o<\/sup>26’N natrafi\u0142 na wielkie pole lodowe. Musia\u0142 wraca\u0107. Przez ca\u0142y czas trwania rejsu prowadzono obserwacje i badania naukowe. Uzyskano dzi\u0119ki temu materia\u0142y o du\u017cej warto\u015bci nawigacyjnej; rozpocz\u0119to mi\u0119dzy innymi kre\u015blenie dok\u0142adniejszych map tamtych rejon\u00f3w.<\/p>\nZa pocz\u0105tek kompleksowych bada\u0144 naukowych uwa\u017ca si\u0119 jednak wypraw\u0119, kt\u00f3r\u0105 w 1827 roku zorganizowa\u0142 Norweg – Baltazar M. Keilhau, profesor uniwersytetu w Oslo. Przyby\u0142 on na wysp\u0119 na pok\u0142adzie niemieckiego kutra i przez sze\u015b\u0107 tygodni prowadzi\u0142 obserwacje oraz pomiary. Na tej podstawie sporz\u0105dzono pierwszy fizjograficzny opis Svalbardu.<\/p>\n
Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce w \u015blad za t\u0105 wypraw\u0105 przyb\u0119d\u0105 nast\u0119pne ekipy norweskie. Tymczasem w 1838 roku na statku \u201eLa Recherche\u201d przyp\u0142yn\u0119li Francuzi, a p\u00f3\u017aniej Szwedzi, kt\u00f3rzy przez wiele lat byli niemal jedynymi badaczami tych rejon\u00f3w. Efektem ich prac jest wiele pionierskich opracowa\u0144. W\u015br\u00f3d autor\u00f3w znale\u017ali si\u0119 najznakomitsi polarnicy: Otto Torell, Nils Nordenski\u00f6ld, Werner Werenskiold, Nathorst i inni. Szwedzi sporz\u0105dzili pierwsze syntezy geologiczne Svalbardu, odkryli z\u0142o\u017ca w\u0119gla kamiennego, marmur\u00f3w i gipsu.<\/p>\n
Nils Adolf Nordenski\u00f6ld to jeden z najwi\u0119kszych i niestrudzonych badaczy Spitsbergenu. Jego \u017cycie i kariera naukowa by\u0142y mocno zwi\u0105zane z krajami le\u017c\u0105cymi za ko\u0142em podbiegunowym.<\/p>\n
Pierwsz\u0105 wypraw\u0119, w kt\u00f3rej wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 Nordenski\u00f6ld zorganizowa\u0142 Torell w 1856 roku. M\u0142odego naukowca interesowa\u0142y przede wszystkim lodowce. Twierdzi\u0142, \u017ce od dok\u0142adnego ich poznania zale\u017cy rozwi\u0105zanie szeregu tajemnic dotycz\u0105cych obszar\u00f3w z ni\u017cszych szeroko\u015bci geograficznych, to znaczy ukszta\u0142towania ich terenu, budowy geologicznej itp. Wyprawa wyruszy\u0142a z Norwegii 3 czerwca 1858 roku. Niedaleko Wyspy Nied\u017awiedziej ogromne pole lodowe wstrzyma\u0142o ich \u017caglowiec na siedem dni. Zrezygnowali wi\u0119c z postoju na Wyspie Nied\u017awiedziej i okr\u0119\u017cn\u0105 drog\u0105 ruszyli wprost do fiordu Bellsund na Spitsbergenie. Tam kolejna lodowa bariera. Pop\u0142yn\u0119li wi\u0119c do Hornsundu, gdzie rozpocz\u0119li prace badawcze. W notatkach Nordenski\u00f6lda obok spostrze\u017ce\u0144 naukowych znalaz\u0142o si\u0119 wiele opis\u00f3w pi\u0119kna spitsberge\u0144skiej przyrody, budz\u0105cej si\u0119 wczesn\u0105 wiosn\u0105 do \u017cycia. Fascynowa\u0142y go lodowce. Opisywa\u0142 je z drobiazgow\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105. Zauwa\u017cy\u0142 mi\u0119dzy innymi, \u017ce ich powierzchni\u0119 tu i \u00f3wdzie pokrywa\u0142y ciemne mokre osady z pobliskich g\u00f3r. Drobniutkie ziarenka piasku s\u0105, jak spostrzeg\u0142 badacz, schronieniem dla bardzo prymitywnych organizm\u00f3w, kt\u00f3re niszcz\u0105 lodowe kolosy. Mikroskopijne drobiny i niewyobra\u017calne masy lodu!? \u015awiec\u0105ce jednak nieustannie w czasie polarnego dnia s\u0142o\u0144ce ogrzewa te ciemne plamki. Na niekt\u00f3rych wi\u0119c cz\u0119\u015bciach powierzchni bry\u0142y powstaj\u0105 wytopione studzienki i rynny. Ich g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 waha si\u0119 od 30 do 60 centymetr\u00f3w, a \u015brednica – od milimetr\u00f3w do metra. Zjawiska te os\u0142abiaj\u0105 struktur\u0119 lodowca i przyspieszaj\u0105 procesy jego p\u0119kania.<\/p>\n
