[vc_row][vc_column]
<\/p>\n
– Nie chcia\u0142bym zaczyna\u0107 od zdania, \u017ce ju\u017c jako ma\u0142y ch\u0142opiec… Ale tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o. Kiedy mia\u0142em dwana\u015bcie, mo\u017ce trzyna\u015bcie lat, dosta\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 o w\u0142oskiej wyprawie polarnej Luigi de Savoii na statku „Stella Polare”. Ta opowie\u015b\u0107 wywar\u0142a na mnie du\u017ce wra\u017cenie. P\u00f3\u017aniej rozczytywa\u0142em si\u0119 w relacjach z wypraw Nansena i innych polarnik\u00f3w. Pami\u0119tam, \u017ce ze starej ko\u0142dry uszy\u0142em \u015bpiw\u00f3r i uczy\u0142em si\u0119 w nim spa\u0107. Ju\u017c w\u00f3wczas wiedzia\u0142em, \u017ce kiedy\u015b po\u015bwi\u0119c\u0119 si\u0119 sprawom bada\u0144 stref podbiegunowych.<\/p>\n
W roku 1933 wiele m\u00f3wi\u0142o si\u0119 w Polsce o potrzebie organizowania lub uczestniczenia w wyprawach naukowych. Prasa informowa\u0142a o zako\u0144czonej w\u0142a\u015bnie ekspedycji na Wysp\u0119 Nied\u017awiedzi\u0105.<\/p>\n
Profesor dr hab. Stefan Zbigniew R\u00f3\u017cycki[1]<\/a> by\u0142 zafascynowany t\u0105 wypraw\u0105. Nawi\u0105za\u0142 kontakt ze Stanis\u0142awem Siedleckim[2]<\/a>, uczestnikiem zimowania na tej wyspie, w\u00f3wczas osiemnastoletnim m\u0142odzie\u0144cem oraz Stefanem Bernadzikiewiczem[3]<\/a>.<\/p>\n – Wsp\u00f3lnie postanowili\u015bmy zorganizowa\u0107 wypraw\u0119 polarn\u0105 z prawdziwego zdarzenia. \u2013 profesor uni\u00f3s\u0142 si\u0119 lekko w fotelu, uni\u00f3s\u0142 brwi a wyraz jego twarzy zdradza\u0142 ten wielki entuzjazm i pasj\u0119, jak\u0105 przez ca\u0142e \u017cycie wi\u0105za\u0142 z krajami polarnymi. Twarz cz\u0142owieka ciekawego \u015bwiata, \u017cadnego poznawania i obja\u015bniania jego tajemnic.<\/p>\n Nie by\u0142o to proste zadanie. Musieli przede wszystkim zdoby\u0107 pieni\u0105dze. Zwr\u00f3cili si\u0119 wi\u0119c o pomoc do Towarzystwa Tatrza\u0144skiego, w kt\u00f3rym przyj\u0119to ich, owszem, \u017cyczliwie, ale nie od razu wyra\u017cono zgod\u0119 na sfinansowanie ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Chwile rado\u015bci i wiary w realizacj\u0119 wyprawy miesza\u0142y si\u0119 ze zw\u0105tpieniem, a nawet rezygnacj\u0105. To by\u0142 inny \u015bwiat, pe\u0142en okre\u015blonych relacji, zale\u017cno\u015bci, poziom\u00f3w kompetencji i hierarchicznego systemu podejmowania decyzji. Liczy\u0142a si\u0119 przede wszystkim idea, cel, praktyczne wymiary podejmowanych dzia\u0142a\u0144. Po\u017cytek dla nauki, wizja gospodarczego wykorzystania w przysz\u0142o\u015bci inwestowanych dzi\u015b \u015brodk\u00f3w. W ko\u0144cu szcz\u0119\u015bcie u\u015bmiechn\u0119\u0142o si\u0119 do polskich polarnych neofit\u00f3w. Popar\u0142 ich profesor Dobrowolski[4]<\/a>, kt\u00f3ry razem z Henrykiem Arctowskim[5]<\/a> by\u0142 promotorem sprawy polarnej w Polsce.