\/\/koszur.net\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/045a-Lwow-w-barwach-okretu-wojennego-w-1921-roku.jpg\")
<\/a>![\"Thomas](\"https:\/\/koszur.net\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/004-Thomas-Burton-i-kapitan-Tadeusz-Ziolkowski.jpg\")
<\/a>![\"Bosman](\"https:\/\/koszur.net\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/009-Bosman-Aleksander-Gorny-Jan-Kaleta-Franciszek-Glowacki.jpg\")
<\/a>![\"por.](\"https:\/\/koszur.net\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/075a-por.-Jozef-Borkowski-na-pierwszym-planie-po-prawej-dyrektor-Antoni-Garnuszewski.jpg\")
<\/a>![\"Prace](\"https:\/\/koszur.net\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/014-Prace-na-pokladzie-Lwowa.jpg\")
<\/a>![\"Po\u015bwi\u0119cenie](\"https:\/\/koszur.net\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/066a-Poswiecenie-bandery.jpg\")
<\/a>![\"Nabo\u017ce\u0144stwo](\"https:\/\/koszur.net\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/041a-Podczas-nabozenstwa-po-inauguracji-w-1920-roku.jpg\")
<\/a>
![\"\"](\"https:\/\/koszur.net\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/047a-Lwow-przy-nabrzezu-w-Gdansku.jpg\")
<\/a>