28 czerwca naukowcy opu\u015bcili Hornsund. Tym razem wej\u015bcie do Bellsundu by\u0142o wolne od lod\u00f3w. W zaciszu tego fiordu statek znalaz\u0142 dobre kotwicowisko, a naukowcy – interesuj\u0105ce obszary do penetracji. Nordenski\u00f6ld zebra\u0142 bogat\u0105 kolekcj\u0119 mch\u00f3w i porost\u00f3w, jeszcze ciekawsze okaza\u0142y si\u0119 zbiory mineralne. M\u0142ody badacz natrafi\u0142 tak\u017ce na \u015bwietnie zachowane skamienia\u0142o\u015bci tropikalnych ro\u015blin, kt\u00f3re przed tysi\u0105cami lat pokrywa\u0142y \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0g\u00f3ry i lodowe przestrzenie, pozbawione dzi\u015b niemal ca\u0142kowicie \u017cycia. W Bellsundzie Nordenski\u00f6ld odkry\u0142 z\u0142o\u017ca w\u0119gla kamiennego, zebra\u0142 pr\u00f3bki i okazy podwodnej fauny, flory oraz spitsberge\u0144skiego ptactwa.<\/p>\n
Kolejn\u0105 wypraw\u0105 na Spitsbergen kierowa\u0142 tak\u017ce Torell. By\u0142o to w 1861 roku. Pieni\u0105dze na wyjazd naukowcy otrzymali od kr\u00f3la Oskara oraz szwedzkich sympatyk\u00f3w bada\u0144 polarnych. Akademia w Sztokholmie wyposa\u017cy\u0142a ekspedycja w przyrz\u0105dy i pomoce naukowe.<\/p>\n
W sk\u0142ad uczestnik\u00f3w wyprawy obok Torella i Nordenski\u00f6lda wchodzi\u0142o wielu znanych i cenionych specjalist\u00f3w, reprezentant\u00f3w r\u00f3\u017cnych dziedzin nauki: biologii, zoologii, fizyki, geologii i medycyny. Ich celem by\u0142o przeprowadzenie rekonesansu naukowego, kt\u00f3ry sta\u0142by si\u0119 podstaw\u0105 do opracowania metodycznego programu bada\u0144 Svalbardu. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 przypisywano studiom nad spitsberge\u0144skim po\u0142udnikiem. Rozpoczynaj\u0105c te prace Nordenski\u00f6ld nie przypuszcza\u0142, \u017ce zostan\u0105 one uwie\u0144czone sukcesem dopiero po 30 latach.<\/p>\n
9 maja 1861 roku szkuner \u201eEol\u201d i du\u017ca \u0142\u00f3d\u017a \u201eMagdalena” opu\u015bci\u0142y Troms\u00f8. Pa kilku tygodniach przedzierania si\u0119 przez pola kry wyprawa dotar\u0142a do wybrze\u017cy Spitsbergenu, wysuni\u0119tych najdalej na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d. Zmieniono kurs na wschodni. By\u0142a to bardzo ryzykowna decyzja. Im bowiem dalej p\u0142yn\u0119li w tym kierunku, tym wi\u0119ksze niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce pola kry uniemo\u017cliwi\u0105 statkom powr\u00f3t do macierzystego portu. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o. Na wznowienie \u017ceglugi Szwedzi czekali wiele tygodni. Czas ten wykorzystano na penetracj\u0119 okolic, w kt\u00f3rych nie by\u0142o przed nimi jeszcze cz\u0142owieka.<\/p>\n