<\/p>\n Przez chwil\u0119 szuka\u0142em podobie\u0144stwa w twarzach Arctowskiego, Dobrowolskiego i mojego rozm\u00f3wcy. Profesor si\u0119gn\u0105\u0142 po fajk\u0119, uwa\u017cnie obejrza\u0142 cybuch. Zacz\u0105\u0142 wolno upycha\u0107 tyto\u0144.<\/p>\n Sk\u00f3ra, kt\u00f3r\u0105 obite by\u0142y stare, przepastne fotele, doskonale imitowa\u0142a (przy najmniejszym poruszeniu si\u0119) odg\u0142osy trzaskaj\u0105cego ogniska, gdy p\u0142omie\u0144 ogarnia suche drewno. Twarz profesora nie zdradza\u0142a rosn\u0105cej fali emocji wywo\u0142ywanych wspomnieniami. Ale oczy\u2026 I te g\u0142\u0119bokie, d\u0142ugie wydechy… \u00a0W nich skry\u0142 si\u0119 polarny \u017car i krajobrazy \u015bwiata,\u00a0 kt\u00f3rych cho\u0107by okruchy chcia\u0142em wykra\u015b\u0107 i zabra\u0107 ze sob\u0105 do ich matecznika.<\/p>\n – By\u0142em wtedy m\u0142ody, pe\u0142en energii, zapalczywy… Ile to lat min\u0119\u0142o… Uff…<\/p>\n – Dlaczego Spitsbergen? – zapyta\u0142em.<\/p>\n – By\u0142 to kraj polarny stosunkowo naj\u0142atwiej dost\u0119pny dla Europejczyk\u00f3w. W\u00f3wczas, kiedy podejmowali\u015bmy nasz\u0105 wypraw\u0119, by\u0142 to jeszcze obszar zaledwie fragmentarycznie zbadany, l\u0105d o wielu \u2018bia\u0142ych plamach\u2019, strefach nie tylko nie narysowanych na mapach, ale nigdy nie ogl\u0105danym przez ludzi. My pragn\u0119li\u015bmy ods\u0142oni\u0107 \u015bwiatu jedno z takich miejsc – Ziemi\u0119 Torella. Spitsbergen by\u0142 tak\u017ce wymarzonym miejscem do prowadzenia prac naukowych. Je\u015bli chodzi o moje zainteresowania badawcze, to przed wojn\u0105 zajmowa\u0142em si\u0119 m.in. budow\u0105 geologiczn\u0105 okolic Warszawy oraz Jury Krakowsko-Cz\u0119stochowskiej czy – jak teraz[6]<\/a> proponuj\u0119 nazywa\u0107 ten teren – Jury Polskiej. By\u0142em przekonany, \u017ce na Spitsbergenie powinna wyst\u0119powa\u0107 formacja jurajska zupe\u0142nie odmiennego typu ani\u017celi obecnie obserwowana w Polsce. Mog\u0142em wi\u0119c niejako wyruszy\u0107 w podr\u00f3\u017c w czasie do miejsc, kt\u00f3re zachowa\u0142y sw\u00f3j stan, bo nie wkroczy\u0142a tam cywilizacja, przemys\u0142, urbanizacja \u2013 s\u0142owem: cz\u0142owiek. Konieczno\u015b\u0107 sprawdzenia tej hipotezy sta\u0142a si\u0119 dla mnie, geologa – obowi\u0105zkiem, drog\u0105 do lepszego zrozumienia zjawisk niegdy\u015b wyst\u0119puj\u0105cych i obserwowanych na naszych szeroko\u015bciach geograficznych. W konsekwencji zdoby\u0142em materia\u0142 po stokro\u0107 cenniejszy ni\u017c mo\u017cna si\u0119 by\u0142o tego spodziewa\u0107. Sporz\u0105dzili\u015bmy tak\u017ce map\u0119 wn\u0119trza Ziemi Torella, aktualn\u0105 do dzi\u015b. Dzi\u0119ki naszemu rozpoznaniu geologicznemu tamtych teren\u00f3w zupe\u0142nie zmieni\u0142y si\u0119 wyobra\u017cenia o budowie geologicznej archipelagu. Kiedy w 1934 roku organizowali\u015bmy wypraw\u0119, obowi\u0105zywa\u0142y jeszcze nansenowskie zasady bada\u0144 polarnych. Trzeba by\u0142o zdoby\u0107 \u015brodki na przejazd, a p\u00f3\u017aniej d\u017awiga\u0107 na piecach olbrzymie ci\u0119\u017cary. W czasie tej wyprawy ci\u0105gn\u0105\u0142em za\u0142adowane sanie 800 kilometr\u00f3w! Koszmarny wysi\u0142ek, obcy tym, kt\u00f3rzy dzisiaj przemierzaj\u0105 stref\u0119 polarn\u0105. Nie maj\u0105 problem\u00f3w ze zdobyciem pieni\u0119dzy, poniewa\u017c otrzymuj\u0105 je z Akademii Nauk.