Kt\u00f3rego\u015b dnia Nordenski\u00f6ld podj\u0105\u0142 szalon\u0105 my\u015bl. Postanowi\u0142 dop\u0142yn\u0105\u0107 na \u201eMariannie\u201d do odleg\u0142ych brzeg\u00f3w Ziemi P\u00f3\u0142nocno-Wschodniej. Warunki atmosferyczne nie sprzyja\u0142y nawigacji. Wysoka fala kilkakrotnie zalewa\u0142a \u0142\u00f3d\u017a. Jednak szcz\u0119\u015bcie nie opuszcza\u0142o Szweda. Dotar\u0142 do obszar\u00f3w, o istnieniu kt\u00f3rych nikt jeszcze nie wiedzia\u0142. Nordenski\u00f6lda zainteresowa\u0142y tam wielkie szczeliny na lodowcach, wi\u0119ksze ni\u017c te z po\u0142udniowych kra\u0144c\u00f3w Spitsbergenu. Dok\u0142adnie zmierzy\u0142 ich g\u0142\u0119boko\u015bci i opisa\u0142 ich kszta\u0142ty. Nieraz, by pokona\u0107 pas szczelin, musia\u0142 godzinami kluczy\u0107 w\u015br\u00f3d s\u0142abych most\u00f3w \u015bnie\u017cnych. Pokonywa\u0142 kilometrowe trasy.<\/p>\n
Ubocznym, cho\u0107 jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, istotnym efektem ekspedycji sta\u0142a si\u0119 autorytatywna odpowied\u017a na pytanie: czy mo\u017cna dotrze\u0107 do bieguna po lodach wype\u0142niaj\u0105cych morze u p\u00f3\u0142nocnych brzeg\u00f3w wyspy?<\/p>\n
W przedstawionym po powrocie sprawozdaniu Nordenski\u00f6ld stwierdzi\u0142, \u017ce wyprawa taka jest niemo\u017cliwa. Statki nie by\u0142yby w stanie si\u0119 przedrze\u0107 przez olbrzymie pola po\u0142amanej kry, ale zaprz\u0119gi psie – tak.<\/p>\n
10 lipca \u201eEol\u201d wp\u0142yn\u0105\u0142 do zatoki Hinlopen, oddzielaj\u0105cej Ziemi\u0119 P\u00f3\u0142nocno-Wschodni\u0105 od Spitsbergenu Zachodniego. Warunki nawigacyjne poprawia\u0142y si\u0119 z dnia na dzie\u0144. Postanowiono zatem p\u0142yn\u0105\u0107 dalej w kierunku zachodnim. Tak sprzyjaj\u0105ca pogoda zdarza si\u0119 raz na wiele lat. Wyprawa dotar\u0142a do Nord Kapp, najbardziej na p\u00f3\u0142noc wysuni\u0119tego przyl\u0105dka wyspy Ziemia P\u00f3\u0142nocno-Wschodnia. Za przyl\u0105dkiem – niespodzianka. Wody wolne od lod\u00f3w! Nordenski\u00f6ld zdecydowa\u0142 wi\u0119c kontynuowa\u0107 rejs. Po kilku dniach ujrza\u0142 nieznany l\u0105d. By\u0142a to grupa siedmiu wysp Sju\u00f8yane.\u00a0 Zbadano dwie najwi\u0119ksze z nich: Phipps\u00f8ya i Parry\u00f8ya. Opu\u015bciwszy te najbardziej na p\u00f3\u0142noc wysuni\u0119te cz\u0119\u015bci Svalbardu, \u017ceglarze skierowali si\u0119 na po\u0142udniowy wsch\u00f3d do Kapp Platen. Wsp\u00f3lnie z kilkoma marynarzami Nordenski\u00f6ld wspi\u0105\u0142 si\u0119 na najwy\u017cszy szczyt w tej okolicy. Dostrzegli dwie niewielkie wyspy na p\u00f3\u0142nocnym wschodzie, ale morze wok\u00f3\u0142 nich pokrywa\u0142a rozleg\u0142a pustynia lodowa. Po powrocie na statek ekspedycja wyruszy\u0142a do Norwegii. 23 wrze\u015bnia polarnicy wp\u0142yn\u0119li do portu w Troms\u00f8.<\/p>\n
Komunikaty o efektach wyprawy okaza\u0142y si\u0119 nadspodziewanie interesuj\u0105ce. \u015awiat naukowy \u017cywo komentowa\u0142 materia\u0142y przywiezione przez badaczy.<\/p>\n
Po raz trzeci Nordenski\u00f6ld wyp\u0142yn\u0105\u0142 na Spitsbergen w I864 roku. Tym razem kierowa\u0142 ekspedycj\u0105, kt\u00f3r\u0105 organizowa\u0142 Uniwersytet w Sztokholmie. 15 lipca statek \u201eAksel Tordsen\u201d zakotwiczy\u0142 w Isfiordzie, w Zatoce Zbawienia. Jak si\u0119 okaza\u0142o, nazwa tej zatoki \u015bci\u015ble odpowiada\u0142a spitsberge\u0144skiej rzeczywisto\u015bci. Na wodach morskich rozszala\u0142 si\u0119 sztorm. Ogromne fale uderza\u0142y z hukiem o skaliste wybrze\u017ca. Tylko tafla Zatoki Zbawienia by\u0142a idealnie g\u0142adka…<\/p>\n