<\/p>\n – Pierwsze spotkanie ze Spitsbergenem…<\/p>\n – Na Morzu Barentsa szala\u0142 sztorm. Pi\u0119cioosobowa za\u0142oga norweskiego kutra by\u0142a potwornie zm\u0119czona. Skiper widz\u0105c, \u017ce tkwi\u0119 na pok\u0142adzie, zaproponowa\u0142, \u017ceby stan\u0105\u0142 za sterem. Ja? Ale\u2026 Kolejna fala przerwa\u0142a tok my\u015bli. Polecenie wykona\u0142em niemal automatycznie. Sztorm trwa\u0142 jeszcze kilka godzin. Zmarzni\u0119ty, przemoczony, pewnie te\u017c z pocz\u0105tku przera\u017cony \u2013 trwa\u0142em wygl\u0105daj\u0105c \u015bwitu. Tu\u017c przed ukazaniem si\u0119 zachodnich wybrze\u017cy wyspy – za\u015bwieci\u0142o s\u0142o\u0144ce. Wra\u017cenia, kt\u00f3rych wtedy do\u015bwiadczy\u0142em – g\u0142\u0119boko wry\u0142y si\u0119 w moj\u0105 pami\u0119\u0107. Niewiele jednak mieli\u015bmy czasu na podziwianie krajobraz\u00f3w. Po przybyciu do fiordu musieli\u015bmy wypakowa\u0107 100 skrzy\u0144 z \u017cywno\u015bci\u0105, sprz\u0119tem i wyposa\u017ceniem. Prawdziwe zauroczenie Spitsbergenem nast\u0105pi\u0142o dopiero po kilku dniach, kiedy weszli\u015bmy na lodowiec. C\u00f3\u017c za wspania\u0142y widok! Ogromne wzruszenie\u2026 Poczucie ma\u0142o\u015bci, znikomo\u015bci cz\u0142owieka wobec wielko\u015bci bia\u0142ej przestrzeni, kt\u00f3ra rozci\u0105ga si\u0119 na obszarze wielu kilometr\u00f3w.<\/p>\n Przegl\u0105da\u0142em zdj\u0119cia, jak zapewne czyni\u0142o to wielu przede mn\u0105. Profesor nie komentowa\u0142, nie dopowiada\u0142, g\u0142\u0119bokim wdechem wznieci\u0142 \u017car w cybuchu. Widzia\u0142 ten sw\u00f3j Spitsbergen, osnuty aromatycznym dymem z fajkowego tytoniu. Wybrze\u017ca wyspy, a szczeg\u00f3lnie Ziemi\u0119 Torella by\u0142 w stanie narysowa\u0107 bez patrzenia na map\u0119. P\u00f3\u017aniej w jakim\u015b przedwojennym tygodniku znalaz\u0142em kilka z tych uj\u0119\u0107: po\u017cegnanie w Warszawie, ostatnie rozmowy z Norwegami, w tle jaka\u015b dziewczyna z g\u0142adko przyczesanymi w\u0142osami macha wi\u0105zank\u0105 kwiat\u00f3w. Kuter norweski. Profesora rozpozna\u0142em na wszystkich fotografiach. Wysoki, \u015bwietnie zbudowany, o sylwetce sportowca. Tylko oczy… Ci\u0105gle lekko przymru\u017cone, pe\u0142ne trudno zrozumia\u0142ej dla nas pokory cz\u0142owieka wobec o\u015blepiaj\u0105cego s\u0142o\u0144ca, jego promieni zwielokrotnionych odbiciami w lodowych przestworzach.<\/p>\n – Przez kilka pierwszych dni pobytu na wyspie czu\u0142em si\u0119 jako\u015b nieswojo \u2013 profesor kontynuowa\u0142 opowie\u015b\u0107. – Przypomina\u0142em sobie w\u00f3wczas s\u0142owa Stefanssona[7]<\/a>, wielkiego polarnika kanadyjskiego, kt\u00f3ry mawia\u0142, \u017ce trzeba uczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 w kraju, w kt\u00f3rym si\u0119 przebywa i ca\u0142kowicie akceptowa\u0107 wszystkie tego stanu konsekwencje. Z ciep\u0142ych, zacisznych mieszka\u0144 na kontynencie przenie\u015bli\u015bmy si\u0119 do zimnego namiotu bazowego, kt\u00f3ry sta\u0142 nad brzegiem morza. I by\u0142o to rzecz\u0105 normaln\u0105. Szybko przestali\u015bmy tak\u017ce my\u015ble\u0107 o trudach \u017cycia i pracy. Kiedy wychodzili\u015bmy w g\u0142\u0105b l\u0105du, zabierali\u015bmy niewielk\u0105, dwuosobow\u0105 pa\u0142atk\u0119. Nie zwa\u017cali\u015bmy na ciasnot\u0119, nie przywi\u0105zywali\u015bmy te\u017c wi\u0119kszego znaczenia do \u017cywno\u015bci. Jadali\u015bmy przede wszystkim p\u0142atki owsiane, makaron, szynk\u0119 z puszki i czekolad\u0119, kt\u00f3r\u0105 otrzymali\u015bmy od pana Emila Wedla[8]<\/a>. Cel wyprawy, jej zadania stawia\u0142y nasz\u0105 grup\u0119 „siedmiu \u015bmia\u0142k\u00f3w polskich”[9]<\/a> – jak pisa\u0142a przedwojenna prasa – poza zasi\u0119giem codziennych k\u0142opot\u00f3w. Jedzenie by\u0142o tylko \u015brodkiem, nigdy celem. Troszczyli\u015bmy si\u0119 jednak o wod\u0119 pitn\u0105. Wchodz\u0105c bowiem na lodowce trafia si\u0119 do kraju bezwodnego. Nale\u017ca\u0142o wi\u0119c przetapia\u0107 l\u00f3d. Korzystali\u015bmy z prymitywnych prymus\u00f3w opalanych benzyn\u0105. Dwa z nich eksplodowa\u0142y, na szcz\u0119\u015bcie nikomu nic si\u0119 nie sta\u0142o. A skoro ju\u017c o tych sprawach mowa… By\u0142y w czasie tej wyprawy momenty tak niebezpieczne, \u017ce do dzi\u015b zadaj\u0119 sobie pytanie: jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce \u017cyj\u0119?<\/p>\n Pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu, podobnie jak dzi\u015b, nie by\u0142o podr\u0119cznik\u00f3w czy te\u017c poradnik\u00f3w dla ludzi bior\u0105cych udzia\u0142 w wyprawach polarnych. Relacje pozostawione przez kronikarzy dawnych ekspedycji obfituj\u0105 w opowie\u015bci pe\u0142ne dramatycznych i tragicznych zdarze\u0144. Odmro\u017cenia, g\u0142\u00f3d, zimno, choroby, szkorbut, samob\u00f3jstwa… Z do\u015bwiadcze\u0144 poprzednik\u00f3w mo\u017cna si\u0119 nieco dowiedzie\u0107, jak unika\u0107 podobnych sytuacji. Ale jak wyobrazi\u0107 sobie i oceni\u0107 w\u0142asne, swojego organizmu predyspozycje?<\/p>\n Albo my\u015bli. Jak nad nimi zapanowa\u0107?<\/p>\n Kondycja psychiczna, odporno\u015b\u0107 na stresy, sztuka opanowania paniki – gdzie mo\u017cna si\u0119 tego nauczy\u0107? Jak poskramia\u0107 emocje?