Jednym z zada\u0144 wyprawy by\u0142o sporz\u0105dzenie dok\u0142adnych map okolicznych akwen\u00f3w. Jej uczestnicy p\u0142ywali wi\u0119c male\u0144kimi \u0142\u00f3dkami po wolnych od lodu wodach i kre\u015blili lini\u0119 brzegow\u0105. Nordenski\u00f6ld mierzy\u0142 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 fiordu i wyznacza\u0142 miejsca na kotwicowiska. Kt\u00f3rego\u015b dnia postanowi\u0142 zbada\u0107 strome, wyrastaj\u0105ce wprost z morza zbocza. Podp\u0142yn\u0105\u0142 do \u015bciany i tam zosta\u0142 zaskoczony przez dwa pola kry p\u0142yn\u0105ce w przeciwnych kierunkach. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jedyna w swoim rodzaju walka. Pot\u0119\u017cne p\u0142aty naje\u017cd\u017ca\u0142y na siebie, p\u0119ka\u0142y i tworzy\u0142y fantastyczne rze\u017aby, drewniana \u0142\u00f3dka nie mia\u0142a najmniejszych szans w konfrontacji z \u017cywio\u0142ami. W ostatniej chwili uda\u0142o si\u0119 j\u0105 wyci\u0105gn\u0105\u0107 na brzeg i unikn\u0105\u0107 niebezpiecze\u0144stwa, wr\u0119cz \u015bmierci w lodowatej wodzie.<\/p>\n
Z Bellsundu ekspedycja ruszy\u0142a dalej na p\u00f3\u0142noc. Po kilku dniach marynarze dostrzegli niewielk\u0105 \u0142\u00f3d\u017a dryfuj\u0105c\u0105 na pe\u0142nym morzu. W szalupie znajdowa\u0142o si\u0119 kilku g\u0142odnych i wycie\u0144czonych rybak\u00f3w. Opowiedzieli o tragedii, jaka ich spotka\u0142a. Ot\u00f3\u017c kilka jednostek \u0142owczych zosta\u0142o zaskoczonych przez sztorm, kt\u00f3ry gna\u0142 olbrzymie ilo\u015bci kry. Lody zmia\u017cd\u017cy\u0142y statki. Zdo\u0142ano uratowa\u0107 tylko kilka szalup. Wszystko to wydarzy\u0142o si\u0119 przed dwoma tygodniami. Nordenski\u00f6ld postanowi\u0142 wi\u0119c ruszy\u0107 na poszukiwanie rozbitk\u00f3w. Odnalaz\u0142 wszystkich. Dwudziestu siedmiu przyj\u0105\u0142 na sw\u00f3j pok\u0142ad, a dziesi\u0119ciu pozosta\u0142ych powierzy\u0142 opiece za\u0142ogi napotkanego w okolicy statku wielorybniczego. 13 wrze\u015bnia 1864 roku obie jednostki zawin\u0119\u0142y do Troms\u00f8.<\/p>\n
Kolejna wyprawa, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 Nordenski\u00f6ld, wyp\u0142yn\u0119\u0142a 20 lipca 1868 roku na statku \u201eSofia\u201d. Jej najwa\u017cniejszym celem by\u0142o okre\u015blenie mo\u017cliwo\u015bci i sposob\u00f3w, kt\u00f3re gwarantowa\u0142yby dotarcie do bieguna p\u00f3\u0142nocnego. Ponadto, Nordenski\u00f6ld sondowa\u0142 dno. Najwi\u0119ksza g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 przekracza\u0142a 3500 metr\u00f3w. Po ust\u0105pieniu lod\u00f3w \u201eSofia\u201d dotar\u0142a do Zatoki Fok, gdzie oczekiwa\u0142 na ni\u0105 statek transportowy z zapasem w\u0119gla i prowiantem. Najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem tego etapu polarnych zainteresowa\u0144 badacza by\u0142o to, \u017ce dop\u0142yn\u0105\u0142 do 81\u00b010\u2019N. 14 wrze\u015bnia 1868 roku wyruszy\u0142 wzd\u0142u\u017c p\u00f3\u0142nocnych wybrze\u017cy Spitsbergenu na wsch\u00f3d. Przez ca\u0142y czas rejsu dokonywano pomiar\u00f3w g\u0142\u0119boko\u015bci. 4 pa\u017adziernika wydarzy\u0142a si\u0119 katastrofa, kt\u00f3ra uniemo\u017cliwi\u0142a realizacj\u0119 drugiej cz\u0119\u015bci programu bada\u0144. Statek zderzy\u0142 si\u0119 z ogromn\u0105 kr\u0105. Woda wlewa\u0142a