<\/p>\n – Pewnego razu samotnie b\u0142\u0105dzi\u0142em po okolicy i trafi\u0142em na zbocze o bardzo ciekawym profilu geologicznym. Zacz\u0105\u0142em wspina\u0107 si\u0119 po stromej \u015bcianie, \u017ceby zbada\u0107 to miejsce. Kiedy po godzinie wr\u00f3ci\u0142em na szlak i spojrza\u0142em w g\u00f3r\u0119, ze zbocza ruszy\u0142y \u015bnie\u017cne i kamienne lawiny. Jedna za drug\u0105! Sz\u0142y \u017clebami co dziesi\u0119\u0107, dwadzie\u015bcia metr\u00f3w. Wyobrazi\u0142em sobie, co mog\u0142oby si\u0119 wydarzy\u0107, gdybym zwleka\u0142 z ucieczk\u0105. Obla\u0142 mnie zimny pot. Innym razem wracali\u015bmy z pe\u0142nego wra\u017ce\u0144 wypadu w g\u0142\u0105b wyspy. Niedaleko bazy p\u0142yn\u0105\u0142 bardzo bystry potok lodowcowy. \u015anie\u017cne mosty, po kt\u00f3rych wielokrotnie przechodzi\u0142em, stopnia\u0142y w promieniach letniego s\u0142o\u0144ca. Trzeba by\u0142o wi\u0119c pokona\u0107 t\u0119 rzek\u0119 w br\u00f3d. Jej nurt toczy\u0142 po dnie du\u017ce g\u0142azy, a te kaleczy\u0142y nam nogi. Nasz b\u0142\u0105d polega\u0142 na tym, \u017ce szukali\u015bmy miejsca najw\u0119\u017cszego, a wi\u0119c tam, gdzie by\u0142 najsilniejszy pr\u0105d. Trzymaj\u0105c si\u0119 za r\u0119ce weszli\u015bmy do wody. Ja by\u0142em ostatni. Nagle du\u017cy kamie\u0144 uderzy\u0142 mnie w nogi, przewr\u00f3ci\u0142, a nurt rzeki porwa\u0142 i poni\u00f3s\u0142 jak pi\u00f3rko. P\u0142yn\u0105\u0142em tak mo\u017ce kilometr, mo\u017ce dalej. Nie wpad\u0142em jednak w panik\u0119, odwrotnie, my\u015bla\u0142em niezmiernie spokojnie i rzeczowo. Poniewa\u017c mia\u0142em na sobie dwa plecaki, wi\u0119c zanurza\u0142em si\u0119 w wod\u0119, odbija\u0142em od dna r\u0119koma mia\u017cd\u017conymi przez toczone g\u0142azy, wyp\u0142ywa\u0142em na powierzchni\u0119, \u0142apa\u0142em troch\u0119 powietrza i zn\u00f3w znika\u0142em pod wod\u0105.\u00a0<\/em>W pewnej chwili zorientowa\u0142em si\u0119, \u017ce pr\u0105d niesie mnie pod olbrzymi\u0105 pokryw\u0119 lodow\u0105. Zacz\u0105\u0142em wi\u0119c sterowa\u0107 nogami w taki spos\u00f3b, aby dosta\u0107 si\u0119 jak najbli\u017cej brzegu. Mia\u0142em nieprawdopodobne szcz\u0119\u015bcie: dotar\u0142em do brzegu na kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w przed lodowym pancerzem, spod kt\u00f3rego nie m\u00f3g\u0142bym si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b wydosta\u0107. Kiedy koledzy wyci\u0105gn\u0119li mnie na brzeg, prze\u017cy\u0142em szok. Ponadto by\u0142em bardzo pokaleczony i zakrwawiony. Wyl\u0105dowa\u0142em jednak na tej stronie, z kt\u00f3rej wchodzili\u015bmy do rzeki. Omal si\u0119 nie za\u0142ama\u0142em. Ponowna przeprawa odby\u0142a si\u0119 jednak bez przyg\u00f3d. To, \u017ce zmusi\u0142em si\u0119 do pokonania strumienia – jak p\u00f3\u017aniej powiedzia\u0142 mi jeden z psychiatr\u00f3w – uratowa\u0142o mnie, zniwelowa\u0142o niebezpiecze\u0144stwo powstania pewnych opor\u00f3w psychicznych. Wtedy nie my\u015bla\u0142em o tych sprawach, by\u0142em jedynie dumny, \u017ce nie zrzuci\u0142em z siebie plecak\u00f3w. Ocala\u0142y zatem wszystkie zbiory i p\u0142yty fotograficzne, wa\u017cny