si\u0119 przez dziur\u0119 w burcie do \u0142adowni i najni\u017cej po\u0142o\u017conych pomieszcze\u0144. Kto \u017cyw uczestniczy\u0142 w akcji ratunkowej. Utrata jednostki tu\u017c przed pocz\u0105tkiem nocy polarnej by\u0142aby tragedi\u0105. Nordenski\u00f6ld postanowi\u0142 jak najszybciej wraca\u0107 do kraju. Kiedy dop\u0142ywali ju\u017c do brzeg\u00f3w Norwegii, zaskoczy\u0142 ich silny sztorm. Fale si\u0119ga\u0142y najwy\u017cszych cz\u0119\u015bci statku. Spowodowa\u0142o to bardzo silne i szalenie niebezpieczne oblodzenie \u201eSofii\u201d. Przez wiele dni uwalniano j\u0105 od nadmiernego balastu. Wreszcie 20 pa\u017adziernika ekspedycja dotar\u0142a do Troms\u00f8.<\/p>\n
R\u00f3wnie mocno jak badaniami naukowymi, Nordenski\u00f6ld by\u0142 poch\u0142oni\u0119ty \u201egor\u0105czk\u0105 bieguna\u201d. Dotychczasowe ekspedycje, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142, mia\u0142y za zadanie mi\u0119dzy innymi gromadzenie informacji na temat mo\u017cliwo\u015bci dotarcia do owego fascynuj\u0105cego miejsca. Pi\u0105ta wyprawa na Spitsbergen w 1872 roku, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 niestrudzony Szwed, mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 pr\u00f3b\u0105 dotarcia do bieguna. Dop\u0142yn\u0119li do Wysp Norweskich. Tam na Nordenski\u00f6lda czeka\u0142 zaprz\u0119g renifer\u00f3w. Z jego pomoc\u0105, badacz zamierza\u0142 szturmowa\u0107 biegun. Pogoda jednak nie sprzyja\u0142a marszowi.<\/p>\n
Okres oczekiwania na dogodne warunki atmosferyczne wype\u0142ni\u0142y badania \u015bniegu. Nordenski\u00f6ld pr\u00f3bowa\u0142 sprawdzi\u0107 pewn\u0105 koncepcj\u0119, kt\u00f3ra przysporzy\u0142a mu wielu wrog\u00f3w. Ot\u00f3\u017c przypuszcza\u0142 on, \u017ce na spitsberge\u0144skich \u015bniegach winny osiada\u0107 py\u0142y… kosmiczne. Po dok\u0142adnym przyjrzeniu si\u0119 kilku pr\u00f3bkom dostrzeg\u0142 w nich male\u0144kie, ciemne drobiny. Analiza chemiczne miniaturowych kuleczek wykaza\u0142a, \u017ce jest to py\u0142 kosmiczny! W jego sk\u0142adzie znajdowa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi kobalt, nikiel i \u017celazo. Po powrocie tak charakteryzowa\u0142 istot\u0119 swego odkrycia: na jednym metrze kwadratowym \u015bniegu znajduje si\u0119 oko\u0142o 0,1-1 miligrama \u201ekosmicznych kuleczek\u201d. Niewiele. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce py\u0142 opada ci\u0105gle i r\u00f3wnomiernie na ca\u0142\u0105 powierzchni\u0119 kuli ziemskiej. W rezultacie owe miligramy przeradzaj\u0105 si\u0119 w setki, tysi\u0105ce i miliony ton. S\u0105 to wielko\u015bci, kt\u00f3re maj\u0105 ju\u017c istotne znaczenie dla nauki.<\/p>\n
Ze wzgl\u0119du na z\u0142e warunki atmosferyczne szturm bieguna odwleka\u0142 si\u0119 coraz bardziej. Jesieni\u0105 statek Nordenski\u00f6lda szczelnie otoczy\u0142y lody. Przez d\u0142ug\u0105 polarn\u0105 noc 67 ludzi czeka\u0142o w okolicach Parry\u00f6ya na nowy sezon \u017ceglugowy. Plan dotarcia do bieguna stawa\u0142 si\u0119 coraz mniej realny. Na domiar z\u0142ego zaprz\u0119g z reniferami zagin\u0105\u0142 w\u015br\u00f3d \u015bnie\u017cnej burzy. Mimo to czas sp\u0119dzony w lodach nie poszed\u0142 na marne. Nordenski\u00f6ld ustali\u0142, \u017ce w ciemno\u015bciach nocy, przy temperaturach poni\u017cej zera trwa i rozwija si\u0119 \u017cycie niekt\u00f3rych wodorost\u00f3w. Stwierdzi\u0142 tak\u017ce, i\u017c na granicy l\u0105du i morza \u017cyj\u0105 licznie reprezentowane drobne bezkr\u0119gowce.<\/p>\n
<\/p>\n
W jego notatkach spotykamy wiele zda\u0144 o zafascynowaniu spitsberge\u0144skimi krajobrazami i wyst\u0119puj\u0105cymi tam zjawiskami. Pisa\u0142 mi\u0119dzy innymi o… \u015bwieceniu \u015blad\u00f3w na \u015bniegu.<\/p>\n
\u201eW mroczne i ch\u0142odne dni odciski but\u00f3w na nadmorskiej pla\u017cy \u015bwieci\u0142y bladozielonym \u015bwiat\u0142em\u201d.<\/em><\/p>\nWiosn\u0105 1873 roku Nordenski\u00f6ld raz jeszcze podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 zorganizowania wyprawy do bieguna. Zm\u0119czony trudami nocy polarnej wyp\u0142yn\u0105\u0142 na rekonesans. Po 22 dniach marszu dotar\u0142 do grupy wysp Sju\u00f8yane. Ze szczytu najwy\u017cszej g\u00f3ry dostrzeg\u0142 powierzchni\u0119 oceanu, pokryt\u0105 pokruszonym lodem. W tych warunkach marsz do bieguna nie mia\u0142 najmniejszych szans powodzenia. Po powrocie do otoczonych jeszcze lodami statk\u00f3w postanowi\u0142 kontynuowa\u0107 badania okolic. Zorganizowa\u0142 w\u00f3wczas ekspedycj\u0119 piesz\u0105 w g\u0142\u0105b wyspy. Po nie ogl\u0105danych jeszcze przez cz\u0142owieka obszarach przew\u0119drowa\u0142 ponad 560 kilometr\u00f3w.<\/p>\n
Wreszcie lodowy pancerz uwolni\u0142 statki i pozwoli\u0142 polarnikom na powr\u00f3t do Norwegii. 6 sierpnia 1873 roku zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ostatnia wyprawa barona Adolfa Erika Nordenski\u00f6lda na Spitsbergen.<\/p>\n
P\u00f3\u017aniej przez szereg lat zajmowa\u0142 si\u0119 penetracj\u0105 arktyki radzieckiej. Przyczyni\u0142 si\u0119 do poznania trudno dost\u0119pnych zak\u0105tk\u00f3w p\u00f3\u0142nocnej Azji. Przez ca\u0142e \u017cycie pozostawa\u0142 pod przemo\u017cnym wp\u0142ywam P\u00f3\u0142nocy.<\/p>\n
Jej uroda i tajemnice przyci\u0105ga\u0142y tak\u017ce innych badaczy. Jednym z nich by\u0142 wybitny geolog W.A. Rusanow, kt\u00f3ry w 1912 roku kierowa\u0142 najpowa\u017cniejsz\u0105 rosyjsk\u0105 wypraw\u0105 na Spitsbergen. W sk\u0142ad tego zwiadu geologicznego wchodzi\u0142o 14 os\u00f3b. Rusanow przyj\u0105\u0142 na siebie najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 obowi\u0105zk\u00f3w. Wsp\u00f3lnie z dwoma marynarzami postanowi\u0142 mi\u0119dzy innymi trawersowa\u0107 Spitsbergen Zachodni, zaczynaj\u0105c od fiordu Bellsund po wschodnie wybrze\u017ca wyspy. Przez wiele dni odpoczywali na \u015bniegu i spali na lodzie. Kiedy byli ju\u017c u kresu w\u0119dr\u00f3wki, Rusanow wpad\u0142 do szczeliny na lodowcu. Na szcz\u0119\u015bcie, uda\u0142o mu si\u0119 wyj\u015b\u0107 z tej pu\u0142apki i wr\u00f3ci\u0107 do obozu wyprawy.<\/p>\n
Rosjanin zdo\u0142a\u0142 precyzyjnie zlokalizowa\u0107 kilka miejsc wyst\u0119powania bogactw naturalnych, g\u0142\u00f3wnie w\u0119gla kamiennego.<\/p>\n
Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, cztery ze wskazanych przez niego z\u0142\u00f3\u017c mia\u0142y znaczenie przemys\u0142owe. W latach trzydziestych rozpocz\u0119to tam budow\u0119 kopalni i osad\u0119 Barentsburg.<\/p>\n