materia\u0142 badawczy. Po tej przygodzie szli\u015bmy przez cudownie ukwiecon\u0105 tundr\u0119. By\u0142em zachwycony wszystkim, co mnie otacza\u0142o. Zbiera\u0142em ro\u015bliny do zielnika. Koledzy widz\u0105c to \u017cartowali, \u017ce… hm, zwariowa\u0142em! A ja, po prostu, pochodz\u0119 z odleg\u0142ego Wschodu, prawie znad Donu i jest mi bardzo bliskie \u2018prze\u017cycie stepu\u2019. Pami\u0119tam step. Dziewiczy! Konno przemierza\u0142em go wzd\u0142u\u017c i wszerz. Dziennie dziesi\u0105tki, a niekiedy nawet setki kilometr\u00f3w. I to obcowanie z przestrzeni\u0105 wykszta\u0142ci\u0142o we mnie poczucie wolno\u015bci, kt\u00f3re rodzi si\u0119 na dnie duszy cz\u0142owieka. Podczas spitsberge\u0144skich w\u0119dr\u00f3wek nie raz wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce jestem w stronach rodzinnych. Prosz\u0119, niech pan spr\u00f3buje popatrze\u0107 na tamt\u0105 przestrze\u0144 przyja\u017anie, spr\u00f3buje z\u017cy\u0107 si\u0119 z ni\u0105, a stanie si\u0119 ona czym\u015b panu bardzo potrzebnym, wa\u017cnym, stanie si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 pa\u0144skiego istnienia.<\/p>\n Cho\u0107 by\u0142o ciep\u0142o, nawet upalnie, profesor uj\u0105\u0142 fili\u017cank\u0119 w d\u0142onie i chcia\u0142 odebra\u0107 jej ciep\u0142o, kt\u00f3rego zawsze szuka\u0142 w czasie wypraw na lodowce.<\/p>\n –<\/em> W krajach polarnych rzecz\u0105 najstraszniejsz\u0105 jest\u00a0panika. St\u0105d te\u017c warunki arktyczne najlepiej znosz\u0105 ludzie o bardzo spokojnym, zr\u00f3wnowa\u017conym i flegmatycznym usposobieniu. Natomiast \u2018wyrywi\u015bci\u2019, jak m\u00f3wi\u0105 o takich ludziach w Krakowie, kt\u00f3rzy chc\u0105 od razu osi\u0105gn\u0105\u0107 cel – przegrywaj\u0105 i gin\u0105 w Arktyce. Tak, z krajem, w kt\u00f3rym si\u0119 przebywa, cz\u0142owiek powinien si\u0119 \u2018z\u017cy\u0107\u2019. Nawet w\u00f3wczas, kiedy przeczy to logice. Przypominam sobie spitsberge\u0144skie \u017cycie we mgle. A w owym czasie parali\u017cowa\u0142a ona nasz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 niekiedy na kilka tygodni. Siedzieli\u015bmy wi\u0119c w namiocie i cierpliwie czekali\u015bmy na zmian\u0119 pogody. Zreszt\u0105 Spitsbergen dzisiejszy w niewielkim tylko stopniu przypomina ten, kt\u00f3ry ja pozna\u0142em w 1934 roku. Temperatury dodatnie rzadko dochodzi\u0142y do +4\u00b0C. Dzi\u015b w czasie polarnego lata bywaj\u0105 nawet pi\u0119tnastostopniowe upa\u0142y! Ale wspomnia\u0142em o mgle… By\u0142a ona oczywi\u015bcie zaprzeczeniem poczucia wolno\u015bci stepowej. Ca\u0142y \u015bwiat ogranicza\u0142 si\u0119 do zaledwie paru metr\u00f3w. Przy powierzchni lodowca zawsze zalega\u0142a rzadsza mg\u0142a. Je\u015bli wi\u0119c kto\u015b oddali\u0142 si\u0119 od namiotu dwadzie\u015bcia metr\u00f3w i wraca\u0142, to ci, kt\u00f3rzy pozostali w obozowisku, najpierw widzieli \u2018id\u0105ce\u2019 w ich