Po zako\u0144czeniu bada\u0144 Rusanow przekaza\u0142 swojemu wsp\u00f3\u0142pracownikowi wszystkie materia\u0142y, notatki i opracowania z poleceniem dostarczenia ich do kraju. Sam natomiast, kieruj\u0105c si\u0119 nowymi pomys\u0142ami i teoriami, postanowi\u0142 dalej zg\u0142\u0119bia\u0107 tajemnice Spitsbergenu. Ale dok\u0105d zmierza\u0142, jaka my\u015bl, jaki cel go poci\u0105ga\u0142 i czy znalaz\u0142 odpowiedzi na nurtuj\u0105ce go pytania – nie wiemy. Wszelki \u015blad po nim i jego wsp\u00f3\u0142towarzyszach oraz statku zagin\u0105\u0142. Baz\u0105 tej wyprawy by\u0142a niewielka chatka. W 1970 roku w jej ruinach znaleziono desk\u0119 z napisem informuj\u0105cym, \u017ce pracowa\u0142 tam \u201erosyjski badacz polarny i rewolucjonista W\u0142odzimierz Aleksandrowicz Rusanow\u201d. Na desce wyryte by\u0142y daty: 1912-1913.<\/p>\n
W gronie os\u00f3b zafascynowanych Spitsbergenem by\u0142 tak\u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 Monaco, kt\u00f3ry finansowa\u0142 szwedzkie ekspedycje geologiczne.<\/p>\n
Pierwsze lata XX wieku to okres bada\u0144 prowadzonych przez Norweg\u00f3w. Fakt ten mia\u0142 ogromne znaczenie w dyskusjach zmierzaj\u0105cych do okre\u015blenia statusu politycznego archipelagu, kt\u00f3ry – o dziwo! – przez setki lat pozostawa\u0142 ziemi\u0105 niczyj\u0105. Historia zna niewiele podobnych przyk\u0142ad\u00f3w.<\/p>\n
W drugiej po\u0142owie XIX wieku, w 1874 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 pertraktacje mi\u0119dzy rz\u0105dami Rosji i Szwecji, sprzymierzonej z Norwegi\u0105, na temat obj\u0119cia Spitsbergenu politycznymi wp\u0142ywami jednego z tych pa\u0144stw. W\u0142adze carskie przez szereg miesi\u0119cy nie potrafi\u0142y jednak zaj\u0105\u0107 stanowiska w tej sprawie. W ko\u0144cu zaproponowano Szwecji i Norwegii pozostawienie Spitsbergenu \u201eziemi\u0105 niczyj\u0105 i wszystkich\u201d W r\u00f3wnej bowiem mierze odwiedzali wybrze\u017ca Svalbardu badacze skandynawscy, jak i rosyjscy, wspomagani przez traper\u00f3w i my\u015bliwych. W 1872 roku do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rosji wp\u0142yn\u0119\u0142a zgoda na t\u0119 propozycj\u0119.<\/p>\n
Po kolejnych 50 latach na nowo o\u017cy\u0142 problem statusu administracyjno-politycznego tych teren\u00f3w. W 1920 roku na mocy traktatu w Sevres archipelag przekazano pod administracj\u0119 norwesk\u0105. Najbardziej zawiedzeni t\u0105 decyzj\u0105 byli Szwedzi. Uwa\u017cali oni, \u017ce im nale\u017cy si\u0119 pierwsze\u0144stwo i do ich terytorium winien zosta\u0107 przypisany ten skrawek arktycznej ziemi. Podobne pretensje zg\u0142aszali r\u00f3wnie\u017c Du\u0144czycy i Rosjanie. Jednak decyzje z 1920 roku pozosta\u0142y w mocy. W roku 1928 powsta\u0142 Norweski Instytut Bada\u0144 Region\u00f3w Polarnych i M\u00f3rz lodowatych. Plac\u00f3wka ta niemal co roku przysy\u0142a\u0142a na Spitsbergen swoje ekspedycje. Badaczy interesowa\u0142y przede wszystkim problemy z zakresu geologii, topografii i oceanografii. W tym samym czasie organizowano wyprawy na Grenlandi\u0119. Norwegowie s\u0105dzili, \u017ce skoro na podstawie intensywnie prowadzonych bada\u0144 naukowych, przyznano im Spitsbergen, to w podobny spos\u00f3b uzyskaj\u0105 prawa do Grenlandii. Przeliczyli si\u0119 jednak, bowiem \u201ezielony kraj\u201d zosta\u0142 obj\u0119ty wp\u0142ywami Danii.<\/p>\n