kierunku buty, potem kolana, a dopiero w bezpo\u015bredniej blisko\u015bci ca\u0142\u0105 sylwetk\u0119. Pobyt we mgle to beznadzieja. Pojawiaj\u0105 si\u0119 stresy i apatia. Trzeba wykaza\u0107 maksimum si\u0142y charakteru, by przetrwa\u0107 te warunki, nie stwarza\u0107 sytuacji konfliktowych. Wiele niebezpiecze\u0144stw nios\u0105 z sob\u0105 tak\u017ce huraganowe wiatry. Mia\u0142em okazj\u0119 pozna\u0107 je r\u00f3wnie\u017c na Antarktydzie, gdzie osi\u0105gaj\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 90 metr\u00f3w na sekund\u0119! W naszych szeroko\u015bciach geograficznych wiatr o pr\u0119dko\u015bci trzykrotnie mniejszej zwykli\u015bmy nazywa\u0107 huraganem. W czasie jednej z wycieczek po lodowcach Spitsbergenu wichura zerwa\u0142a ze mnie plecak i przewr\u00f3ci\u0142a na l\u00f3d. Sta\u0142em si\u0119 kamyczkiem, kt\u00f3ry ona toczy\u0142a z wielk\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105. I znowu odpowiednio steruj\u0105c nogami, zdo\u0142a\u0142em schowa\u0107 si\u0119 za niewielki wyst\u0119p lodowy. Po prostu – mia\u0142em szcz\u0119\u015bcie. Nie jest ono spraw\u0105 oboj\u0119tn\u0105 w tamtych stronach. Szczeg\u00f3lnie mocno odczuli\u015bmy to z koleg\u0105 Mogilnickim, kiedy z bardzo ma\u0142ym zapasem \u017cywno\u015bci wybrali\u015bmy si\u0119 na sankach, bez namiotu, na pe\u0142n\u0105 szczelin cz\u0119\u015b\u0107 lodowca Nadhorsta. Chcieli\u015bmy dotrze\u0107 do zupe\u0142nie nieznanego pasma g\u00f3rskiego, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zosta\u0142o nazwane Pasmem Polak\u00f3w. Ledwie ruszyli\u015bmy, a Mogilnicki o ma\u0142y w\u0142os nie wpad\u0142 do g\u0142\u0119bokiej szczeliny. W nied\u0142ugi czas po tym zdarzeniu inna szczelina poch\u0142on\u0119\u0142a nasze sanie. Do trzech razy sztuka, pomy\u015bla\u0142em, teraz powinna pojawi\u0107 si\u0119 mg\u0142a. I sta\u0142o si\u0119 – zapad\u0142a mg\u0142a g\u0119sta jak mleko! Przez ca\u0142y dzie\u0144, niemal po omacku przedzierali\u015bmy si\u0119 do namiotu. Mieli\u015bmy szcz\u0119\u015bcie. Dotarli\u015bmy wyczerpani i zestresowani. Poczucie bezpiecze\u0144stwa usun\u0119\u0142o stres i strach\u2026<\/p>\n Ruch na Krakowskim Przedmie\u015bciu s\u0142ab\u0142 z ka\u017cd\u0105 minut\u0105. Przez uchylone okno pokoju profesora dobiega\u0142y g\u0142osy chyba ostatnich student\u00f3w, przemierzaj\u0105cych uniwersytecki dziedziniec. Przeci\u0105g uni\u00f3s\u0142 firank\u0119. Powia\u0142o nieco ch\u0142odniejsze powietrze. Profesor sta\u0142 przez chwil\u0119 przy jednej z p\u00f3\u0142ek wype\u0142niaj\u0105cych ca\u0142\u0105 \u015bcian\u0119. Dziesi\u0105tki teczek, skoroszyt\u00f3w i rz\u0119dy brulion\u00f3w tworz\u0105 dokumentacj\u0119 naukow\u0105 pracowitego \u017cycia. Zapis lat i do\u015bwiadcze\u0144 ze wszystkich chyba kontynent\u00f3w i geograficznych szeroko\u015bci. Wy\u017cej – fotografie, pami\u0105tki z wypraw, trofea z safari.<\/p>\n – Jakie by\u0142o znaczenie tej wyprawy? – zapyta\u0142em widz\u0105c napis \u2018Spitsbergen\u2019 na teczce przepe\u0142nionej notatkami.<\/p>\n – Ka\u017cd\u0105 z organizowanych w\u00f3wczas ekspedycji mo\u017cna nazwa\u0107 wielk\u0105 lekcj\u0105 geografii dla ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Ponadto wykazali\u015bmy, \u017ce Polak\u00f3w sta\u0107 na to, by w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 i uczestniczy\u0107 w mi\u0119dzynarodowym przedsi\u0119wzi\u0119ciu badawczym. Kiedy w 1956 roku pojecha\u0142em do Oslo, gdzie zabiegali\u015bmy o pozwolenie na organizowanie dalszych wypraw na Spitsbergen, \u00f3wczesny dyrektor Norweskiego Instytutu Polarnego powiedzia\u0142, \u017ce nasz\u0105 dotychczasow\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukow\u0105 ocenia bardzo wysoko i z ch\u0119ci\u0105 wyra\u017ca zgod\u0119 na kontynuowanie prac. Dzi\u015b bez cienia przesady mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce po\u0142udniowe rejony wyspy winno si\u0119 nazywa\u0107 \u2018Spitsbergenem Polskim\u2019. \u00a0Ale je\u015bli pan pyta o efekty naukowe tamtej ekspedycji… Jako geolog, pracuj\u0105c w ka\u017cdym kraju, w ka\u017cdej strefie klimatycznej zawsze m\u00f3wi\u0142em, \u017ce jestem w Polsce ogl\u0105danej jednak w \u2018innym czasie\u2019. Wyprawy geologa s\u0105 bowiem podr\u00f3\u017cami w czasie. B\u0119d\u0105c na przyk\u0142ad w krajach polarnych jestem w Polsce w okresie ostatnich zlodowace\u0144. Pracuj\u0105c dzi\u015b w strefie tropikalnej, badam okres polskiego pliocenu, to znaczy zjawiska sprzed 5 milion\u00f3w lat. W r\u00f3\u017cnych zak\u0105tkach globu mam okazj\u0119 zobaczy\u0107 \u2018na \u017cywo\u2019 to, co w kraju odczytuje si\u0119 ju\u017c ze \u015blad\u00f3w geologicznych. Dzi\u0119ki znajomo\u015bci praktycznej geologii mo\u017cna znale\u017a\u0107 miejsca zalegania surowc\u00f3w, okre\u015bli\u0107, gdzie, w jakich warunkach dana kopalina wyst\u0119puje. Wyprawy geologiczne, nie tylko na Spitsbergen, pomagaj\u0105 w rozwi\u0105zywaniu kwestii dotycz\u0105cych w\u00f3d gruntowych i artezyjskich. Efekty naszych prac mia\u0142y wi\u0119c i nadal maj\u0105 znaczenie tak\u017ce dla budownictwa, pomagaj\u0105 w wyznaczaniu tras i szlak\u00f3w komunikacyjnych, okre\u015blaniu miejsc pod uprawy rolne. Por\u00f3wnuj\u0105c r\u00f3\u017cne sytuacje geologiczne z m\u0142odszego wieku do wsp\u00f3\u0142czesnego stanu faktycznego mo\u017cna pokaza\u0107, do jakich skutk\u00f3w prowadz\u0105 takie czy inne poczynania cz\u0142owieka. Rzecz\u0105 ciekaw\u0105 mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 fakt, \u017ce budowanie zap\u00f3r i sztucznych zbiornik\u00f3w wodnych jest dzi\u015b odtwarzaniem starych jezior. Geologia pr\u00f3buje odpowiedzie\u0107 tak\u017ce na pytania o konsekwencje, jakie dla naszego zdrowia ma sk\u0142ad geologiczny terenu.<\/p>\n <\/p>\n