Badania naukowe na Spitsbergenie doprowadzi\u0142y do odkrycia wielu z\u0142\u00f3\u017c bogactw naturalnych, g\u0142\u00f3wnie w\u0119gla, gipsu, marmuru.<\/p>\n
W\u0119giel wieku karbo\u0144skiego i trzeciorz\u0119dowego, zalegaj\u0105cy wysoko w g\u00f3rach, mia\u0142 \u201estrumieniami\u201d p\u0142yn\u0105\u0107 na kontynent europejski. Pierwsz\u0105 kopalni\u0119 uruchomi\u0142 Amerykanin Longyear. Ale, niestety, szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie wszystkie z\u0142o\u017ca by\u0142y cenne, nie ka\u017cdy rodzaj w\u0119gla op\u0142aca\u0142o si\u0119 wydobywa\u0107, bo prostu nie charakteryzowa\u0142 si\u0119 on najwy\u017cszymi parametrami energetycznymi. Ilo\u015bci obecnie wydobywanego w\u0119gla s\u0105 niewielkie, a praca g\u00f3rnik\u00f3w niezwykle ci\u0119\u017cka.<\/p>\n
Eksploatacja bogactw wyspy jest utrudniona tak\u017ce i z tego powodu, \u017ce do wybrze\u017cy Svalbardu mo\u017cna dop\u0142yn\u0105\u0107 tylko w okresie polarnego lata.<\/p>\n
Problemem jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce statki, kt\u00f3re przyp\u0142ywaj\u0105 po w\u0119giel, nie maj\u0105, gdzie cumowa\u0107. Budowa jakichkolwiek przystani czy nabrze\u017cy jest niemo\u017cliwa, albowiem pot\u0119\u017cne pola lodowe, kt\u00f3re ka\u017cdej wiosny w\u0119druj\u0105 wzd\u0142u\u017c brzeg\u00f3w, niszcz\u0105 wszystko, co znajduje si\u0119 na ich drodze. Najsilniejsze nawet umocnienia nie s\u0105 w stanie wytrzyma\u0107 naporu kry.<\/p>\n
Czy zatem Spitsbergen jako miejsce wydobycia w\u0119gla ma przysz\u0142o\u015b\u0107? Trudno na to pytanie odpowiedzie\u0107 jednoznacznie. Mo\u017ce w przypadku eksploatacji ropy naftowej czy gazu ziemnego problemy b\u0119d\u0105 mniejsze? Ale to sprawa przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Obecnie czynne s\u0105 na Spitsbergenie cztery kopalnie.<\/p>\n
Dwie radzieckie i dwie norweskie. Rocznie wydobywa si\u0119 w nich oko\u0142o 800 tysi\u0119cy ton w\u0119gla.[12]<\/a><\/p>\nNa podstawie:<\/p>\n
\nDie Umsegelung Asiens und Europas auf der Vega von Adolf Erik Freiherrn von Nordenski\u00f6ld. Leipzig, 1882.<\/li>\n A.i Cz. Centkiewiczowie, Na podb\u00f3j Arktyki. Warszawa, 1956.<\/li>\n K. Badigin, Szlak na Grumant. Gda\u0144sk, 1972.<\/li>\n M. I. Bie\u0142ow, Po sledam polarnych ekspedicji. Leningrad, 1977.<\/li>\n W.M. Pasecki, Nils Adolf Erik Nordenszeld. Moskwa, 1979.<\/li>\n Miesi\u0119cznik \u201eMorze\u201d, 1932-1934<\/li>\n<\/ol>\n[\/vc_column_text]<\/div><\/div>[vc_empty_space][vc_text_separator title=”Audycja radiowa”][vc_empty_space][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_column_text]\n
\n \n <\/div>\n
\n
\n
\n <\/div>\n <\/div>\n <\/div>
<\/h3>Prof. Jan Szupryczy\u0144ski, kierownik zimowania 1978\/79 opowiada o dziejach wyspy i archipelagu. Audycja Marka Koszura. Teksty literackie czyta MIko\u0142aj Muller. Premiera: 1979<\/div>
<\/span><\/li><\/ul><\/div><\/div><\/div><\/div>
<\/div>
\n \n
<\/div>\n \n
\n \n
\n
<\/audio>\n \n
<\/canvas>\n <\/svg>\n <\/div>\n \n
<\/canvas>\n <\/svg>\n <\/div>\n <\/div> \n <\/div>\n \n <\/div>\n \n <\/div>
\n
\n \n \n \n <\/svg>\n <\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>
<\/div><\/div><\/article>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][vc_empty_space][vc_text_separator title=”Dzieje Arktyki” i_icon_fontawesome=”fa fa-globe” add_icon=”true”][vc_empty_space]\n